Fréttablaðið - 11.02.2017, Qupperneq 96

„Þýskir kvikmyndadagar hafa fylgt
okkur í Bíói Paradís frá upphafi og við
fylgjumst líka alveg sérstaklega vel
með því nýjasta í þýskri kvikmynda-
gerð á Berlinale-hátíðinni ár hvert,“
segir Ása Baldursdóttir, dagskrár-
stjóri Þýskra daga í Bíói Paradís sem
hefjast í kvöld. Það eru Bíó Paradís
og Goethe Institut sem standa fyrir
Þýskum kvikmyndadögum í sjöunda
sinn í samstarfi við Þýska sendiráðið.
Ása segir að frá upphafi hafi verið
leitast við að eignast dreifingarrétt-
inn á sumum þessar þýsku mynda
og því hafi þær líka ratað á mynd-
bandaleigu í gegnum sjónvarp eða
VOD eins og það er kallað í daglegu
tali. „Þá eignast myndirnar ákveðið
framhaldslíf og að auki þá höfum við
fengið mikið hrós frá fólki úti á landi
sem kemst ekki á Þýska kvikmynda-
daga en getur engu að síður notið frá-
bærra mynda.“
Þriggja tíma grín
Ása segir að reglan hafi verið að vera
alltaf með sex til sjö kvikmyndir á
Þýskum dögum árlega. „Þetta eru
kannski ekki svo margir titlar en
þetta er rjóminn af því besta. Við
fengum til að mynda að njóta þess
heiðurs að vera viðstödd sérstaka
blaðamannasýningu í Cannes á Toni
Erdmann sem er aðalmyndin okkar í
ár. Við stóðum þarna fyrir utan bíóið
klukkan níu um morgun ásamt her
alþjóðlegra blaðamanna og það vissi
enginn við hverju var að búast. Fólk
var satt best að segja alveg að mygla
við tilhugsunina um að byrja daginn
á þriggja tíma langri þýskri gaman-
mynd,“ segir Ása og hlær við til-
hugsunina. „En svo byrjaði myndin
og eftir tvo tíma þá stóð öll höllin
upp og klappaði, ég hélt að myndin
væri búin og var alveg hissa hvað
þetta hafði liðið hratt, en nei þá voru
það alþjóðlegir kvikmyndagagnrýn-
endur sem voru að standa upp fyrir
einu atriði í myndinni. Ég fékk gæsa-
húð. Enda eru núna allir að missa sig
af spenningi yfir þessari mynd enda
ætlar Hollywood að endurgera hana
og enginn annar en Jack Nicholson
ætlar mæta aftur til starfa til þess að
takast á við þetta magnaða hlutverk.
Toni Erdmann er tilnefnd til
Óskarsverðlauna sem besta erlenda
myndin og það voru stjarnfræðilega
litlar líkur á því að þýsk gamanmynd
yrði tilnefnd til Óskarsins. Að auki
vann hún evrópsku kvikmynda-
verðlaunin og þar eru nú þenkjandi
menn að velja það besta af því besta,
en málið með þessa mynd er líka að
húmorinn í henni er alþjóðlegur og
við getum hreinlega ekki beðið eftir
að byrja að sýna hana. Við ætluðum
að bjóða leikstýrunni, Maren Ade, og
eins aðalleikkonunni, Söndru Hüller,
en þær eru auðvitað bara að fara á
Óskarsverðlaunaafhendinguna og
við verðum að kyngja því,“ segir Ása
og hlær og bætir við að þau ætli bæði
að sýna myndina einu sinni á dag
alla hátíðina og að auki þá fari hún
í almennar sýningar eftir að Þýskum
dögum lýkur.
