Ægir - 01.09.2009, Blaðsíða 6

6
R I T S T J Ó R N A R P I S T I L L
Hafi Íslendingar staðið frammi fyrir stóru verkefni sem þjóð á
undanförnum árum og áratugum, ef ekki árhundruðum, þá er
það nú. Og hafi Íslendingar þurft sem aldrei fyrr á sjávarútvegi
að halda - þá er það nú. Sjávarútvegurinn er jú ein af allra mik-
ilvægustu auðlindum sem við eigum og höfum í að sækja þeg-
ar á þarf að halda. Og þá skiptir öllu máli að greinin skili sem
mestum og bestum arði í þjóðarbúið til að halda uppi atvinnu-
stigi og knýja þau hjól sem þurfa að bera drekkhlaðinn ríkis-
sjóð af skuldum. Það er svo allt annar handleggur hvernig þær
byrðar allar eru til komnar.
Óvissa er það sem einkennt hefur umræðu hér á landi um
margra mánaða skeið og þarf ekki sálfræðimenntað fólk til að
sjá að slík einhliða umræða dregur smám saman mátt úr fólki,
hefur áhrif á frumkvöðlakraftinn og driftina sem einkennt hefur
þjóðina alla tíð. Venjulegum Íslendingum gengur illa að fóta
sig í þessari umræðu; hvers vegna varð hrunið, hvers vegna
hrynja lán yfir okkur í þeim mæli sem raun ber vitni, stöndum
við undir öllum þeim skuldbindingum sem við höfum tekist á
herðar. Þannig spyr fólk sig út um allt þjóðfélag og við spurn-
ingunum er ekki til eitt svar.
Svipaðar spurningar mætti yfirfæra á sjávarútvegsumræð-
una í heild sinni. Sjávarútvegurinn er í eðli sínu grein sem
byggir á óvissu um fiskistofna, tíðarfar, markaði og þannig
mætti áfram telja. Þessu til viðbótar koma svo óvissuþættirnir
sem eru í mannlegu valdi. Stjórnmálamennirnir með sín stefnu-
mál í sjávarútvegsmálum, ákvarðanir í efnahagsmálum sem
nær undantekningalaust snerta greinina verulega.
Verulega finnst fyrir því í sjávarútveginum nú um stundir að
óvissa er uppi. Óvissan um hina margumtöluðu fyrningarleið –
innköllun aflaheimilda sem margir kalla. Þetta er dæmigerð
óvissa um stefnumál stjórnmálamanna. Strax og ljóst var að
fyrningarleið væri í stefnupakka ríkisstjórnarflokkanna hefur
verið greinilegt að óvissan hefur haldið aftur af mörgum fyrir-
tækjum í fjárfestingum og framtíðaruppbyggingu. Sem er skað-
legt þar sem fjárfestingar eru nauðsynlegur drifkraftur í endur-
reisn atvinnulífsins. Öllu skiptir að sú nefnd sem nú er að störf-
um og ræðir fyrningarleiðina svokölluðu komist að niðurstöðu
sem fyrst þannig að umræða um þetta mikilvæga mál verðið
útkljáð. Fyrningaleiðin og Icesave-umræðan eiga það sam-
merkt að geta valdið skaða eftir því sem lengra líður án niður-
stöðu. Það er engu að síður bráðnauðsynlegt að full umræða
verði tekin um fyrningarleiðina og allir fletir hennar fái kast-
ljós.
Ekki þarf að undra að fyrningarleiðin kom fyrir á nýliðnum
aðalfundum þriggja stórra samtaka í sjávarútvegi; Landssam-
bands útvegsmanna, Landssambands smábátaeigenda og
Samtaka fiskvinnslustöðva. Einna helst er það óvenjulegt að
þessi samtök séu jafn samhljóma um mál og raun ber vitni
hvað fyrningarleiðina varðar. En sú staðreynd undirstrikar öðru
fremur hversu miklu það skiptir að vita eftir hvaða leikreglum
á að spila inn í framtíðina. Ef leikkerfið er ekki klárt þá eru litl-
ar sem engar líkur á að leikurinn vinnist.
Óvissan
er verst
Ómakleg gagnrýni á Hafrannsóknastofnunina
Varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar Alþingis,
Ólína Þorvarðardóttir, ritaði grein í Morgunblaðið þann 29.
október sl. Þar tínir hún til allt sem hún finnur til að gera lítið
úr vísindamönnum Hafrannsóknastofnunar og sleppir öllu því
sem gæti talist þeim til tekna. Þetta er ómerkilegt lýðskrum
enda veit hún að fréttir um að hafið sé fullt af fiski falla í frjó-
an jarðveg hjá sjómönnum. Ef þingmaðurinn hefði haft fyrir
því að koma við á Hafró hefðu starfsmenn getað leiðrétt mik-
ið af rangfærslum í grein hennar. En þingmaður sem veit allt,
kann allt og getur allt þarf auðvitað engin heilræði.
...
Hafrannsóknastofnunin er ekki hafin yfir gagnrýni stjórnmála-
manna, en gagnrýnin þarf að vera á málefnalegum og vís-
indalegum grunni. Ósanngjarnt er að horfa framhjá því sem
vel hefur tekist og blasir við þeim sem lesa skýrslur Hafró
um ástand og horfur hinna ýmsu stofna. Viljum Íslendingar
taka slíka áhættu í stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar?
Hvort vilja menn byggja ákvarðanir í undirstöðuatvinnugrein
þjóðarinnar á vísindum eða fiskisögum?
(Gunnar Þórðarson viðskiptafræðingur í grein á fréttavefnum www.bb.is)
Fiskveiðistjórnunarmál - vandasamt verk
Meðal þess sem reynslan kennir okkur þegar við ræðum fisk-
veiðistjórnarmál, er að fara fram með aðgát. Þess hefur ekki
alltaf verið gætt og því miður eru of mörg dæmi um að afleið-
ingarnar af tilteknum ákvörðunum á þessu sviði hafa komið
mönnum á óvart. Þetta ættum við að hafa í huga þegar rætt
er um að endurskoða fiskveiðistjórnarmálin.
Ekki af því að þau þurfi ekki endurskoðunar við. Heldur
vegna þess að mikið er í húfi að vel takist til. Það sem virð-
ist einfalt og viðblasandi, hefur vanalega á sér fleiri hliðar,
þegar betur er að gáð. 25 ára reynsla af aflamarkskerfi getur
að minnsta kosti fært okkur heim sanninn um þetta. Þó svo
að allir viti að um fiskveiðistjórnarmálin sé mikill ágreiningur;
jafnt um markmið og leiðir og brýnt sé því að vilji sé til stað-
ar að betrumbæta lagaverkið.
Tökum einfalt dæmi sem skýrir þetta mál kannski eilítið.
Mesti ásteytingssteinninn í lögum um stjórn fiskveiða er
örugglega spurningin um frjálsa framsalið. Í þeirri mynd sem
við þekkkjum, kom það inn í lögin árið 1990, undir forystu
þáverandi ríkisstjórnar sem að stóðu Framsóknarflokkur,
Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag. Talsmenn þessa fyrir-
komulags telja það forsendu hagræðingar og að menn geti
lækkað kostnað og nýtt takmarkað aflamagn á sem skyn-
samlegastan máta er leiði til sem mestrar verðmætasköpun-
ar. Andstæðingar þess telja það hins vegar vera rót óréttlæt-
isins, sem sé vont fyrir sjómenn og skapi óöryggi í byggðum
landsins.
(Einar K. Guðfinnsson, alþingismaður, í grein á heimasíðu sinni, www.egk.is)
U M M Æ L I