Fréttablaðið - 15.11.2017, Side 28

Það hefur varla farið fram hjá nein-
um núlifandi Íslendingi að ferða-
þjónusta hefur á undanförnum
árum vaxið frá því að vera nokkurs
konar sumarvertíð yfir í að vera
stærsta útflutningsgrein þjóðar-
innar. Þrátt fyrir óhjákvæmilega
vaxtarverki í kjölfar ævintýralegrar
aukningar getum við í heildina
verið nokkuð sátt við hvernig til
hefur tekist við að þróa og aðlaga
þjónustuframboðið. Þannig hafa
fjöldamörg ný og spennandi fyrir-
tæki orðið til og um tíma virtist sem
engin leið væri að tapa peningum á
því að starfrækja félag í ferðaþjón-
ustu. Það er þó vitaskuld einföldun
og að baki liggur mikil vinna og ein-
urð fólks sem gjarnan hefur mikla
ástríðu fyrir því sem það gerir. Fyrir
marga er ferðaþjónusta næstum því
lífsstíll fremur en starf.
En nú eru ákveðnar blikur á lofti í
greininni. Sterkari króna og miklar
kostnaðarverðshækkanir, einkum
launakostnaður, eru farnar að setja
strik í reikninginn í rekstri sem er
í eðli sínu fremur mannaflsfrekur.
Þá eru vísbendingar um að búið sé
að verðleggja áfangastaðinn Ísland
út af ákveðnum mörkuðum. En
hverjar sem ástæðurnar eru er það
sannarlega eðlilegur hluti þróunar
atvinnugreina að fara í gegnum
þrengingar. Þær eru raunar oftar
en ekki hreyfiafl breytinga og sam-
eininga fyrirtækja. Til verða stærri
og öflugri einingar með sterkari
rekstrargrundvöll og meira bol-
magn til að takast á við sveiflur.
Vel framkvæmdar sameiningar
ættu að öðru óbreyttu að spara
kostnað við ýmsa miðlæga þjón-
ustu, s.s. bókanir, sölu- og markaðs-
mál, bókhald og fjármál. Að auki
geta sameinuð félög í einhverjum
tilfellum nýtt rekstrarfjármuni
betur og boðið viðskiptavinum
stærri hluta af virðiskeðjunni.
Framangreint gerir það að verkum
að rými skapast til sérhæfingar í
störfum sem aftur frelsar tíma fyrir
eigendur og/eða stjórnendur til
að einblína á kjarnareksturinn og
stefnu félagsins fram á við. Með því
næst meiri yfirsýn og líkur aukast
á betri árangri. Það er auðveldara
en marga grunar að eiga „besta ár
sögunnar“ í sölu og tekjum en skila
engu að síður litlum hagnaði, eða
jafnvel tapi, af því að yfirsýn yfir
rekstrarkostnaðinn skorti.
Besta ár sögunnar?
Sigrún
Hjartardóttir
verkefnastjóri í
Fyrirtækjaráðgjöf
Íslandsbanka.
Þann 12. október síðast-liðinn gekk dómur í Hæstarétti Íslands þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að Íslands-
banki hefði brotið gegn tilteknum
ákvæðum laga um neytendalán með
því að tilgreina ekki í lánssamningi
við lántaka við hvaða aðstæður
vextir á láni hans gætu breyst. Lán-
takinn hafði fengið lán hjá bank-
anum sem bar breytilega vexti, en
í skuldabréfinu sem var gefið út í
tilefni lántökunnar kom ekki fram
hvaða utanaðkomandi þættir gætu
haft áhrif til hækkunar eða lækk-
unar á vöxtunum. Dómurinn hefur
það í för með sér að Íslandsbanka er
bannað að breyta vöxtum lánsins.
Lán lántakans verður því í reynd lán
með föstum en ekki breytilegum
vöxtum.
Dómurinn er um margt áhuga-
verður og felur í sér áréttingu á
mikilvægi upplýsingagjafar þegar
kemur að neytendalánum. Í dóm-
inum reyndi einungis á skýringu
eldri laga um neytendalán frá árinu
1994 og verða fjármálafyrirtæki
(og lífeyrissjóðir) að gæta að því að
sambærileg ákvæði um þessi atriði
í nýju lögunum frá árinu 2013 eru
jafnvel enn strangari. Ýmsir þankar
hafa leitað á höfunda þessarar
greinar eftir uppkvaðningu dómsins
sem þeim fannst rétt að setja niður
á blað í fáeinum orðum. Varða þær
einungis skýringu á eldri lögunum
frá 1994, sem reyndi á í fyrrgreind-
um dómi.
Ætla verður að fordæmisgildi
dómsins sé líklega takmarkað við
það þegar ekkert kemur fram í
skuldabréfi/lánssamningi um hvað
geti leitt til breytingar á vöxtum.
Hæstiréttur áréttar einmitt sérstak-
lega í forsendum sínum að ekkert
hafi komið fram um þetta í skulda-
bréfinu sem þar um ræddi og taldi
rétturinn þegar af þeim sökum að
skilmálar þess hafi ekki uppfyllt
skilyrði laga um neytendalán. Þeirri
spurningu er því ósvarað hvernig
fara eigi með skilmála þar sem ein-
hverjar (en þó ekki tæmandi) upp-
lýsingar um þetta atriði koma fram.
