Morgunblaðið - 11.04.2015, Blaðsíða 28

28 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. APRÍL 2015
Hinn 11. mars sl. hringdi frænka mín sem bað mig eitt sinn af kurt-eisi um rök fyrir veggspjaldakröfum í táningsherbergi mínu.Hún sat þá á þingi en svörin vöfðust ekki fyrir mér, nýútskrif-uðum úr þjóðmálaumræðuakademíu Gamla-Framsóknarflokks-
ins á Halldórsstöðum í Kinn, á næsta leiti við Hriflu, þar sem ég hafði haldið
fram róttækum kaupstaðasjónarmiðum í fjósinu. Frænka spurði nú af
hverju ungu konurnar vildu frekar vera femínistar en berjast fyrir kvenrétt-
indum og hvort ekki væri óþarft að nota útlent orð þegar íslenskt hugtak
væri í boði. Hún sem hefði alltaf verið kvenréttindakona, eins og allur minn
frænkugarður, teldi að enn mætti sækja fram undir þeim merkjum.
Ég var óklár á fínstillingum í merkingu orðanna en hélt að unga fólkið
vildi tengjast alþjóðlegri baráttu og hugmyndafræði og femínismi væri sí-
breytilegur … Ekki þurfti að segja frænku neitt um það enda hefði hún
hringt á þessum afmælisdegi
nöfnu sinnar og ömmu en
langömmu minnar, sem hefði
verið slík baráttukona að hún
hefði ekki hikað við að fylgja
réttlætis- og kvenréttinda-
málum samtímans eftir – en á
íslensku.
Mér rann blóðið til skyldunnar því að þessi langamma mín, sem fæddist
1854 í Borgarfirði, gifti sig til Engeyjar og missti fyrri mann sinn ungan frá
fjórum dætrum, eignaðist þann síðari fimm árum seinna og átti eina dóttur í
viðbót með honum um fertugt, flutti í land þegar dætur hennar voru upp-
komnar og fékk sér þá sófasettið sem ég sit nú í heima hjá mér. Þær mæðg-
ur létu kvenréttindi til sín taka, voru vinkonur Ólafíu Jóhannsdóttur sem
studdi einstæðar konur í Osló, og áttu fulltrúa í fyrstu stjórn Kvenréttinda-
félags Íslands.
Mitt næsta verkefni var því að spyrja unga femínistafrænku okkar – sem
er svo langt komin frá hlutskipti langa-langömmu sinnar að hún starfar við
alþjóðastofnun í Sviss og á heimavinnandi eiginmann sem lítur eftir börn-
unum – hverju það sætti að hún vildi frekar vera femínisti en kvenrétt-
indakona eins og formæður okkar. Hún sagðist líta á kvenréttindabaráttu
sem baráttu fyrri tíðar fyrir tilteknum og lögbundnum réttindum kvenna en
femínismi væri óháður kyni og næði til miklu víðtækari baráttu gegn klám-
væðingu, staðalmyndum kynjanna í dægurmenningu, baráttu gegn kyn-
bundnu ofbeldi …
Ég sat eftir og velti fyrir mér hvort kvenréttindi gætu ekki þróast í þessa
átt líka því að kven- og femín- er jafn kynbundið í báðum orðum. Annað orð-
ið er gegnsætt en hitt er í óræðum flokki -isma – eins og ég reyndi á dóttur
minni við kvöldverðarborðið þegar talið barst að gagnrýnni hugsun táninga
og hún sagðist sko ekki vera neinn femínisti sko. Mér fannst eins og ég
heyrði í þessari afneitun endurómun af haturs-„húmor“ uppivöðslusömu
karlrembudrengjanna. Sennilega veitist þeim auðveldara að koma óorði á
útlent orð en að fá pilta og stúlkur til að andæfa kvenréttindum.
feminismi???
kvenréttindi???
...ismi???
Fínstilling femínismans
Tungutak
Gísli Sigurðsson
gislisi@hi.is
Stundum hefur verið sagt að íslenzkt samfélagsé eins og stór fjölskylda. Það er mikið til íþví. En þá er það líka fjölskylda, þar semsundurlyndi ræður ríkjum. Og slíkar fjöl-
skyldur eru til.
Nú er þessi stóra fjölskylda að sigla inn í tímabil,
þar sem sundurlyndið ræður ferðinni. Og þá er átt við
kjaradeilur.
Allir vita að kjarasamningar sem leiða til launa-
hækkana, sem ekki eru forsendur fyrir í rekstri þjóð-
arbúsins hafa nýja verðbólguöldu í för með sér. Sú
verðbólgualda mun leiða til gengislækkana, sem munu
leiða til enn meiri verðbólgu.
Afleiðing þess verður sú að húsnæðislánin æða upp,
bæði höfuðstóll og mánaðarlegar afborganir. Vextir
æða upp. Hið sama gerist með bílalánin sem fólk hefur
tekið og námslánin.
