Fréttablaðið - 28.04.2016, Blaðsíða 38

Umræða um heilbrigða lífshætti,
betra mataræði og hreyfingu
hefur stóraukist á undanförnum
árum. Einnig hefur mikil vakning
orðið á því hvaða áhrif matvæla-
vinnsla hefur á umhverfið. Vegna
þessarar auknu umræðu um bæði
umhverfis- og heilsutengd mál-
efni en líka um meðferð dýra til
manneldis má gera ráð fyrir, að
sögn Jóhönnu Eyrúnar Torfadótt-
ur næringarfræðings og doktors í
lýðheilsuvísindum, að grænmet-
isætum hafi farið fjölgandi að und-
anförnu.
Aðspurð að því hvort grænmet-
isætur fái öll nauðsynleg næring-
arefni úr fæðunni segir Jóhanna
það almennt gilda að fjölbreytni í
fæðuvali sé besta leiðin til að fá öll
nauðsynleg næringarefni úr fæð-
unni. „Því fleiri fæðutegundir sem
eru teknar út, því meiri hætta er
á næringarskorti og fæði án allra
dýraafurða (vegan) gefur tilefni til
að huga sérstaklega að þeim nær-
ingar efnum sem gæti skort.“
Ólíkir hópar grænmetisæta
Jóhanna segir einstaklinga sem
eru grænmetisætur ganga mis-
langt í að takmarka fæðutegund-
ir úr mataræði sínu en að þær eigi
það allar sameiginlegt að sleppa
rauðu kjöti úr fæðunni og að borða
jurtafæði sem samanstendur af
ávöxtum, grænmeti, berjum, fræj-
um, hnetum, baunum, belgjurtum
og korntegundum.
„Samkvæmt nýlegri samantekt
um norrænar næringarráðlegging-
ar eru helstu hópar grænmetisæta
sjö talsins. Fyrsti hópurinn kall-
ast „lacto-vegetarian“ sem neyt-
ir jurtafæðis og mjólkurafurða.
Næsti hópur kallast „ovo-vege-
tarian“ sem neytir jurtafæðis og
eggja. Svo er til hópur sem neyt-
ir jurtafæðis, mjólkurafurða og
eggja sem kallast „lacto-ovo-vege-
tarian“. Fjórði hópurinn kallast
„pescitarian“ sem neytir jurtafæð-
is og fisks. Fimmti hópurinn kall-
ast „pollotarian“ sem borðar jurta-
fæði, egg og alifuglakjöt. Sjötti
hópurinn borðar jurtafæði, mjólk-
urafurðir, egg og fisk og kallast
„lacto-ovo-pesci-vegetarian og að
lokum má nefna þá sem kallast
„vegan“ eða grænkerar sem borða
bara jurtafæði,“ útskýrir Jóhanna.
Öll nauðsynleg næringarefni?
Ef fólk velkist í vafa um hvort það
fái öll þau næringarefni sem það
þarf úr fæðunni segir Jóhanna að
ef fólk er almennt frískt í stað þess
að vera stöðugt þreytt, ekki í und-
irþyngd og konur á barneignar-
aldri hafi eðlilegar blæðingar þá
sé í flestum tilvikum allt eðlilegt
og fólk sé þá að fá öll þau næring-
arefni sem líkaminn þarfnast.
„Vaxtarskerðing hjá börnum er
merki um næringarskort og þarf
að fara mjög varlega í að takmarka
margar fæðutegundir úr matar æði
barna. Ef okkur grunar að eitthvað
þyrfti að skoða betur þá er hægt að
fara til heimilislæknis og biðja um
blóðprufu til að láta athuga hvort
allt sé eðlilegt. Hvað varðar bein-
heilsu okkar (eitthvað sem er erfitt
að merkja hvort sé í lagi, nema ef
viðkomandi brotnar við óeðlilega
lítið átak eða fall) þá er mikilvægt
að tryggja að við fáum næg pró-
tein, kalk og D-vítamín og að við
séum að hreyfa okkur reglulega.“
Helstu efnin sem grænmet-
isætur, sérstaklega þær sem eru
vegan, þurfa að passa að fá nóg af
eru prótein, járn, sink, kalk, joð,
B12-, B6-, B2- og D- vítamín.
„Hvað varðar D-vítamínið þá
skiptir miklu máli fyrir alla sem
búa á Íslandi að tryggja nægt D-
vítamín með fæðunni eða fæðu-
bótarefnum, vegna þess hversu
stuttan tíma á ári við getum fram-
leitt sjálf þetta víta mín með hjálp
sólargeislanna,“ segir Jóhanna og
bætir við að hægt sé að fá nóg pró-
tein og lífsnauðsynlegar amínó-
sýrur ef bæði er neytt kornvara
og belgjurta (legumes). Kúa- og
geitamjólk, egg og fiskur eru líka
mjög góðir próteingjafar að sögn
Jóhönnu.
Gerið hægar breytingar
Þeir sem vilja gerast grænmet-
isætur ættu að huga að því að gera
það smátt og smátt. „Allar breyt-
ingar á mataræði eru heillavæn-
legastar ef tekin eru nógu lítil
skref í byrjun. Mikilvægt er að
fara vel yfir mataræði sitt til að
vera fullviss um að fá þau næring-
arefni sem rædd eru hér að ofan.
Einnig þarf að tryggja að nóg af
fitu sé í fæðinu, til dæmis úr jurta-
olíum. Góð fita kemur líka frá
hnetum, fræjum, hummus, pestó,
feitum fisk, lýsi og avókadó,“ segir
Jóhanna.
Breytingar í skrefum
Gera má ráð fyrir að grænmetisætum hafi farið fjölgandi að undanförnu samfara
aukinni umræðu um umhverfis- og heilsutengd málefni. Þeir sem hafa hug á að
gerast grænmetisætur ættu að gera breytingarnar smátt og smátt líkt og aðrir
sem vilja gera breytingar á mataræði sínu.
Grænmetisætum má skipta í sjö flokka sem eiga það sameiginlegt að sleppa rauðu kjöti úr fæðunni og að borða jurtafæði sem
samanstendur af ávöxtum, grænmeti, berjum, fræjum, hnetum, baunum, belgjurtum og korntegundum.
Vegna aukinnar umræðu um umhverfis- og heilsutengd málefni en líka um með-
ferð dýra til manneldis má gera ráð fyrir að sögn Jóhönnu Eyrúnar Torfadóttur,
næringarfræðings og doktors í lýðheilsuvísindum, að grænmetisætum hafi farið
fjölgandi að undanförnu. MYND/ANTON BRINK
Bragðgóðir réttir,
fullir af þarflegum
næringarefnum.
Hollusturettir

VIÐ FLYTJUM ÞÉR
Fréttir Stöðvar 2, í opinni dagskrá alla daga vikunnar, alla daga ársins, kl. 18.30. FRÉTTASTOFA
FRÉTTIRNAR
ALLA DAGA VIKUNNAR Í OPINNI DAGSKRÁ KL. 18.30
hEIlsA OG úTIVIsT Kynningarblað
28. apríl 20168
2
8
-0
4
-2
0
1
6
0
3
:5
5
F
B
0
7
2
s
_
P
0
5
1
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
7
2
s
_
P
0
3
8
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
7
2
s
_
P
0
2
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
7
2
s
_
P
0
3
5
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 1
9
3
D
-C
1
6
4
1
9
3
D
-C
0
2
8
1
9
3
D
-B
E
E
C
1
9
3
D
-B
D
B
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
B

F
B
0
7
2
s
_
2
7
_
4
_
2
0
1
6
C
M
Y
K