Morgunblaðið - 22.12.2014, Blaðsíða 39

MENNING 39
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 22. DESEMBER 2014
Þróun borgarskipulags fráöndverðu er áhugavertviðfangsefni. Sú saga lýs-ir enda svo mörgu í þró-
un mannlegs samfélags.
Bókin Borgir og borgarskipulag
eftir Bjarna Reynarssonar skipu-
lagsfræðing segir þessa sögu og
meira til. Eðli
máls samkvæmt
þarf að afmarka
viðfangsefnið og
tekur Bjarni
fyrir þróun
borga á Vest-
urlöndum,
Kaupmannahöfn
og Reykjavík í
þessari röð.
Bókin er ágætlega heppnuð.
Umbrot er hefðbundið og er sam-
spil texta og mynda gott. Það er
afrek út af fyrir sig enda er mikill
fjöldi ljósmynda í bókinni, m.a. lit-
myndir sem njóta sín vel á góðum
pappír.
Þótt textinn sé nánast samfelld
upptalning staðreynda flæðir hann
vel og er bókin skemmtileg af-
lestrar. Hún batnar við annan
lestur.
Fyrsti hluti bókarinnar fjallar
um skipulag borga á Vestur-
löndum.
Bjarni stiklar þar á stóru í sögu
borgarskipulags og er greinilegt
að hann hefur viðað að sér miklum
fróðleik sem skipulagsfræðingur.
Flest dæmin eru þó hefðbundin
og bætir Bjarni ekki miklu við
þau. Þá má spyrja hvort ekki hefði
verið við hæfi að geta nýrra rann-
sókna á borgum í Egyptalandi,
enda hafa nýjar rannsóknir með
gervitunglum brugðið nýrri birtu
á borgarskipulag við Nílarfljótið.
Það vekur einnig athygli að
Bjarni leggur litla áherslu á þróun
lestarsamgangna í greiningu sinni
á áhrifum nýrra samgöngumáta á
þróun borgarsamfélags. Það er
heldur ekki vikið að vangaveltum
um möguleg áhrif netsins á lífs-
mynstur og þar með skipulagsmál,
en þau voru t.d. áberandi í banda-
rískri þjóðfélagsumræðu undir lok
síðustu aldar.
Þá er ekki vikið að áhrifum
þýsku hraðbrautanna á þá ákvörð-
un Eisenhowers forseta að byggja
upp hraðbrautir í Bandaríkjunum.
Áhugamenn um sagnfræði munu
sjá ýmsar eyður í þessari bók og
er auðvitað ekki við öðru að búast,
í ljósi þess að mjög víða er borið
niður.
Þá vekur furðu að í umfjöllun
um koldíoxíðsloun vegna húsbygg-
inga skuli ekki vera vitnað til
rannsókna Ólafs Walleviks pró-
fessors sem er brautryðjandi í
þróun umhverfisvænnar stein-
steypu í heiminum.
Umfjöllun um hvernig fólk velur
sér húsakost eftir persónuleika
byggist á gervivísindum.
Margar bækur hafa komið út á
íslensku um Kaupmannahöfn og
þá Íslendinga sem þar hafa lifað.
Bjarni skrifar að hins vegar hafi
„tiltölulega lítið verið fjallað um
borgina sjálfa og þá hugmynda-
fræði sem skipulag borgarinnar á
hverjum tíma byggðist á“.
Þessi kafli er mjög ítarlegur og
styðst Bjarni við nokkrar lykil-
heimildir. Myndir eru vel valdar
og er gerð góð grein fyrir áhrifum
verslunar og viðskipta og tísku-
strauma á skipulag í Kaupmanna-
höfn. Efnið er fróðlegt og leitast
Bjarni við að tengja það sem mest
við umsvif Íslendinga í borginni.
Slíkt kann að virðast útúrdúr en
Bjarna tekst það vel að koma
miklu efni til skila án þess að les-
andinn missi áhuga á lestrinum.
Kaflinn er um 70 blaðsíður og í
ljósi þess hversu margar stað-
reyndir og ártöl eru talin upp
hefði höfundur mátt draga efni
kaflans saman í lokin og miðla
þannig lesanda sínum af innsæi
sínu.
Kaflinn er á vissan hátt afrek
og verðskuldar Bjarni viðurkenn-
ingu fyrir það frá danska sendi-
ráðinu.
Síðasti kaflinn fjallar um skipu-
lag í Reykjavík.
Bjarni hefur í áratugi starfað að
skipulagsmálum í höfuðborg Ís-
lands og kemur sú reynsla fram í
því að honum tekst ágætlega að
stikla á stóru. Sú þróun er í fáum
orðum sú að Reykjavík er lengst
af sveitaþorp sem síðan tekur að
vaxa á þann veg að ýmsir töldu
skorta á skipulagið.
Sú saga hefur verið sögð áður.
Eitt og annað hefði hér mátt
betur fara. Í umfjöllun um hlutfall
erlendra ríkisborgara í hverfum
borgarinnar er varið miklu rými í
umfjöllun um rannsókn sem er
orðin úrelt. Fleiri slík dæmi mætti
nefna. Tölfræðileg greining er
ekki frumleg.
Loks er athyglisvert að á blað-
síðu 66 skrifar Bjarni að „einka-
bíllinn [hafi] haldið velli lengur en
aðrir samgöngukostir og ekki er í
augsýn tækni sem veltir honum úr
sessi“.
Síðar í bókinni skrifar Bjarni
um galla „einkabílismans“. Virðast
þessi sjónarmið rekast hvort á
annað.
Þrátt fyrir ýmsa ágalla er bók
Bjarna metnaðarfullt og vandað
verk sem miðlar miklum fróðleik á
hnitmiðaðan og skipulegan hátt.
Kostir bókarinnar vega upp
gallana og gott betur. Hún er
mjög fróðleg. Áhugafólk um skipu-
lagsmál verður ekki svikið.
Sagan af því hvernig borgirnar urðu til
Höfundurinn Bjarni Reynarsson.
Fræði
Borgir og borgaskipulag bbbbn
Eftir Bjarna Reynarsson.
Skrudda, 2014. 304 bls.
BALDUR
ARNARSON
BÆKUR