Fréttablaðið - 16.03.2016, Qupperneq 15

Af umræðu sem birst hefur á vef- og prentmiðlum undan-farna daga má skilja að öll
gögn sem Stofnun Árna Magnús-
sonar í íslenskum fræðum (SÁM)
býr yfir séu lokuð almenningi.
Þetta er ekki rétt. Yfirlýst stefna
SÁM er að aðgangur að gögnum
stofnunarinnar sé almennt opinn.
Undanfarin ár hefur aðgengi að
ýmsum gögnum stofnunarinnar
verið bætt og gagnapökkum frá
stofnuninni dreift, m.a. á Málföng.
is, með eins opnum notkunar-
leyfum og kostur er.
Beygingarlýsing íslensks nútíma-
máls (BÍN) er sprottin upp úr
tungutækniátaki stjórnvalda eftir
aldamótin. Í því átaki var meðal
annars sett það skilyrði að gögn
sem yrðu til í átakinu yrðu öllum
aðgengileg, en ekki ókeypis. Stjórn-
völd vildu að gögnin stæðu undir
viðhaldi með tíð og tíma. Þróun
BÍN var haldið áfram á Orðabók
Háskólans, síðar SÁM, og árið 2009
var horfið frá fyrri stefnu stjórn-
valda og gjaldtöku hætt.
Frá upphafi hafa öll beygingar-
dæmi í BÍN verið öllum opin á
vefsíðu stofnunarinnar og að sjálf-
sögðu er heimilt að setja tengla í
þau þar. Frumgögnin er hægt að
sækja á vefsíðuna og þau má nota
að vild nema til birtingar á beyg-
ingardæmum, enda sé uppruna
getið. Gögnin hafa verið nýtt á fjöl-
breytilegan hátt, t.d. í leitarvélum á
já.is, Vísindavef Háskólans, Snöru
og íslensk-skandinavísku veforða-
bókinni Islex, í leiðréttingarfor-
ritum og við gerð tölvuleikja á borð
við Netskrafl o.fl.
Mállýsing en ekki forskrift
Ástæðan fyrir því að birting beyg-
ingardæma hefur ekki verið leyfð
er sú að BÍN er mállýsing en ekki
forskrift. Það þýðir að ýmislegt
sem ekki er endilega „réttast og
best“ birtist í BÍN, en þá jafnan
með skýringum. Ef nota á BÍN
sem grunn að leiðbeiningum eða
kennsluefni þarf að taka úrtak úr
gögnunum sem sérsniðið er að
þeim þörfum. Ef gögnin úr BÍN
eru notuð í núverandi mynd gæti
nemandi haldið að „hendi“ sé gott
og gilt í öllum föllum og í hvaða
samhengi sem er þótt sú notkun sé
í raun takmörkuð við merkinguna
’snerting við bolta‘ í íþróttamáli.
Í BÍN eru líka eðli málsins sam-
kvæmt stafsetningarafbrigði sem
ekki eru í samræmi við núgildandi
stafsetningarreglur.
Almenningur gerir kröfu til þess
að efni sem birt er í nafni Stofnun-
ar Árna Magnússonar í íslenskum
fræðum sé til fyrirmyndar, enda er
hlutverk stofnunarinnar „að stuðla
að aukinni þekkingu á íslenskri
tungu … og veita ráðgjöf og leið-
beiningar um málfarsleg efni á
fræðilegum grundvelli“ (Lög nr. 40
12. júní 2006). Stofnunin getur ekki
stuðlað að villandi framsetningu á
gögnum sem verður til þegar beyg-
ingarupplýsingar eru slitnar úr
samhengi og þess vegna er birting
beygingardæma úr BÍN óheimil.
Rætt hefur verið innan stofn-
unarinnar að búa til úrtak úr BÍN
sem m.a. mætti nýta í kennslu-
efni. Óskandi væri að hægt væri
að hrinda því verkefni af stað sem
fyrst. Enn fremur má vekja athygli
á því að nýlega barst SÁM fjár-
styrkur til að stórbæta þjónustu
sína við almenning með uppsetn-
ingu nýrrar vefgáttar, Málið.is. Þar
verða öll gagnasöfn stofnunarinnar
um íslenskt mál og málnotkun
aðgengileg á einum stað og leitar-
bær í einföldu viðmóti. Þar verður
hægt að nálgast gríðarlegt magn
upplýsinga. Stefnt er að opnun vef-
gáttarinnar síðar á þessu ári.
Orð um orð
Guðrún Nordal
forstöðumaður
Stofnunar Árna
Magnússonar í ís-
lenskum fræðum Frá upphafi hafa öll beyg-
ingardæmi í BÍN verið öllum
opin á vefsíðu stofnunar-
innar og að sjálfsögðu er
heimilt að setja tengla í þau
þar. Frumgögnin er hægt að
sækja á vefsíðuna og þau má
nota að vild nema til birting-
ar á beygingardæmum, enda
sé uppruna getið.
Ég hafði gaman af að lesa svar-grein Skúla Ólafssonar, prests í Neskirkju, við bakþönkum
Frosta Logasonar nýlega. Svar-
greinin er skrifuð af ágætri þekk-
ingu en lituð af kristnu viðhorfi.