Uppgjör við fortíðina
Það er eftirtektarvert að einar þrjár
myndir af sjö virðast tengjast upp-
gjöri Þjóðverja við seinni heims-
styrjöldina með einum eða öðrum
hætti. Frantz í leikstjórn hins þekkta
leikstjóra François Ozon, Der Staat
gegen Fritz Bauer, saga manns sem
náði að koma háttsettum þýskum
nasista fyrir rétt vegna glæpa gegn
mannkyni, og loks kvikmyndin
Land of Mine eða Under Sandet. En
Ása segir að Þjóðverjar hafi verið að
stíga fleiri skref í átt til þess að gera
upp fortíð sína í kvikmyndum. „Eftir
því sem lengra líður frá fortíð, sem
er þó nálæg okkur í tíma, er betra
að fjalla um hana en þeir hafa samt
verið að gera upp fortíðina í sam-
framleiðslu með öðrum þjóðum.
Under Sandet, sem er einnig tilnefnd
til Óskarsverðlauna, er einmitt sam-
framleiðsla með Danmörku. Þar segir
frá nánast barnungum þýskum her-
mönnum sem Danir settu í að grafa
upp jarðsprengjur á ströndinni. Þetta
eru svona örsögur sem verða stór-
sögur með því að sýna fram á öll litlu
svæðin og mannslífin sem urðu fyrir
eftirstöðvunum af stríðinu. Algjör-
lega mögnuð mynd sem enginn ætti
að láta fram hjá sér fara.“
Þýskir dagar í Bíói Paradís standa
allt til 19. febrúar og á meðal fleiri
mynda má nefna Democracy: Im
Rausch der Daten eftir David Bernet,
Who Am I Kein System ist sicher eftir
Baran bo Odar og Gleißendes Glück
eftir Sven Taddicken.
Allir að missa sig yfir þriggja tíma þýskri grínmynd
Þýskir kvikmyndadagar hófust af fullum krafti í gærkvöldi. Ása Baldursdóttir dagskrárstjóri segir að þar
verði meðal annars að finna tvær myndir sem eru tilnefndar til Óskarsverðlauna og fleira góðgæti.
Ása Baldursdóttir dagskrárstjóri. fréttaBlaðið/ernir
Ópera
HHHH Mannsröddin eftir Poulenc og
Cocteau.
Íslenska óperan í Kaldalóni í Hörpu
leikgerð og leikstjórn: Brynhildur
Guðjónsdóttir.
leikendur: Auður Gunnarsdóttir og
Elva Ósk Ólafsdóttir.
Píanóleikari: Eva Þyrí Hilmarsdóttir.
tónlistarstjóri: Irene Kudela
Búninga- og leikmyndahönnun:
Helga I. Stefánsdóttir
Óperan Mannsröddin, La Voix
Humaine eftir Poulenc, er sérkenni-
legt verk. Aðeins einn söngvari
stendur á sviðinu, kona sem talar í
síma. Hún á síðasta símtalið við ást-
mann sinn til fimm ára, sem er búinn
að binda enda á sambandið og er að
fara að gifta sig daginn eftir. Óperan
er mun styttri en gengur og gerist,
tekur aðeins um þrjú korter í flutn-
ingi. Hún er upphaflega skrifuð fyrir
litla sinfóníuhljómsveit, en er oftar
flutt aðeins með píanóleikara, sem er
praktískt fyrir svo smágert verk. Því
miður nást ekki öll blæbrigði tón-
listarinnar þegar eingöngu er leikið á
píanó, stemningin sem best er fram-
kölluð með strengjum er víðsfjarri.
Sífelldur píanóleikur í tæpan klukku-
tíma gerir tónlistina einhæfa og ef
söngurinn er ekki þeim mun meira
spennandi er hætt við að óperan
missi marks.
Leikgerð Brynhildar Guðjóns-
dóttur, sem jafnframt er leikstjórinn,
mætir þessum veikleikum á óvana-
legan hátt. Mannsröddin er byggð á
samnefndu leikriti eftir Cocteau og
Brynhildur fer þá leið að blanda því
við óperuna. Það eru tvær leikkonur á
sviðinu, Auður Gunnarsdóttir sópran
syngur og Elva Ósk Ólafsdóttir flytur
talaða textann. Í stað textavélar, sem
hefð er fyrir að nota á óperusýning-
um, leikur Elva Ósk það sem Auður
syngur á frönsku.
