Morgunblaðið - 03.02.2017, Blaðsíða 21

21
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 3. FEBRÚAR 2017
Gott fótabað Göngulúinn vegfarandi þvær fæturna vel og vandlega í vatni á Ingólfstorgi í miðbæ Reykjavíkur.
Eggert
Fátt er eins gott í
mannlegum sam-
skiptum og mannlegu
eðli og gott siðferði.
Þetta vita skólamenn
og brýna mjög fyrir
nemendum sínum gott
siðferði.
Oft á tíðum hafa
þessir skólamenn svör
á reiðum höndum við
öllum sköpuðum hlut-
um en sem kunnugt
er, er það aðeins óheiðarlegt fólk
og bjánar sem hafa svör á reiðum
höndum við öllum spurningum.
Það er mjög til siðs að leita svara
og álits við öllum sköpuðum hlutum
í fjölmiðlum. Og þegar ekki er
eftirspurn eftir áliti tjá menn sig að
eigin frumkvæði. Þá kemur oftar
en ekki fyrir að álitsgjafar setja sig
í siðferðilegar stellingar. Þannig
mátti lesa það í einu áliti að „Ís-
lenska ríkisstjórnin er siðferðilega
ólögmæt og nýtur ekki trausts“.
Þessi setning er lögð stjórn-
málafræðiprófessor í munn en sá
hefur jafnframt lagt fyrir sig
stjórnmál og veit ekki alltaf hvor-
um megin hann er hverju sinni.
Þingræðisregla
Nú er það svo að það er kunnara
en frá þarf að segja að „Ísland er
lýðveldi með þingbundinni stjórn“.
Í því felst að ríkisstjórn sem situr
hverju sinni situr í skjóli þingmeiri-
hluta. Sá þingmeirihluti er mynd-
aður eftir úrslitum kosninga, sem
eru haldnar eigi sjaldnar en á fjög-
urra ára fresti. Í kosningum hljóta
þingmenn umboð til
þingsetu í allt að fjög-
ur ár. Þingmenn þurfa
ekki siðferðisvottorð
frá stjórnmála-
fræðiprófessorum til
umboðs um þingsetu.
Meirihluti er það
engu að síður og
breytir það engu um
hvort þeir flokkar hafa
að baki sér meirihluta
greiddra atkvæða eða
ekki. Þetta er nið-
urstaða í samræmi við
kosningalöggjöf. Við
skulum vona að þingmenn hafi ver-
ið með siðferðilega réttu ráði þegar
þeir settu kosningalöggjöf, sem og
aðra löggjöf.
Þetta er sá veruleiki sem stjórn-
málafræðiprófessorar verða að
sætta sig við.
Það er verulegt siðferðilegt álita-
mál þegar álitsgjafar láta hatur sitt
og fyrirlitningu á tilteknum stjórn-
málamönnum ráða orðum sínum og
gerðum.
Forsetaræði
Þannig var að stjórnmálafræði-
prófessor lét þau orð falla á liðnu
vori þegar síðasta ríkisstjórn stóð
andspænis stjórnarkrísu að nú ætti
forseti Íslands að veita ríkisstjórn-
inni lausn og skipa utanþings-
stjórn. Ekki fylgdi það álitinu úr
hvaða stjórnlagafræðum það álit
kom. Sú ríkisstjórn hafði traustan
þingmeirihluta að baki sér. Ein-
ungis var álitamál hvort einn ráð-
herra ríkisstjórnarinnar nyti
trausts samflokksmanna sinna og
þingmanna í samstarfsflokki.
Ráðgjöf af þessu tagi er til þess
fallin að grafa undan þingræði í
landinu. Sem fyrr segir situr ríkis-
stjórn í skjóli Alþingis en ekki í
skjóli forseta. Það er munurinn á
forsetaræði og þingræði.
Skapandi stjórnskipan
Minnt er á þetta hér því sumir
telja að aðlögun eigi að fara fram
með skapandi túlkunum á lögum og
reglum. Um þetta atriði setti
franski félagsfræðingurinn Emil
Durkheim fram kenningu sína um
siðrof. Durkheim fjallaði um sjálfs-
víg þegar hann setti fram sína
kenningu um siðrof, Anomie.