Það viðhorf litar svo söguskoðun-
ina í greininni.
Skúli reynir í grein sinni að
hrekja þá fullyrðingu, sem frekar
lá til grundvallar skrifum Frosta en
að hann hafi mikið á það minnst
í bakþönkunum, að kirkjan hafi
barist gegn þekkingunni í gegn-
um tíðina. Það er rétt hjá honum
að klaustrin voru helstu fræða-
setur miðaldar, en vegna einok-
unarstöðu kirkjunnar þó, vel að
merkja.
Þegar hann rekur kirkjulegar
rætur margra erlendra háskóla og
hjálparstofnana skal þó minnast
á að upplýsingabyltingin hafði
frekar áhrif á stofnendurna heldur
en öfugt, enda útilokar ekkert að
kristnir menn hafi áhuga á vísind-
um, en saga trúarbragðanna sýnir
það samt að vindar samfélags-
áhrifanna eru frekar aflvakar en
afleiðingar þegar kemur að vís-
indaframförum. Þekkt er andstaða
kirkjunnar gegn sólmiðjukenning-
unni, og ofsóknirnar gegn Brúnó,
Galíleó og fleiri vísindamönnum.
Ég er sammála Skúla undir lok
greinarinnar þegar hann talar
um að umhverfisverndin sé eitt
brýnasta mál nútímans. Fram-
farahyggjunni er þó tæpast um að
kenna. Förum í upphaf Biblíunnar.
Í Genesis er Adam og Evu skipað
að uppfylla jörðina, og gera sér
hana undirgefna. Þetta er einmitt
vandamálið, en kynjafræði og
femínismi hafa leitt okkur í allan
sannleika um það hvernig þessi
kristna afstaða er í raun sú afstaða
til konunnar almennt sem berjast
þarf gegn. Á móti kemur að hug-
myndin í Ásatrú um Lífstréð, Ask
Yggdrasils, byggir á hugmyndum
um tengsl lífkerfisins og allra líf-
vera, þar er á ferðinni algræn hug-
mynd.
Var kirkjan framfaraafl
eða ekki?
Ingólfur
Sigurðsson
tónlistarmaður
Í Genesis er Adam og Evu
skipað að uppfylla jörðina,
og gera sér hana undirgefna.
Þetta er einmitt vandamálið,
en kynjafræði og femínismi
hafa leitt okkur í allan sann-
leika um það hvernig þessi
kristna afstaða er í raun sú
afstaða til konunnar al-
mennt sem berjast þarf gegn.
ASPECTS OF PROGRESS: WHAT WORKS AROUND THE WORLD
WHAT WORKS?
HARPA Conference Center, Reykjavik, Iceland
28 April 2016 - Registration at www.gekon.is
Join Harvard Business School Professor Michael E. Porter and Prime Minister of
Iceland Sigmundur Davíð Gunnlaugsson for a meeting of social innovators from
around the world to identify solutions to some of the world´s biggest problems.
The conference will be a watershed discussion of how countries, cities and regions have achieved
standout social progress results. Insight from the Social Progress Index will anchor these conversations.
SESSION 1: BASIC HUMAN NEEDS
Dr. Swarnim Wagle, Nepal
Former Member, Nepal Planning Commission
Rwandan Government representative
(TBD)
SESSION 2: FOUNDATIONS OF WELLBEING
Dr. Guðný Björk Eydal, Iceland
University of Iceland;
Mr. Beto Verissimo, Brazil
Co-founder, Imazon
SESSION 3: OPPORTUNITY
Dr. Girol Karacaoglu, New Zealand
Chief Economist, New Zealand Treasury
Basque Government representative
(TBD)
SESSION 4: SOCIAL PROGRESS IN AGGREGATE
Victor Umana, Costa Rica
Director CLACDS, INCAE Business School
City of Medellin representative
(TBD)
Ms. Liv Bergþórsdóttir, CEO, NOVA
Mr. Dagur B. Eggertsson, Mayor, City of Reykjavik
Mr. Matthew Bishop, The Economist
Dr. Jón Atli Benediktsson, President, University of Iceland
Jonathan Tepperman, Managing Editor, Foreign Affairs
Prof. Martha Minow, Dean, Harvard Law School
Prof. Marc Fleurbaey, Chair, International Panel on Social Progress
Ms. Mette Lindgaard, Partner, Deloitte Denmark
David Erasmus & Louis Cole, founders of The Solvey Project
MODERATOR: Michael Green, Executive Director of the Social Progress Imperative
OTHER SPEAKERS:
SOCIAL PROGRESS
s k o ð u n ∙ F R É T T A B L A ð i ð 15M i ð V i k u D A G u R 1 6 . M A R s 2 0 1 6
1
6
-0
3
-2
0
1
6
0
4
:4
1
F
B
0
4
8
s
_
P
0
3
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
1
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
2
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 1
8
C
7
-F
4
6
0
1
8
C
7
-F
3
2
4
1
8
C
7
-F
1
E
8
1
8
C
7
-F
0
A
C
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
0
4
8
s
_
1
5
_
3
_
2
0
1
6
C
M
Y
K