Morgunblaðið - 22.12.2014, Page 20

20
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 22. DESEMBER 2014
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Árásir öfga-manna ogíslamista
voru í hámæli í vik-
unni sem leið. Boko
Haram gerðu árás-
ir á þorp í Nígeríu
og rændu enn fleiri konum og
börnum til viðbótar við þá sem
þegar voru í haldi samtakanna,
ofbeldisfullur stuðningsmaður
íslamista tók gísla herskildi í
Sydney í Ástralíu, og drap tvo
áður en hann sjálfur var felldur
af lögreglu, og talíbanar gerðu
hræðilega árás á skóla í Pak-
istan og myrtu þar 141, þar af
um 130 skólabörn. Mann-
vonskan í þeirri árás var alger
og yfirþyrmandi. Þá heyrast
enn fregnir af ógeðfelldum
hermdarverkum meðlima Ríkis
íslams, sem þó biðu ósigur gegn
Kúrdum á dögunum. Árásirnar
nú, undir lok ársins, undirstrika
það, að árið 2014 hefur verið
gott ár fyrir öfga- og ofbeld-
ishópa.
Öfgasamtök á borð við Boko
Haram, talíbana og Ríki íslams
munu áfram verða ein af helstu
ógnum samfélagsins á komandi
ári. Þau hafa fengið að blómstra
í því ástandi óvissu og stjórn-
leysis sem ríkt hefur í löndum
þeirra, og alls er óvíst að stjórn-
völd í Nígeríu, Írak, Afganistan
og Pakistan fái nokkra rönd við
reist, eigi þau að takast á við
vandann ein sín liðs. Innviðir
ríkjanna eru einfaldlega ekki
nógu sterkir til þess að vinna á
öfgunum, og því mun þurfa til-
stilli alþjóðasamfélagsins, sé
ætlunin að draga úr ítökum og
getu þessara hópa til grimmd-
arverka sinna. Að öðrum kosti
er hætt við að öfgamönnunum
muni enn vaxa ásmegin á árinu
2015, með hræðilegum afleið-
ingum fyrir þá sem verða fyrir
barðinu á þeim beint og ógn fyr-
ir heimsbyggðina
alla.
Tilfelli byssu-
mannsins í Ástralíu
er af örlítið öðrum
meiði, en tengist
þessari þróun þó,
þar sem nokkuð hefur verið um,
að ungmenni og aðrir stuðn-
ingsmenn öfganna á Vestur-
löndum hafi leitað til Íraks og
Sýrlands, með það að markmiði
að ganga til liðs við Ríki íslams,
en forsvarsmenn þar sögðust
hafa nóg af mannskap og hvöttu
fólk frekar til þess að beita sér
á heimaslóð. Ekki er enn að
fullu vitað, hvort ástralski
byssumaðurinn, sem var sjálf-
skipaður klerkur í íslam, hefur
verið að svara því kalli, eða
hvort hann hefur tekið það upp
hjá sjálfum sér að valda ótta í
nærsamfélagi sínu. Er hugs-
anlegt að þarna hafi einungis
birst forsmekkurinn af því sem
vænta má á Vesturlöndum, þeg-
ar öfgamönnunum vex ásmegin.
En þó að sviðsmyndin sé
nokkuð dökk, má ekki gleyma
því að eitthvað hefur áorkast á
árinu í baráttunni gegn ísl-
amisma og öðrum öfgum. Afg-
anar fengu nýjan forseta, kjör-
inn eftir lýðræðislegum leiðum,
þó að nokkur bið yrði á niður-
stöðunni. Túnis-búar fengu
nýja stjórnarskrá og ríkis-
stjórn, og virðist land þeirra
vera hið eina þar sem arabíska
vorið er að breytast í sumar. Þá
má ekki gleyma nóbels-
verðlaunahafanum Malölu You-
safzai og baráttu hennar fyrir
því að stúlkur gangi mennta-
veginn. Í þessum og mörgum
öðrum dæmum má finna ljós-
tíru í myrkrinu og von um að
öfgarnar verði ekki ofan á.
