Norðurslóð


Norðurslóð - 16.12.1980, Blaðsíða 5

Norðurslóð - 16.12.1980, Blaðsíða 5
Þessa skcmmtilegu frásögn sendi Jóhann Pétursson Svarfdælingur blaðinu snemmá á þessu ári. Við höfuin geymt okkur þetta til jólanna eins og gömlu mennimir geymdu sér feila bringukolla í gamla daga. Ekki man ég, hvaða ár það var milli 1922 og 27, sem sú frétt kom í Svarfaðardal, að úti í hinum stóra heimi - víst í Ameriku - væri búið að finna upp tæki, sem hægt væri að hlusta í, hvað fólk í margra kílómetra fjarlægð væri að tala um. Þá varð mér á að segja sem svo, að nú væri okkur ráðlegast að gæta tungu okkar og forðast að tala illa um náungann. Seinna fréttist, að tæki þetta væri nefnt útvarp. Hvenær kom svo hið fyrsta útvarpstæki í Svarfaðardal? Ég hef heyrt einhvern segja, að þeir Skeiðsbændur og bræð- ur, Sveinn og Hjörtur, hafi flutt fyrsta útvarpstækið inn í sveit- Jóhann Kr. Pétursson: Þegar fyrsta útvarpið kom í Svarfaðardal ina. Þetta efast ég hinsvegar um að sé rétt. Ég hef alltaf staðið í þeirri meiningu, að Vilhjálmur á Bakka hafi fyrstur manna feng- ið sér slíkt tæki í dalnum. Því'til staðfestingar hripa ég eftirfar- andi greinarstúf. Vilhjálmur á Bakka Vilhjálmur var mikill ákafa- maður, ósérhlífinn og duglegur, stórbrotinn persónuleiki í orði og verki - sérstaklega í verki. Hjónin á Bakka, Vilhjálmur Einarsson og Kristín Jónsdóttir. Aðalfundur Ferðafélags Svarfdæla Ferðafélagið hélt aðalfund í barnaskólanum á Dalvík sunnudaginn 7. des. Það helsta, sem fram kom var eftirfarandi: Félagið efndi til 7 gönguferða á árinu 1980, 4 sumarferða og 3 vetrarferða. Gengið var yfir Dranga til Ólafsfjarðar yfir Reykjaheiði frá Ólfj. til Dal- víkur, fram í Sveinsstaði frá Kóngsstöðum, upp að Skeiðs- vatni, yfir Heljardalsheiði, úr Héðinsfirði til Ólfj. og upp á Gljúfurárjökul frá Krosshóli. Þátttakendur í þessum ferð- um voru um 100. Tungnahryggsskáli var smíð- aður og bíður ferðar upp á fjöllin annaðhvort með þyrlu (sem gerist nú æ ólíklegra) eða landleiðina og þá sennilega upp úr Kolbeinsdal. Kostnaðurinn er orðinn 1,7 millj. og styrkir til smíðinnar hafa fengist^ sem hér segir: Frá Ferðafél. íslands 1 milljón, frá Menningarsjóði KEA 300.000 þús. og frá Isfilm hf. 200.000 þús., samtals 1,5 millj- ónir. Þá unnu félagar í sjálf- boðavinnu í 165 klst. við upp- setningu gangnaskála Svarf- aðardalshrepps á-Sauðhúshóln- um á Krosshóli, ogvarlagtfram úr félagssjóði kr. 270.000 til matvælakaupa fyrir smioi og verkamenn. Á móti kemur, að félagið fær afnot af skálanum í samráði við fjallskilastjóra hreppsins. Lögð voru fram drög að ferðaáætlun þessa vetrar. Eru það 6 ferðir, einkum hugsaðar sem skíðaferðir. Sú fyrsta er fyrirhuguð að Krosshólsskála frá Kóngsstöðum sunnudaginn 28. des. Er ætlunin að slá upp kaffiveislu í nýja húsinu. Létt ferð og skíði ekki endilega nauðsynleg. I stjórn félagsins eru nú Hjörtur E. Þórarinsson Jóh- anna Skaftadóttir, Jón Bald- vinsson, Sveinbjörn