Þetta er djörf tilraun og hún er
áhættusöm. Megineinkenni Manns-
raddarinnar er einmanaleiki, hin
forsmáða ástkona stendur uppi
alein; skelfileg einsemd gegnsýrir allt
verkið. Í uppfærslu Brynhildar eru
aftur á móti tvær konur og þær eiga
stundum í samskiptum, önnur réttir
t.d. hinni símtólið á nokkrum stöðum
í óperunni. Jú, við vitum auðvitað
að þetta er sama konan þótt hún sé
klofin. Engu að síður getur tilfinn-
ingin fyrir einmanaleika horfið þegar
tvær konur sjást á sviðinu frekar en
ein. Önnur áhætta er að áheyrand-
inn upplifi sífellt talið sem truflun á
tónlistarupplifuninni, rétt eins og að
vera við hliðina á málglöðum náunga
á Sinfóníutónleikum. Ef maður hins
vegar lítur á verkið sem leikrit, þá
getur tónlistin hæglega komið út eins
og alltof yfirgnæfandi leikhúsmúsík.
Það er til marks um snilld Bryn-
hildar að óperan fellur aldrei í þessa
gryfju, heldur er þvert á móti gríðar-
lega áhrifarík. Skiptingin á milli leik-
rits og óperu er snyrtileg, leikur Elvu
Óskar er fullur af smitandi þjáningu
en sársaukinn sem Auður miðlar er
allur í söngnum. Leikur hennar er
fjarlægur og látlaus, hún er fyrst og
fremst mannsrödd án líkama. Fyrir
bragðið vega konurnar tvær hvor
aðra upp. Önnur er það sem hin er
ekki og saman mynda þær kraftmikla
heild, eina margbrotna persónu. Tón-
listarlega séð kemur leikgerðin líka
ágætlega út. Eva Þyrí Hilmarsdóttir
spilar á píanóið og gerir það af fag-
mennsku, nákvæmni og tæknilegum
yfirburðum. Einhæf píanóröddin fær
svo nýtt líf með því að fléttast saman
við leik fremur en bara við söng. Í
óperunni er píanóið mun meira en
undirspil, það undirstrikar tilfinn-
ingarnar í söngnum, skapar sam-
hengið og stemninguna í leiknum.
Á vissan hátt er það bæði leikmynd
og lýsing. Það heppnast þó sjaldan
í öðrum uppfærslum, en hér bætir
leikur Elvu Óskar við píanóröddina
og hún verður skiljanlegri og fjöl-
breyttari en ella. Ef svo má segja þá er
byrði píanóleikarans að hluta til velt
yfir á leikkonuna.
Þetta er í fyrsta sinn sem óperu-
sýning fer fram í Kaldalóni í Hörpu,
minnsta salnum. Smæð salarins
skapar skemmtilega nálægð, og leik-
mynd Helgu I. Stefánsdóttur er hæfi-
lega óreiðukennd, undirstrikar ang-
istina í símtalinu. Heildarútkoman er
óneitanlega mögnuð. Jónas Sen
Niðurstaða: Áhrifamikil sýning,
spennandi leikgerð, flottur leikur,
glæstur söngur og píanóleikur.
Fallegur samruni óperu og leikrits
auður Gunnarsdóttir og elva Ósk Ólafsdóttir í hlutverkum sínum í Mannsröddinni
í Kaldalóni Hörpu.
Magnús
Guðmundsson
magnus@frettabladid.is
atriði úr kvikmyndinni toni erdmann eftir Maren ade sem sló í gegn á Cannes og er
tilnefnd til Óskarsverðauna.
1 1 . f e b r ú a r 2 0 1 7 L a u G a r D a G u r48 M e N N i N G ∙ f r É t t a b L a ð i ð
menning
1
1
-0
2
-2
0
1
7
0
4
:3
0
F
B
1
1
2
s
_
P
0
9
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
8
1
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
1
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
3
2
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 1
C
3
7
-1
2
1
8
1
C
3
7
-1
0
D
C
1
C
3
7
-0
F
A
0
1
C
3
7
-0
E
6
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
2
A

F
B
1
1
2
s
_
1
0
_
2
_
2
0
1
7
C
M
Y
K