Verði rétt hlúð að þeim, er von
til þess að bjartara verði um að
litast undir lok árs 2015.
Það mun þurfa sam-
stöðu um allan heim
til að vinna bug á
öfgamönnunum}
Ár öfgahópanna
Þær fregnir aðafþreyingarr-
isinn Sony hefði
ákveðið að draga
kvikmynd sína The
Interview úr sýn-
ingum, vegna hótana og árása
frá tölvuþrjótum, markar ný og
óæskileg þáttaskil. Líklegt má
telja að stjórnvöld í Norður-
Kóreu hafi staðið á bak við árás-
irnar, og bendir ýmislegt til
þess að þau hafi fengið til þess
aðstoð eða kunnáttu lánaða frá
þriðja ríki. Hins vegar benti
ekkert til þess að í bígerð væri
viðamikil hryðjuverkaárás gegn
kvikmyndahúsum sem sýndu
myndina, líkt og hótað var.
Með því að láta undan hót-
ununum hefur Sony því gefið
þau skilaboð að Kim Jong-un,
leiðtogi Norður-Kóreu, hafi í
raun neitunarvald gagnvart út-
gáfu kvikmynda. Sú
niðurstaða mun að-
eins ýta undir að
leikurinn verði end-
urtekinn og að fleiri
en leiðtogi Norður-
Kóreu reyni að hafa óeðlileg
áhrif á kvikmyndaframleiðslu
og væntanlega í framhaldinu á
aðra útgáfustarfsemi.
Obama Bandaríkjaforseti
segir að þeir sem ábyrgð bera
verði látnir gjalda fyrir árásina,
en fer ekki nánar út í hverjir,
hvenær eða með hvaða hætti. Út
af fyrir sig gæti því farið svo að
þeir sem bera ábyrgð á árás-
unum muni ekki þurfa að gjalda
þeirra á nokkurn hátt.
Árásin á Sony er áminning
um hættuna vegna árása tölvu-
þrjóta og ætla má að hún fari
áfram vaxandi, einkum ef þeir
fá sitt fram.
Netárásin á
Sony markar óæski-
leg þáttaskil}
Látið undan ósvífninni
F
átækt á Íslandi er staðreynd og
fyrir mitt leyti ef ég hefði ein-
hvern tímann viljað halda fyrir
eyrun á börnum og gera bla,
bla, bla, er það þegar útvarpið
dynur í verslunum og úr því flæðir að vin-
sælasta gjöfin í ár kosti 100.000 krónur og
speki á borð við að það sé mikilvægt að setja
ekki lítinn hlut inn í sama pakka og stóran
og dýran því það dragi úr gildi þess stærri.
Sem og að allir séu að sjálfsögðu búnir að
skreyta núna, hvaða tossar eigi það eiginlega
eftir?
Ef það á að fjalla meira um tillitssemi út
frá fleiru en trú í desember, þar sem enginn
verður útundan, mætti beina sjónum að
þessu; þarna er ógrynni af börnum að hlusta
sem eru börnin sem fá pakka undan jóla-
trénu í Kringlunni og allt hitt sem „allir“
virðast vera að gera er eins og óraunverulegur hand-
anheimur. Í þessu skiptir máli hvernig þetta er fram-
sett, af virðingu fyrir þeim og þeirra högum; högum
sem er kannski ekki búið að skreyta.
Að því sögðu tel ég umræðuna sem Líf Magneudóttir
setti fram ekki óþarfa þótt ég sé ekki sammála henni.
Maður finnur að maður hefur gott af því að prófa að
setja spurningarmerki við ýmislegt sem hefur samt
„alltaf verið“ og Líf fékk mann til að gera það með
málefnalegri og góðri umræðu.