Steingríms- son og Trausti Þorsteinsson. Hann var vakandi fyrir öllum nýjungum, sem gætu orðið til heilla bændastéttinni og var vanalega á undan öðrum, ásamt Gísla völundi á Hofi, til að flytja þær inn í sveitina. Fyrstu og kannske þá einustu „drossíu", sem sést hefur í Svarfaðardal, flutti hann inn, líklega frá Danmörku. Þetta var fólksflutningskerra með yfir- byggðu tjaldefni, dregin af hesti. Sennilega gerði hún ekki mikið gagn, þar eð engir voru þá vegirnir. En þar sem Dana- kóngur notaði svona drossíu, er hann fór á veiðar í Dyrehaven, þá gat Bakkabóndinn alveg eins eignast svona farartæki. Vilhjálmur var búhöldur mikill, sléttaði og ræktaði tún sitt og engjar af fádæma kappi. Hann sá, að það var alltof seinn heyafli að sarga með orfi og ljá í kargaþýfinu, jafnvel þótt hann tæki það til bragðs stundum að fá 13 bændur og húskarla til að standa á spildunni í einu. . Þá hlóðust oft vandamál á Kristínu húsfreyju að fæða þennan stóra karlahóp. En alikálfi var slátrað í skyndi og allt bless.aðist. Vilhjálmur fann t.d. upp snúnings- og múgavél að mestu sjálfur og með aðstoð Kristins járnsmiðs á Dalvík varð þetta mjög gagnlegur hlutur við heyskapinn í mörg ár eða þar til nýjar og fullkomnar vélar komu til. Ég man vel veturinn 1927, er Kristinn járnsmiður var að smíða og lagfæra þessa vél eftir ábendingu Vilhjálms. Og þegar það var búið, þá ók ég henni fram að Bakka. Margt fleira mætti telja upp, sem sýnir, að Vilhjálmur var alltaf á undan öðrum, hvað hugvit og framkvæmdir snertir. Því var það, að þegar fréttist um þetta undratæki, útvarpið, þá var eðlilegt að hann vildi ná í slíkt tæki fyrstur manna. Veturinn 1927-8 var ég hjá Vilhjálmi, sá um og fóðraði búpening hans. Tókst það víst sæmilega, þó að ég væri ungur og óreyndur i því fagi, rétt nýfermdur. En Vilhjálmur var mér þar góður kennari. Hann launaði mér vetrarstarfið vel, gaf mér fallega, tveggja vetra kind um vorið. Hann var höfðingi á öllum sviðum. og efndi sín gefnu loforð. Þegar hér var komið sögu var Vilhjálmur orðinn mjög út- slitinn og heilsuveill, þoldi ekki vinnu og varð að halda sig í og við rúmið. Tíminn varð honum því langur, þótt hann læsi mikið af góðum bókum. „Bara að ég hefði nú þetta nýja hlustunar- tæki, útvarpið," hugsaði Vil- hjálmur. Undratækið kemur En til að geta heyrt í svona tæki, þá þurfti útvarpssendistöð, en hún var bara ekki til í landuinu það herrans ár 1927, nema einhver örlítil og ófullkomin sendistöð á Akureyri, sem Art- hur Gook trúboði og konsúll Breta hafði komið upp. Og nú setti Vilhjálmur sig í samband við hann. Þar fékk hann lítið hlustunartæki og þá forsögn með, að til að geta heyrt í því yrði að reisa upp mjög háa stöng með loftneti og vírleiðslu í útvarpið. Nú var vandi fyrir dyrum. Engin há stöng, ekkert 10-15 metra hátt tré var til í Svarfaðar- dal og hafði ekki verið síðan stóra „eikin" við Blakksgerði var felld og úr henni byggt haffært skip, sem gamla Svarf- dæla