Norðurslóð


Norðurslóð - 16.12.1980, Blaðsíða 12

Norðurslóð - 16.12.1980, Blaðsíða 12
Þœttir úr Svarfdœlu Svarfdæla er á margan hátt óvenjuleg saga og leyndardómsfull, enda hefur hún orðið vísindamönnum og listamönnum áleitið umhugsunarefni. Gerðar hafa verið margar fræðilegar ritegrðir um hana og upp úr henni hafa verið samdar sögur og kvæði. Sagan komst þó ekki klakkiaust yfir aldanna haf. Þau handrit hennar sem varðveist hafa er öllum nokkuð ábótavant - heilu kaflarnir hafa týnst og margt er úr lagi fært. Sagan mun skrifuð einhverntíma á 13. öld eftir munnmælasögum úr Svarfaðardal. Sigurður Nordal hefur sagt að efni hennar „muni hafa veriðfjölbreytilegra en ella var vant í svo gömlum sögum, fornaldarsagnaefni og erlendum minnum blandað saman við íslenskar héraðssagnir og rammar drauga- sögur." Á 14. öld var sagan endurrituð og henni breytt mjög. Sagnaritarinn studdist við gömlu söguna svo langt sem hún náði en dró þó sína sögu upp með miklu grófari dráttum og jök í heilu köflunum. í meðförum hans virðist dagan hafa spillst stórlega. „Þó má þar enn greina skældan svip hinnar týndu sögu sem hefur sómt sér vel í flokki hinna sígildu íslendingasagna frá 13. öld", segir Jónas Kristjánsson handritafræðingur. Ein mikilúðlegasta persónan í Svarfdælu er vafalaust Klaufi Hafþórsson á Klaufabrekkum. Hann var frændi Þorsteins Svarfaðar og hinn mesti vígahrotti. Þeir Karl hinn rauði höfðu með brögðum vélað Ásgeir rauðfeld í Brekku til að fastna Klaufa dóttur sína Ingveldi fögurkinn. Hér verður gripið niður í söguna, þar sem Klaufa er lýst, og sagt frá vígi hans og eftirmálum. Vel samir at segja frá yfirlit- um Klaufa. Hann var þverrar handar ok fimm álna hár. Arm- leggi hafði hann bæði langa ok digra, kinnr miklar ok þrek- ligar greipr. hann var úteygr ok ennisbrattr, mjok munnljótr ok neflítill, hálslangr ok höku- mikill, skolbrúnn ok skarpleitr, lágu hátt kinnarbeinin. Manna var hann svartastr bæði á brýnn ok hár. Hann var opinmynntr, ok skögðu tvær tennr fram ór hofðinu, ok allt var hann at áliti sem hann væri krepptr ok knvttr. Klaufi Hafþórsson. Þat var eitt sinn, at Yngvildr fagrkinn settist í kné Klaufa ok var við hann allblíð ok bað hann lofa sér at fara ofan til Brekku á kynni ok kvaðst eigi lengr skyldu í brottu vera en hann vildi ok bað, at Heklu-Skeggi skyldi fara með henni. Klaufi leyfði þat. Hon fór síðan ok var eigi lengr í brottu en han leyfði. En er hon kom heim, settist hon í kné honum ok var blíð við hann ok mælti: „Eigi ætla ek, at önnur kona sé betr gefinn en ek; en þat líkar mér illa við bræðr mína, er þeir hafa drepit yxni mitt, er mest gersemi var, ok vilda ek gjarna Klaufi minn, at þú létir þér þetta mislíka ok sækir yxnit, þar sem þat liggr til gert í húðinni gegnt dyrum í Brekku niðr." Klaufi svaraði: „Hvat mun þat varða? Eigi mun þik hér mat skorta." Hon svarar: „Eigi varði mik þess, at þú mundir vilja vera ræningi bræðra minna." Klaufi spratt þá upp ok gyrði sik sverðinu Atla- naut ok var inn reiðasti okgekk