Dagblaðið Vísir - DV - 03.04.2009, Side 22

föstudagur 3. apríl 200922 Helgarblað
Hollywood-stjarnan Lana
Christian
Eftirminnilegasta sýningin var þeg-
ar pabbi hafði lánað upp í Þjóðleik-
hús skrifborð mitt og átti að nota það í
einhverja leiksýningu. Fyrir afnotin af
skrifborðinu fékk ég miða í leikhúsið
en sömuleiðis fékk ég lánaða hárkollu
sem ég notaði á einni sunnudags-
skemmtuninni. Þá tróð ég upp sem
Hollywood-stjarnan Lana Christian og
talaði mikla ensku, sem var auðvitað
bara bull. En Lana Christian sló í gegn
hjá litlu krökkunum á litla Reynimel,
þau trúðu því í alvöru að þarna væri
ljóslifandi Hollywood-stjarna komin.
Svo varð ég náttúrlega að skila hárkoll-
unni þannig að ferill Lönu Christian
varð því miður ekki lengri. Þetta var
ákveðin della en mjög skemmtilegt.
Og einhverju varð ég að finna upp á til
að skemmta blessuðum börnunum.
Skömmu seinna fór ég að gefa út
blað. Það hét Halló og var handskrif-
að í nokkrum eintökum. Ég hafði svo
mikið fyrir þessu að mér fannst ekki
annað við hæfi en rukka fyrir blöðin
og seldi þau á 25 aura stykkið í húsun-
um í kring. Þetta blað hefur því miður
ekki varðveist en það hætti að koma út
þegar framhaldssagan var orðin svo
spennandi að ég vissi ekki hvað ætti
að gerast næst. Þetta var glæpasaga
og í mörg ár á eftir var konan á núm-
er 26 sífellt að rukka mig um endinn
á sögunni. Hún hafði verið orðin svo
spennt. Eða svo sagði hún mér að
minnsta kosti, kannski var hún bara
að vera næs.
Mikið njósnað
Hvað við gerðum fleira, krakkarnir? Ja,
við vorum alltaf að fara í rannsóknar-
ferðir. Bragi var með í því. Við rannsök-
uðum umhverfið, fórum niður í fjöru,
út í Vatnsmýri, bara út um allt. Og við
njósnuðum mikið. Vorum alltaf með
vasaljós eins og alvöru njósnarar. Það
var verið að byggja Hagana og Skjólin
og við njósnuðum þar. Ég er ekki al-
veg viss um hvað vakti fyrir okkur með
þessum njósnum en í minningunni
var þetta voðalega skemmtilegt. Mikið
hopp og hí allt saman hjá okkur krökk-
unum á litla Reynimel.“
Þetta hljómar allt saman eins og
lýsingar á litlu örþorpunum hennar
Astrid Lindgren, Ólátagarði, Skarkala-
götu ...
„Já, ég hugsa að okkur hafi líka liðið
svolítið þannig. Þetta var lítill heimur,
við vorum samhent, og það var áreið-
anlega gaman.“
Fylgdust þið með þjóðmálum?
„Já, heilmikið. Pabbi hafði ódrep-
andi áhuga á þjóðmálum og það var
heilög stund þegar hann hlustaði á
fréttirnar í útvarpinu á matmálstím-
um. Þá urðum við að steinþegja og þá
síaðist margt úr fréttunum inn í okk-
ur. Af erlendum vettvangi man ég sér-
staklega vel eftir forsetakosningunum
í Bandaríkjunum 1948. Þá var ég átta
ára. Ég hélt með Harry Truman af því
yfirskeggið á Thomas Dewey, keppi-
naut hans, fór í taugarnar á mér. Ég
var mjög glöð, og við pabbi bæði, þeg-
ar Truman vann. Ég efast um að hann
hafi átt dyggari stuðningsmenn en
okkur pabba, þó hann hefði auðvitað
ekki hugmynd um það.