Verðbólgan og þar af leiðandi áhrif verðtryggingar
munu stórskerða kjör landsmanna. Þetta vita allir
meðlimir stórfjölskyldunnar. Þeir vita þetta vegna
þess að það hefur svo oft gerzt áður. Bankarnir munu
halda sínu vegna þess að þannig
eru spilin stokkuð.
Samt stefnir allt í þessa átt,
vegna þess að hópar innan stór-
fjölskyldunnar eru komnir í
stríðsham og ætla að ná sér niðri hver á öðrum.
Og einmitt af því að stórfjölskylda á í hlut er erf-
iðara en ella að koma vitinu fyrir fjölskyldumeðlimi.
Stjórnarandstaðan situr hjá og það hlakkar í henni
vegna þess að hún veit að það sem augljóslega er
framundan mun verða gífurlegt áfall fyrir núverandi
ríkisstjórn og stjórnarflokka og hæpið að ríkisstjórnin
lifi það af.
Verkalýðshreyfingin ætlar að nota tækifærið og
koma höggi á atvinnurekendur en virðist loka aug-
unum fyrir því að nú er ekki við Kolkrabbann að eiga
heldur á hún í stríði við sjálfa sig. Hið ólýðræðislega
stjórnkerfi lífeyrissjóðanna veldur því að verkalýðs-
hreyfingin getur ráðið því sem hún vill í stærstu fyr-
irtækjum landsins í gegnum lífeyrissjóðina. En senni-
lega veit hún ekki hvernig hún á að nota þetta vald
sem hún getur haft í sínum höndum.
Píratarnir hafa rétt fyrir sér þegar þeir vilja að eig-
endur lífeyrissjóðanna kjósi sjálfir stjórnir þeirra.
Háskólamenntaðir menn virðast telja að það þurfi
ekkert samhengi að vera á milli verðmætasköpunar í
atvinnulífinu og launakjara þeirra. Menntun þeirra
virðist hafa fjarlægt þá svo mjög undirstöðum þessa
fiskimannaþjóðfélags í norðurhöfum að hún dugar
ekki til að þeir sjá samhengið á milli sín og sjómanns-
ins í sjávarþorpi á Vestfjörðum.
Stjórnmálaelítan í öllum flokkum hefur flotið sof-
andi að feigðarósi með þeim afleiðingum að tími hins
gamla valdakerfis á Íslandi, sem varð til í byrjun 20.
aldar er sennilega að líða undir lok.
Einfaldlega vegna þess að það ræður ekki lengur við
hlutverk sitt. Er það kannski orðið úrkynjað?
Þetta eru ekki stóryrði heldur einfaldlega veruleik-
inn í því sem framundan er.
Eru einhverjir meðlimir stórfjölskyldunnar í stöðu
til þess að koma í veg fyrir að þessi framtíðarsýn verði
að veruleika?
Kannski.
Þeir sem vel þekkja til segja að þrátt fyrir allt hafi
náið samband verið um langt skeið á milli forystu-
sveita Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Ís-
lands. Þessir aðilar horfa nú fram á það að opinberir
starfsmenn hafa tekið forystuna í kjarabaráttunni,
eins fáránlegt og það nú er og eðlilegt að ASÍ segi sem
svo: Þá skulum við sjá hvað út úr því kemur. En um
leið er staðan sú að það er óhugsandi fyrir ríkisstjórn-
ina að gera stefnumarkandi kjarasamninga við op-
inbera starfsmenn. Hin ótímabundnu verkföll háskóla-
manna, sem nú eru skollin á, eiga því eftir að verða
löng.
Sameiginleg íhlutun Samtaka at-
vinnulífsins og Alþýðusambands Ís-
lands sem byggist á samtölum og
samráði þeirra í milli undanfarna
mánuði gæti brotið þessa mynd upp og forðað þeim
ósköpum, sem ella eru framundan.
Það væri óhugsandi fyrir ríkisstjórn og samtök op-
inberra starfsmanna að virða ekki slíka sameiginlega
íhlutun þessara aðila og hlusta á það sem frá þeim
kæmi.
Ríkisstjórn og einstakir ráðherrar eiga ekki að láta
það eftir sér að kenna öðrum um og býsnast yfir
kröfugerð launþega. Hún á sér rætur í því sem á und-
an hefur gengið, bæði í launahækkunum einstakra
hópa opinberra starfsmanna, hjá stjórnendum stórra
fyrirtækja, umræðum um bónusgreiðslur bankamanna
og því almenna andrúmslofti, sem verður til þegar fólk
upplifir það sem það telur misskiptingu í samfélaginu.
Einn viðmælandi minn hafði orð á því að ný koll-
steypa kynni að vera nauðsynleg til að stórfjölskyldan
næði áttum.
Getur það verið að hrunið haustið 2008 og allt sem
fylgdi í kjölfarið hafi ekki dugað til?