Það sem ég á við er að íburður jóla þarf ekki allt
þetta pláss í umræðu og umfjöllun. Þá vil ég
frekar guðspjall á hverjum degi. Við ættum
að geta sýnt aðgát í þjóðfélagi þar sem
barnafátækt hefur aukist mest meðal efna-
meiri ríkja miðað við lágtekjumörk 2008
samkvæmt skýrslu UNICEF sem birt var í
haust. Þar kom fram að 31,6% íslenskra
barna bjuggu við fátækt árið 2012 en árið
2008 var þetta sama hlutfall 11,2%. Í sömu
mælingum kom fram að fátækt barna í Nor-
egi var 5,4% árið 2012.
Svo að … Það má vera að þessu sé tekið
sem forræðishyggju en í mínum huga er
þetta kannski bara spurning að við séum
ekki alveg taktlaus. Leyfum öllum heimsins
glaum og glys að yfirtaka eigið jólahald ef
við viljum en tónum okkur kannski aðeins
niður út á við. Leyfum jólatónlistinni að
hljóma í útvarpi og sjónvarpi, tölum meira
um kerti og spil og náungakærleik en dinglum ekki
demöntunum framan í allt og alla. Kunnum okkur.
Ég veit að þetta hljómar eins og fólk eigi að geyma
lúxusjeppana inni í bílskúr um jólin en það er einfald-
lega þessi endalausa áminning um veraldlega skiptingu
auðs sem mætti bara dempa aðeins, þó ekki nema örlít-
ið. Þeir sem vilja gera góðverk geta akkúrat litið á það
sem ekki minna góðverk en að stinga pakka undir jóla-
tréð í Kringlunni. Þetta heitir auðvitað að falsa jöfn-
uðinn en það er hópur barna sem þarf ef til vill á því að
halda þessa dagana. julia@mbl.is
Júlía Margrét
Alexanders-
dóttir
Pistill
Fleiri kerti og spil
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
FRÉTTASKÝRING
Anna Lilja Þórisdóttir
annalilja@mbl.is
Nokkuð er um að íslenskbörn og ungmenni leitilæknisaðstoðar eftirneyslu orkudrykkja sem
innihalda koffín. Erlendar rannsóknir
sýna að neysla barna á slíkum
drykkjum hefur aukist umtalsvert, en
engar rannsóknir á því sviði hafa ver-
ið gerðar nýlega hér á landi. Næring-
arfræðingur segir að gera megi gera
ráð fyrir að þróunin hafi orðið svipuð
hérlendis, ekki síst vegna þess að
orkudrykkir séu í auknum mæli
markaðssettir sem heilsuvara. Lækn-
ir segir fyllstu ástæðu til að vera á
varðbergi vegna þessara drykkja
Auk koffíns innihalda þeir orku-
drykkir sem hér eru til umfjöllunar
oft ýmis önnur virk efni eins og gin-
seng og tárín sem er örvandi efni. All-
ur gangur er á því hvort þeir eru
sykraðir eða með gervisætu. Sam-
kvæmt reglugerð sem sett var í ár er
hámarksmagn koffíns í drykkjum 320
mg í hverjum lítra.
Matvælaöryggisstofnun Evrópu
(EFSA) kannaði neyslu orkudrykkja
í 16 löndum ESB árið 2011. Þar kom
m.a. fram að 68% barna og ungmenna
neyta orkudrykkja og var dagleg
meðaltalsneysla 0,5 lítrar á dag. Í
haust hvatti Alþjóðaheilbrigðisstofn-
unin WHO til þess að aldurstakmörk
yrðu sett á það hverjir geti keypt
orkudrykki.