Fínar dömur
lesa dönsku blöðin
Pabbi var sem sagt framsóknarmað-
ur. Þar af leiðandi var ég framsóknar-
kona. Ég var náttúrlega bara barn; að
öðrum kosti mundi ég aldrei segja frá
þessu! En hann var aktífur í flokknum
og var á tímabili formaður Framsókn-
arfélags Reykjavíkur, ef ég man rétt.
Jónas frá Hriflu, sem hafði verið helsti
frammámaður flokksins, var um þess-
ar mundir að einangrast en pabbi var
tryggur stuðningsmaður hans. Jónas
og konan hans komu mikið í heim-
sókn, duttu bara inn eins og fólk gerði
þá, ólíkt því sem nú er þegar allir þurfa
að gera boð á undan sér með löngum
fyrirvara ef fólk ætlar í heimsókn. Það
var reyndar gestkvæmt á Reynimel 23,
allskonar furðufuglar komu iðulega
að heimsækja pabba í bland við stút-
ungskarla í samfélaginu. En Jónas var
fastur punktur í tilverunni. Þeir pabbi
voru miklir vinir. Jónas hringdi svona
fjórum sinnum í viku á kvöldin og þeir
töluðu saman í svona þrjá tíma. Jú, ég
sver það! Þeir kjöftuðu um þjóðmál og
pólitík og bara svona daginn og veg-
inn.
Vináttunni við Jónas fylgdi líka að
pabbi fyrirleit vitaskuld engan meira
en Eystein Jónsson sem var manna
fremstur í að ýta Jónasi til hliðar í
flokknum. Þess vegna var það erfiður
biti fyrir pabba að kyngja þegar ég fór
sextán ára að slá mér upp með bróð-
ursyni Eysteins, Jökli Jakobssyni. Það
vafðist heilmikið fyrir pabba til að
byrja með.
Þannig að gegnum pabba fylgdist
ég töluvert með þjóðmálunum strax
á barnsaldri. Mamma hafði vissu-
lega áhuga á þjóðmálum og ákveðnar
skoðanir, en hún var ekki mikið að flíka
þeim. Hins vegar keypti hún dönsku
blöðin. Það var sá lúxus sem hún lét
eftir sér um þær mundir. Og það hóf
hana svolítið upp; það voru bara fín-
ar dömur í samfélaginu sem keyptu
Familie Journal og Alt for damerne.
Pabbi var að lesa Laxness og fylgjast
með pólitík en mamma las dönsku
blöðin. Þetta segi ég ekki henni til
hnjóðs, auðvitað las hún heilmikið
líka og fylgdist með, en þetta var svona
andrúmsloftið sem fylgdi henni. Hún
var dama og þá las hún dönsku blöð-
in. Og á mánudögum fór hún í sauma-
klúbb á hverju sem gekk.
Ástfangin í fyrsta sinn
Pabbi var býsna þekktur í samfélag-
inu, ekki síst eftir að hann stýrði frægri
landbúnaðarsýningu árið 1947. Hún
var haldin í Vatnsmýrinni, þar sem
Tívolí reis seinna og var algjört afrek.
Þarna var sýnt allt sem viðkom land-
búnaði bæði að fornu og nýju og pabbi
réð mömmu sína, ömmu Sigríði, til
að sýna hvernig ull hefði verið unn-
in. Hún sat þarna og þæfði ullina og
spann á rokk. Og það var búinn til foss
utandyra sem þótti alveg ævintýra-
legt. Gestir urðu 60.000 en þá bjuggu í
hæsta lagi um 50.000 manns í Reykja-
vík, ef ég man rétt. Lengi á eftir nutum
við Bragi góðs af því hvar sem við kom-
um ef fólk uppgötvaði að pabbi okkar
væri hann Kristjón framkvæmastjóri
landbúnaðarsýningarinnar.
Ég fékk líka vinnu á landbúnaðar-
sýningunni þó ég væri bara sjö ára. Ég
fékk að standa við lúgu og selja miða.
Og þá varð ég ástfangin í fyrsta sinn.