ofan í Brekku ok kom ekki á Grund ok fann þegar húðina liggja í dyrunum ok tók upp allt saman yxnisfallit ok kastaði á 12 - NORÐURSLÓÐ „Eigi ætla ek, at önnur kona sébetr gefin en ek". bak sér ok hugðist mundu ganga út með, en þat gekk eigi, því at við nam dyrigættunum, ok frá hafði hann þau oll saman ok gekk með þau suðr at garði ok hristi þar af sér dyrigættin oll ok þar hurðina með ok gekk síðan heim. En er hann kom heim, var langt af nótt; var þar borinn mjbk snjór at dyrunum; gekk hann þá inn í snjóbyrgit. Þá kom Yngvildr í mót honum ok var allblíð við hann, ok svá rann Klaufa þá reiðin, at hann gat þá þeim bagga eigi valdit, sem hann hafði áðr lengi borit. Hann laut mjök í dyrunum, er hon fagnaði honum, ok renndi sverðit Atlanautr fram ór slíðr- unum, ok tók hon þat ok kastaði út í snjóbyrgit ok mælti: „Neyti sá, sem neyta. þorir." Hon dvaldi fyrir Klaufá, þar til at hann var laginn í gegnum, svá at hann fekk þegar bana. Þessu verki ollu þeir Asgeirssynir, ok tóku þeir Klaufa ok drógu undir heygarð at húsbaki. Yngvildr fór þá í rekkju sína, en þeir bjuggust brott. Þegar kom Klaufi til sængr Yngvildar er þeir váru brottu. Hon lét þá kalla á þá bræðr, ok hjuggu þeir þá af honum höfuð ok lögðu neðan við iljarnar. Eftir vígið leituðu þeir bræð- ur frá Brekku til Gríss bónda á Steindyrum og leyndust þar, því Ljótólfur goði á Hofi treystist ekki til að hafa þá. Það var á öðru kveldi, at Karl inn rauði sat við eld ok fylgdar- menn hans átta; þeir heyra, at nokkurt gnauðar á húsinu, ok kom kviðlingr: Sitk á húsi, sék til þess, heðan munu vér oss hefnda vænta. Karl mælti: „Alllíkt er þetta róm þeim, er Klaufi, frændi vár, hafði, þá er vér heyrðum til hans, ok má vera, at hann þykkist nokkurs mikils við þurfa. Fellr mér svá í hug kveðskapr sjá; at víst er þetta fyrir stórtíðendum, hvárt sem þau eru fram komin eða eigi." Ok fara þeir út eptir þetta alvápnaðir ok ætla at snúa yfir til Hofs. Þá sá þeir lítinn grepp suðr við garðinn, ok var þat Klaufi ok hafði höfuðit í hendi sér ok mælti: Suðr er, ok suðr er, svá skulum stefna. r Þeir snúa nú þangat eptir Klaufa ok fara til þess, er þeir koma til Steindyra, ok nam Klaufi þar staðar ok laust hofðinu á dyrnar ok mælti: Hér er, ok hér er, hví skulum lengra? Þá snýr Karl heim til húsanna ok kom þar at opnum dyrum, ok váru inni eldar;trápiza stóð á gólfinu, en mikit slátr var fært upp ok so ðit. Hér verður að fara hratt yfir sögu. Þeir Karl verða þess varir að Brekkubræður leynast í hús- unum. Karl vegur Gríss og mælir hin frægu orð: „Svá brytjum vér grísina Grundar- menn" - en ekki gefst tóm ti að eltajrá bræður uppi. „I urð ætla ek nokkurum í kveld, Karl frændi," sagði Þá kom Klaufi í bardaga ok barði blóðgu höfðinu á báðar hendur. Klaufi. Ok nú sjá þeir, at fimmtán menn fara frá Bakka- vaði. Þeir mætast þar, sem heitir Krummahóll eða Krummateigr. Var þar kominn Ljótolfr goði, ok váru engar kveðjur með þeim; hlupust menn þer at, ok varð inn harðasti bardagi. Þá kom Klaufi í bardaga ok barði