Miklu meira en ráðlagt er
Vilhjálmur Ari Arason heim-
ilislæknir í Hafnarfirði segir ríka
ástæðu til að vara við því að börn
neyti koffínríkra orkudrykkja. „Þeir
eru margir hlaðnir koffíni, fullorðnir
hafa margir hverjir aðlagast koff-
ínneyslu, en það hafa börn ekki,“ seg-
ir Vilhjálmur og nefnir í þessu sam-
bandi drykk sem inniheldur 200 mg
af koffíni í flösku, en hámarksdags-
skammtur fyrir 50 kg barn er 125 mg.
Í störfum sínum hefur Vil-
hjálmur sinnt börnum og ungmenn-
um sem hafa fengið mikinn hjartslátt
eftir neyslu koffínríkra orkudrykkja.
„En ég hef aðallega áhyggjur af
áhrifum drykkjanna á hegðun ung-
menna, rannsóknir sýna að ýmis
hegðunarvandamál geta komið fram.
Það er virkileg ástæða til að vara við
þessum drykkjum.“
Nýjasta könnunin á neysluvenj-
um Íslendinga er Landskönnun á
mataræði 2010-2011. Þar kemur m.a.
fram að 42% stráka drekki stundum
orkudrykki og 19% stelpna. Anna
Sigríður Ólafsdóttir, dósent í næring-
arfræði við Menntavísindasvið HÍ,
segir að síðan þá hafi fjölbreytni
drykkjanna aukist og því sé ekki ólík-
legt að ungt fólk drekki nú meira af
orkudrykkjum, ekki síst stelpur. „Ef
mið er tekið af sýnileika og markaðs-
setningu á þessum vörum má gera
ráð fyrir að neyslan hafi aukist,“ segir
Anna Sigríður. Hún segir að drykk-
irnir hafi breyst undanfarið, nú hafi
bæst við koffínríkir drykkir í duft-
formi sem fólk blandi sjálft. „Í þeim
drykkjum eru jafnvel engar hitaein-
ingar og varan er líkari íþrótta- eða
lífsstílsvörum en það gæti valdið því
að fólk liti þær öðrum augum en litlu
áldósirnar.“
Notaðir til megrunar
Anna Sigríður segir að sumir
noti þessa vöru í talsverðu magni,
sumir drykkirnir séu m.a. markaðs-
settir sem leið til að auka fitu-
brennslu og auglýsingunum sé beint
að unglingum. „Það streyma inn vís-
indagreinar þar sem lýst er yfir
áhyggjum af neyslu koffínvara, enda
fyllsta ástæða til. Orðið orkudrykkur
er villandi, því þessir drykkir eru
margir örvandi, en innihalda enga
orku. Þeir koma í veg fyrir að fólk
finni þreytu; en er það gott og hollt?“
Leita læknis eftir
neyslu orkudrykkja
Morgunblaðið/Þórður
Sala koffínríkra orkudrykkja
hefur þrefaldast í Danmörku
undanfarin fimm ár og ný dönsk
rannsókn sýnir að 20% af 10-14
ára þarlendum börnum sem
drekka orkudrykki neyta of mik-
ils koffíns. Frá þessu var greint í
danska ríkissjónvarpinu nýver-
ið. Læknir á dönsku sjúkrahúsi
segir þar að nokkuð sé um að
börn séu lögð inn á sjúkrahús
vegna hjartsláttartruflana sem
rekja megi til neyslu orku-
drykkja.
Talsmaður dönsku mat-
vælastofnunarinnar segir í við-
tali við DR að nú skipi orku-
drykkir sama sess hjá börnum
og gosdrykkir gerðu áður.
Svíar hafa sett hömlur á sölu
orkudrykkja til barna og ung-
linga, m.a. með því að takmarka
sölu sumra þeirra við apótek og
tiltekinn aldur.
Salan hefur
þrefaldast
BÖRN ÞAMBA ORKUDRYKKI
Anna Sigríður
Ólafsdóttir
Vilhjálmur Ari
Arason
Orkudrykkir Talsvert úrval er af þeim og innihaldið er mismunandi.