Hann var með mér í lúgunni að selja
miða og hann var með ofboðslega fal-
leg gleraugu! Og svo var hann svo vina-
legur og hlýr að ég varð virkilega hrifin
af honum. Það var slík alvara í þessu að
ég ræddi þetta við Braga bróður minn
og eftir mikil heilabrot sagði ég pilt-
inum sjálfum frá ást minni. Og hann
tók því mjög vel. Því miður var hann
um tvítugt og annaðhvort trúlofaður
eða giftur en hann gerði ekkert grín að
mér, svo þetta varð ekkert drama.
Erfiðar forsetakosningar
Pabbi og mamma voru yfirleitt sam-
hent og lögðu sig fram um að deila
aldrei fyrir framan okkur börnin. Ég
veit reyndar ekki hvort þau deildu
yfirleitt mikið en einu sinni man ég
að þau rifust um pólitík. Það var fyr-
ir forsetakosningarnar 1952. Þá hafði
pabbi sagt skilið við Framsóknarflokk-
inn og var orðinn sjálfstæðismaður.
Það var reyndar sjaldgæft í þá daga að
menn skiptu um flokka, en Sjálfstæð-
isflokknum þótti mikill fengur í pabba
og ég hef sannfrétt að honum hafi ver-
ið ætlaður pólitískur frami á vegum
flokksins. En þá byrjaði hann á því að
ganga í berhögg við eindreginn vilja
forystumanna bæði nýja flokksins og
líka þess gamla, Framsóknarflokksins,
og meira að segja í bága við vilja eigin-
konu sinnar líka.
Í framboði voru Ásgeir Ásgeirs-
son, þingmaður Alþýðuflokksins, og
Gísli Sveinsson sýslumaður, og svo
séra Bjarni Jónsson sem var yfirlýstur
frambjóðandi Sjálfstæðisflokksins og
Framsóknarflokksins. Mamma studdi
hann, enda var hún dygg sjálfstæð-
ismanneskja, en séra Bjarni var líka
heimilisvinur, hafði gift þau pabba og
skírt okkur börnin, og var í miklum
metum á Reynimel 23. En pabbi og
Ásgeir Ásgeirsson voru miklir vinir og
pabbi tók þá ákvörðun að styðja hann.
Það var ekkert gamanmál fyrir aktíf-
an mann í stjórnmálaflokki að ganga
í berhögg við vilja flokksins í þá daga,
flokksaginn var gríðarsterkur, en pabbi
lét sig hvergi þrátt fyrir gríðarlegan
áróður til stuðnings séra Bjarna. Pabbi
skrifaði meira að segja margar grein-
ar í blað sem gefið var út til stuðnings
Ásgeiri og hét Forsetakjör. Ein þeirra
varð fræg, en hún hét „Í kjörklefanum
ertu frjáls“ og vísaði sérstaklega til þess
að menn gætu þrátt fyrir allt slitið sig
undan flokksvaldinu.
Rifist um uppþvottabursta
En ég held að þetta frelsi pabba und-
an flokksvaldinu hafi síðar leitt til
þess að hann fékk ekki þann póli-
tíska frama innan Sjálfstæðisflokks-
ins sem honum hafði verið lofað.
Af því pabbi studdi Ásgeir þá
studdi ég Ásgeir, þó mér þætti erfitt
að vera á móti mömmu. En þau rif-
ust um þetta, sem var óþægilegt fyr-
ir okkur börnin. Rifrildið kristallað-
ist ekki síst í uppþvottaburstanum,
hef ég sagt þér frá honum? Pabbi
hafði keypt nýjan uppþvottabursta
því hann var alltaf að þvo upp. Hann
var mjög duglegur á heimilinu, eld-
aði oft mat og þvoði upp sem ekki
var algengt um karlmenn í þá daga.
Mömmu fannst, man ég, algjör óþarfi
að kaupa nýjan uppþvottabursta.
Við áttum alveg ágætan uppþvotta-
bursta! Svo hlakkaði í henni þegar
öll hárin losnuðu úr nýja burstanum
eftir fáein skipti. Þá sagði hún: „Þetta
er Ásgeir. En gamli burstinn er séra
Bjarni. Hann endist þó Ásgeir klikk-
aði.“ Og um þetta rifust þau.