getur um, ef ég man rétt. Þá var leitað til Þorsteins kaupmanns. Hann gat verið bóngóður og var vinur vina sinna. Hann átti miklar reka- jarðir í Héðinsfirði, og þar rak oft á land stór og voldug tré, komin alla leið frá Síberíu. Eitt slíkt tré fékk Vilhjálmur og var það dregið fram að Bakka á tveimur stórum sleðum, sem 4 hestar drógu. Og nú blasti þyngsta þrautin við, að reisa tréð upp á endann. Engir kranabílar, lyftarar eða kraftblakkir voru við hendina. Nú varð að treysta á handaflið eingöngu. Og margar hendur buðu sig fram. Piltar þustu heim að Bakka til að hjálpa til við að koma hinni 16 metra háu stöng upp á endann. Það tókst loksins eftir margra tíma erfiði í norðanvindi og snjóslyddu. Eg heyri, ég heyri. Þegar nú loftnetið var komið á sinn stað og hin háa stöng komin lóðrétt upp á endann, styrkt með vírstrengjum í allar áttir, svo hún ylti ekki um koll í rokum, þá urðu allir fegnir að ganga í baðstofu og taka úr sér hrollinn. Og Kristín húsfreyja bar á borð heita baunasúpu og bolaspað, eða var það lamba- kjöt? Allir borðuðu með bestu lyst nema Vilhjálmur. Hann gaf sér ekki tíma til að borða, en var önnum kafinn við að snúa skrúfum og tökkum á útvarps- tækinu og reyna að fá það í gang. Það stóð á endum, að þegar verið var að enda við máltíðina, þá fór útvarpið að ískra. Vil- hjálmur hentist upp af stólnum og hrópáði af fögnuði: „Ég heyri, ég heyri". Þustu þá allir að og vildu heyra líka. En sá galli var á gjöf Njarðar, lað það var enginn hátalarinn, jaðeins eitt heyrnartól, svo að- eins einn, eða sá, sem hafði það um hófuðið, gat heyrt. En fljótt ' uppgötvaðist, að íegði maður eyra við eyra barst hljóðið á milli, svo margir gátu hlustað samtímis. Var þessi vangaaðferð óspart notuð þarna næsta tímann, því að allir urðu að fá að heyra. Þessi atburður stendur mér ljóslifandi fyrir hugskotssjónum enn í dag þótt hálf öld og hálft ummál hnattarins skilji mig nú frá þeim stað og þeim tíma, er saga þessi gerðist, þegar fyrsta útvarpið kom í Svarfaðardal. Með kærum kveðjum. Jóhann Kr. Pétursson. Ferðafélagar uppi á Stóruvörðu á Heljardalsheiði. Ljósm. Eygló. Gunnarsd. Gjafír til Krflakots J ¦ ' - ¦ '• •¦ : V- "m" ¦ ' ' ::: 1 Barnaheim og hefur n jafnaðarleg hálfan dagi sér vini og gefið því Sörn og fóstrur í Krílakoti. ilið Krílakot starfar helstir: Kvenfélagið Vaka gaf leikföngum og leiktæ óg að gera. Þar eru kr. 450 þús, Sinavik klúbbur- Auk þessa vann a 60 börn á dag, 30 inn kr. 400 þús og Foreldra- félagið heilmikið sjál nnísenn. Heimiliðá félag Krílakots kr. 150 þús. við frágang á lóð og h velunnara, sem hafa Þetta segir talvan að sé 1 milljón og er þetta allt sai gjafir. Þessir eru krónur og er gefið til kaupa á lega þakkavert. kjum. Foreldra-boðastarf ísiísumar nan stór- NORÐURSLÓÐ - 5

x

Norðurslóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðurslóð
https://timarit.is/publication/1253

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.