blóðgu höfðinu á báðar hendr bæði hart ok tíðum, ok þá kom flótti í lið Ljótólfs; því var líkast, þá er Klaufi kom til bardagans, sem þá er melrakki kemr í sauðadún. Þeir Ljótólfr heldu nú undan, ok eru nú níu eptir, en fimmtán heldu til, en sjau váru hinir, ok ætlar Ljót- ólfr at snúa ofan Bleikudal fyrir utan Bakkagarð, en þar var Klaufi^ fyrir ok bannaði þeim at fara. Útsnúaþeirundanokætla ofan Nafarsdal fyrir utan teig- inn; eigi var þess kostr; Klaufi var þar fyrir. Þá bar Karl at, ok tókst bardagi í annat sinn. Undan varð Ljótólfr at halda, er þeir höfðu skamma stund bar- izt, því at Klaufi var þá í bardaganum; sjau váru þeir Ljótólfr, er þeir heldu undan, en hinir fjórir. Allt fór Ljótólfr til þess, er hann kom heim at garðinum at Hofi; eigi var þá kostr at fara í hliðit, því at Klaufi var þar fyrir. Þá bar Karl at, ok urðu þeir at berjast it þriðja sinn. Þegar er þeim laust saman, þá kvað Klaufi vísu: Dynr er um allan dal Svarfaðar, eru vinir várir vals of fylldir. Knýjum, knýjum, Karls um liðar, látum liggja Ljótólf goða í urð ok í urð. Þá mælti Ljótólfr, at þeir skyldi æpa upp allir senn, - „því at þá mun Skíði heyra, ok mun hann koma til liðs við oss með þá menn, sem hann hefir til." Skíði heyrði ópit ok stökk upp ok út í garðinn við inn þriðja mann, ok átti hann þó eigi kost at fara til bardagans; Klaufi var þar fyrir ok varði þeim stíginn. Heim fór Skíði ok fekk sér eldi- brand mikinn ok vafði at næ- frum ok hljóp upp í garðinn, ok við þetta stökk Klaufi til bardag ans. Skíði hljóp ok þangat við þriðja mann ok sá, at bæði var á grundinni göltr ok hvítabjörn, ok gengust þeir at; en Skíði gekk at ok skildi með þeim ok lét eigi kost at berjast lengr, því at tveir eru hvárir. Ljótólfr hófst undan, ok hlífði Skíði honum, ök þeir þrír saman forunautar, en horf- inn var bæði g'óltrinn ok svá bersi. Nú fara þeir svá, þar til er Ljótólfr náði dyrunum á útibúri sínu, því er hann átti þar í túninu. Þeir váru með Ljótólfi Ásgeirs synir rauðfelds. Karl bar þá at dyrunum, ok var hann við annan mann; hann átti elgi kost inngöngu, því at Skíði var þar fyrir. Karl eggjar Ljótólf útgöngu ok lét honum eigi vænna í annat sinn til afburðar. Ljótólfr kveðst nú mundu vera láta at sinni, ok ferr Karl heim eptir þetta ok Ögmundr með honum. Árni Hjartarson valdi kafl- ana og tengdi saman. Sigrún Eldjárn gerði mynd- irnar. .... ok hjuggu þeir þá af honum höfuð ok lögðu neðan við iljarnar. Heilsugæslustöðin Dalvík Gert er ráð fyrir opnun Heilsugæslustöðvarinnar mánudaginn 5. janúar 1981. Athugið breytta opnunartíma* Alla virka morgna kl. 9-11. Símatími kl. 11-12 alla virka daga. Ungbarnaeftírlit kl. 1-4 mánudaga. Maaiusóttarbólusetning fyrir fullorðna kl. 4-5 mánudaga. Mæðraeftirlit kl. 2-4 miðvikudaga. Athugið að panta þarf tíma í sima 61147. Stjórn Heilsugæslustöðvarinnar Dalvík.

x

Norðurslóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðurslóð
https://timarit.is/publication/1253

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.