Þegar kosningarnar fóru fram
var ég komin í sveitina að Hjarðar-
holti í Dölum og af því þar voru tóm-
ir framsóknarmenn sem studdu séra
Bjarna, þá hallaðist ég á sveif með
honum. En svo vann Ásgeir þrátt fyr-
ir allt. Þá gladdist ég pabba vegna. En
ég var hrygg fyrir mömmu og kveið
því að fara heim því ég var svo hrædd
um að þurfa að hlusta á eitthvert rugl
milli þeirra, nú þegar Ásgeir var orð-
inn forseti. Sem og varð. Þau rif-
ust að vísu ekki, en mamma notaði
hvert tækifæri til að hnjóða í Ásgeir,
hún gat ekki afborið hann sem for-
seta, aldrei. Pabbi reyndi að mestu
að leiða þetta hjá sér en þau voru
stundum að kýta svolítið um þetta.“
Harmleikur
á sumardaginn fyrsta
Á þessum árum voru aðeins örfá ár
síðan Ísland varð að fullu sjálfstætt.
Var mikill þjóðerniseldmóður meðal
ykkar krakkanna? Var 17. júní mikið
mál?
„17. júní var mikið mál, já, en í
okkar augum fyrst og fremst af því
þá fékk maður allt mögulegt sem
maður fékk ekki annars. Sælgæti
ekki síst; maður fékk ekki sælgæti
á hverjum degi þegar ég var krakki.
Og við fengum að fara í skrúðgöngu
undir blaktandi fánum sem þótti
í rauninni voðalega skemmtilegt,
hvort sem menn trúa því eða ekki.
Sumardagurinn fyrsti var í mín-
um augum jafnvel enn skemmti-
legri því þá tróðum við Bragi upp
með dans á skemmtunum. Flest-
ar stelpur lærðu eitthvað í dansi
en það var ekki sjálfgefið að strák-
um væri haldið að danskennslu. En
mamma hafði voðalega gaman af
því að dansa en pabbi kunni ekk-
ert að dansa, svo mamma ákvað að
væntanleg eiginkona Braga skyldi
ekki þurfa að líða það sem hún sjálf
þurfti að líða.
Svo við Bragi fórum samvisku-
samlega í mörg ár í danstíma til
Rigmor Hansen í Listamannaskál-
anum og á sumardaginn fyrsta tróð-
um við upp með dansflokki Rigmor
í Gamla bíói. Dönsuðum Skógar-
mennirnir voru svín, Allt á réttunni,
valsa, polka og margt fleira. Þetta
var skemmtilegt og eftirminnilegt,
en einu sinni lá við harmleik. Ég var
svona sjö ára og rétt áður en við átt-
um að fara á svið, þá neitaði herr-
ann minn að dansa við mig. Hann
var ári eldri en ég og hét Birgir. Rig-
mor tók hann afsíðis og spurði hann
um ástæðuna fyrir þessari fáheyrðu
ákvörðun rétt fyrir sýningu, og fékk
loks upp úr honum að ég væri alltof
stjórnsöm. Ég vildi alltaf stýra hon-
um í dansinum en auðvitað ætti
herrann að ráða.
Þetta leystist að lokum farsæl-
lega, ég fékk annan herra og Birgir
aðra dömu, en mér varð dálítið mik-
ið um þetta, enda hef ég aldrei verið
stjórnsöm.“
Fjölskyldan á neðri hæðinni á Reynimel 23 árið 1948 Hjónin Elísabet Engilráð
ísleifsdóttir og Kristjón Kristjónsson og börn þeirra, Bragi, Valgerður og Jóhanna sem
var 8 ára er myndin var tekin í tilefni af fertugsafmæli föður hennar.
„Og í þessum tiltölulega fáu hús-
um var alveg ógrynni af börnum
Við krakkarnir þurftum heldur varla að
fara út fyrir litla reynimel.“