Að vísu er það svo að hrunið virðist hafa breytt
ótrúlega litlu. Það er ekki enn búið að stokka upp lög-
gjafarrammann í kringum bankakerfið. Það er ekki
enn búið að skilja að með lögum rekstur viðskipta-
banka og fjárfestingarbanka. Og rætt um sölu á ein-
hverjum hluta af hlut ríkisins í Landsbankanum án
þess að heildarlöggjöf um bankakerfið, sem átti lyk-
ilþátt í hruninu 2008, hafi verið endurskoðuð.
Veruleikafirring ráðandi afla birtist í því að í drög-
um að stjórnmálaályktun flokksþings Framsóknar-
flokksins er lagt til að Ísland opni sendiráð í Strass-
borg á ný vegna þess að það sé svo nauðsynlegt í
baráttu fyrir mannréttindum!
Forystusveitir SA og ASÍ ættu að íhuga sameig-
inlegt inngrip í stöðu sem er komin hættulega nálægt
því að fara úr böndum.
SA og ASÍ eiga leik
Náið samstarf SA og ASÍ
gæti bjargað stöðunni
Af innlendum
vettvangi …
Styrmir Gunnarsson
styrmir@styrmir.is
Dreifing eigna og tekna hefurlöngum verið mjög ójöfn í
Perú, þar sem ég dvaldist nýlega
um skeið. Andspænis fámennri yf-
irstétt af spænskum ættum stendur
allur fjöldinn, sem er aðallega kom-
inn af indjánum, en hefur blandast
nokkuð evrópskum innflytjendum.
Þetta fólk býr í fátækrahverfum
umhverfis höfuðborgina Lima og í
frumstæðum sveitaþorpum uppi til
fjalla og inni í frumskóginum. Eirð-
arlausir menntamenn hljóta því að
telja hér frjósaman jarðveg fyrir
byltingarboðskap Karls Marx. Einn
þeirra var Abimael Guzmán, heim-
spekiprófessor og maóisti. Hann
skipulagði hryðjuverkahóp seint á
áttunda áratug, „Skínandi stíg“
(Sendero Luminoso). Ódæði hans
beindust ekki aðeins að stjórnvöld-
um, heldur líka alþýðufólki, sem
talið var þeim hliðhollt. Þeir Guzm-
án lögðu undir sig afskekkt svæði í
Perú og stjórnuðu þar harðri
hendi, eins og lýst er í Svartbók
kommúnismans. Talið er að þeir
hafi alls drepið um þrjátíu þúsund
manns.
Árið 1988 gaf verkfræðingurinn
Hernando de Soto hins vegar út
bókina Hinn stíginn (El Otro Sen-
dero). Þar hélt hann því fram að
búa þyrfti alþýðu Perús skilyrði til
að brjótast úr fátækt. De Soto
sagði snautt fólk ráða yfir tals-
verðu fjármagni, en þetta fjármagn
væri oft „dautt“ í þeim skilningi að
það væri ekki skráð, veðhæft eða
seljanlegt. Leiðin til bjargálna væri
því torfær. Rétta ráðið væri að
opna hagkerfi Perús, auðvelda
frjáls viðskipti, einfalda reglur um
stofnun smáfyrirtækja og við-
urkenna eignarrétt fátæks fólks á
ýmsum eignum utan hins hefð-
bundna hagkerfis. Rithöfundurinn
Mario Vargas Llosa tók undir með
de Soto og bauð sig fram til forseta
1990. Annar frambjóðandi, Alberto
Fujimori, sigraði naumlega. Eftir
forsetakjörið kvaddi Fujimori de
Soto óvænt til ráðgjafar og fram-
kvæmdi nær allar tillögur hans, og
hefur síðan verið mikill uppgangur
í Perú. Jafnframt herti Fujimori
baráttuna gegn Skínandi stíg, og
var Guzmán gómaður árið 1992.
Hefur síðan verið sæmilegur friður
í landinu. Fujimori spilltist hins
vegar af valdinu, braut stórlega af
sér og situr nú í fangelsi, þótt flest-
ir Perúbúar séu samkvæmt skoð-
anakönnunum þakklátir honum fyr-
ir að velja hinn stíginn fyrstu árin
á forsetastól.
Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar
Hannes H. Gissurarson
hannesgi@hi.is
Fróðleiksmolar úr sögu og samtíð
Hinn stígurinn
Þegar þú ert að leita að gluggatjöldum er
Luxaflex® augljós kostur. Með yfir 60 ára reynslu
af markaðnum bíður Luxaflex® upp á mikil gæði
og frábært úrval. Kíktu á okkur í Zenus og fáðu
ráðgjöf um réttu gluggatjöldin fyrir þitt heimili.
Smiðjuvegi 9 • Sími: 554 2450
zenus@zenus.is • zenus.is
Augljós kostur
5 ára
ábyrgð