Lánskjör og vextir Seðlabankans
Varla er hægt að gera þá kröfu til
lánveitanda að hann tilgreini með
tæmandi hætti hvaða atriði geti haft
áhrif til breytingar á vöxtum. Slíkt
væri, að mati greinarhöfunda, of
ströng túlkun á lögunum, enda eru
engar vísbendingar um það, hvorki
í lögunum né frumvarpinu sem lagt
var fram á Alþingi, hversu ítarlegar
upplýsingarnar eigi að vera. Hafa
verður í huga að tilgangur þeirra
ákvæða sem reyndi á í dómi Hæsta-
réttar er að veita neytandanum
helstu upplýsingar um lánveiting-
una á aðgengilegu formi, svo að
hann sé betur í stakk búinn til þess
að leggja mat á áhætturnar af lán-
veitingunni. Of miklar, flóknar og
tæknilegar upplýsingar gætu í raun
snúist upp í andhverfu sína að þessu
leyti. Að okkar mati gæti af þeim
sökum dugað að nefna í dæmaskyni
þau helstu atriði sem geta haft áhrif
á vextina. Hæstiréttur gæti talið
slíka skilmála lögmæta. Hér skal þó
tekið fram að í nýju neytendalána-
lögunum eru skýrari fyrirmæli um
hvaða upplýsingar lánveitanda ber
að veita að þessu leyti.
Þá má einnig velta því fyrir sér
hvort óþarft sé fyrir fjármála-
fyrirtæki að tilgreina augljós atriði
sem geta haft áhrif til breytingar á
vöxtum, eins og t.d. vaxtaákvarð-
anir Seðlabanka Íslands. Ekki er
ósanngjarnt að ætlast til þess að
almennum neytanda, sem tekur
lán með breytilegum vöxtum, eigi
að vera kunnugt um að vaxtastig
Seðlabankans geti haft áhrif á láns-
kjör hans. Er það enda augljóslega
fyrirsjáanlegt fyrir neytendur, sem
aðra, að þegar samið er um heimild
til hækkunar á vöxtum eigi slík
heimild að minnsta kosti við þegar
kostnaður lánveitanda af láni til
neytanda hækkar. Er rétt í þessu efni
meðal annars að hafa í huga ákvæði
3. mgr. 14. gr. neytendalánalaganna
frá 1994 en af því ákvæði leiddi að
neytandi varð að bera kostnaðar-
auka af láni, þótt hann hafi ekki
verið tilgreindur í lánssamningi, ef
lánveitandinn gat sannað að lán-
taka mátti vera um hann kunnugt.
Virðist þetta síðastnefnda atriði
ekki hafa komið til sérstakrar skoð-
unar í hinum nýlega dómi eða verið
reifað þar sérstaklega.
Þarf skýrari línur
Hér hafa verið leidd rök að því að
ekki megi draga afdráttarlausar
ályktanir af forsendum hins nýlega
dóms. Virðist því ljóst að Hæsti-
réttur þurfi að fjalla nánar um þau
atriði sem hér hafa verið rakin
í fleiri dómum svo skýrari línur
fáist. Að lokum eru ýmis uppgjörs-
atriði sem gæti þurft að huga að,
og ekki er fjallað um í dóminum,
ekki ósvipað því sem gerðist í eftir-
málum gengistryggingadómanna.
Endurreikna þarf þau lán sem fela
í sér ólögmæt eða ófullnægjandi
ákvæði um breytilega vexti og falla
með skýrum hætti undir fyrrgreint
fordæmi. Þá geta risið álitaefni um
til dæmis endurkröfurétt neytenda
sem þegar hafa greitt upp lán sín,
mögulega fyrningu krafna þeirra,
gildi fullnaðarkvittana og fleiri
atriði. Við öllum þessum atriðum
verða dómstólar væntanlega að
veita endanleg svör.
Á ávallt að greina tilefni vaxtahækkunar
í lánssamningi við neytendur?
Arnar Þór Stefánsson og
Víðir Smári Petersen
hæstaréttarlögmenn hjá LEX
Í síðasta mánuði féll dómur í Hæstarétti Íslands þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að Íslandsbanki hefði brotið gegn tilteknum ákvæðum laga um neyt-
endalán með því að tilgreina ekki í lánssamningi við lántaka við hvaða aðstæður vextir á láni hans gætu breyst. FréttAbLAðið/GVA
Varla er hægt að
gera þá kröfu til
lánveitanda að hann tilgreini
með tæmandi hætti hvaða
atriði geti haft áhrif til
breytingar á vöxtum.
– Tengir þig við framtíðina!
Sjónvarpsdreifikerfi
fyrir hótel, gistiheimili og skip.
Auðbrekku 3 • Kópavogur • s. 564 1660
oreind@oreind.is • www.oreind.is
1 5 . n ó v e m b e r 2 0 1 7 m I Ð v I K U D A G U r8 markaðurinn
1
5
-1
1
-2
0
1
7
0
4
:3
2
F
B
0
4
8
s
_
P
0
3
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
8
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
1
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
1
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 1
E
3
7
-4
A
F
C
1
E
3
7
-4
9
C
0
1
E
3
7
-4
8
8
4
1
E
3
7
-4
7
4
8
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
B

F
B
0
4
8
s
_
1
4
_
1
1
_
2
0
1
C
M
Y
K