Þannig er siðrof hugtak sem vís-
ar til upplausnar samfélags þar
sem samheldni og hefðbundið
skipulag, sérstaklega það sem
tengist viðmiðum og gildum, hefur
veikst og við tekur lögleysa.
Siðrof vísar til þjóðfélagsástands
er myndast þegar breytingar eru
örar. Þjóðfélagsástandið sem kem-
ur í kjölfarið er svo framandi að
umgengnishættir og gildi sem al-
menningur hefur alist upp við glata
samhenginu við hinn félagslega
veruleika.
Breytt stjórnskipan getur aðeins
átt sér stað með breytingu á stjórn-
skipunarlögum en ekki með túlkun
„fræðimanna“ með hentistefnu í
fræðaljóma. Þannig verður eðli for-
setaembættis ekki breytt með þeim
einstaklingi sem gegnir embættinu
hverju sinni.
Eru stjórnmálafræðingar
stjórnmálamenn?
Þegar stjórnmálafræðingar eru
farnir að veita ráðgjöf á grundvelli
skapandi lögskýringa er mál að
spurt sé; „Eru stjórnmálafræð-
ingar stjórnmálamenn?“ Auðvitað
verða stjórnmálafræðingar ekki
sjálfkrafa stjórnmálamenn. Einn
stjórnmálafræðiprófessor emeritus
vitnaði gjarnan í rannsóknir sínar á
stjórnskipan lýðveldisins Íslands
og setti fram túlkanir sínar á rann-
sóknunum. Mestan part litu það út
fyrir að vera hugarórar, því þeir
sem vildu kynna sér rannsóknir
prófessorsins á stjórnskipaninni
fundu rannsókninni engan stað.
Prófessorinn hefur aldrei birt staf-
krók af þessum rannsóknum sínum
á prenti. Stjórnmálafræðingar
verða ekki merkir stjórnmálamenn
af því einu að sveipa sig dýrðar-
ljóma fræða, ef þeir láta ekki annað
eftir sig í ræðu og riti en skæting,
svívirðingar og útúrsnúninga.
En eins og sagt var um meðal-
gáfaðan mann; hann var samt nógu
gáfaður til að fara aldrei út í heim-
speki.
Að vera sjálfum
sér samkvæmur
Það er mest um vert að vera
sjálfum sér samkvæmur í orðum og
gjörðum. Stjórnmálamönnum sem
hafa lagt fyrir sig viðskipti er legið
á hálsi fyrir að aðgreina ekki hags-
muni sína frá stjórnmálavafstri.
Sömu kröfur verður að gera til
stjórnmálafræðinga sem segja álit
sitt á aðskiljanlegum málefnum. Ef
þeir ætla á annað borð að láta taka
sig alvarlega. Það kann svo sem vel
að vera að enginn taki stjórnmála-
fræðinga alvarlega hvort eð er. Svo
kann það einnig að vera að stjórn-
málafræðingar afneiti staðreyndum
ef stjórnmálamanninum í þeim
kemur það illa. Þetta á einnig við
um hagfræðinga sem gleyma því
hvenær þeir eru hagfræðingar og
hvenær þeir eru stjórnmálamenn.
Er við öðru að búast af stjórn-
málafræðingum þegar algengustu
útskýringar þeirra eru þær að
hægrimenn kjósi hægriflokka og
vinstrimenn kjósi vinstriflokka?
Hægri, vinstri og
að losna úr dýflissu
Flest af því sem stjórnmálafræð-
ingar sögðu varðandi álitamál í
stjórnmálum á síðasta ári og í
kosningabaráttu haustsins var
álíka innihaldsríkt og þessar út-
skýringar á kosningahegðan hægri-
og vinstrimanna. Það lengsta sem
stjórnmálafræðingar komust í
hreinum vísindum var hvenær
summa nokkurra talna yrði að
minnsta kosti 32, en það er fjöldi
þingmanna sem þarf til að styðja
ríkisstjórn með þingræðislegan
meirihluta í lýðveldinu Íslandi.
Frelsi frá stjórnmála-
fræðingum
Sá er þetta ritar telur að sér líði
eins og fanga sem losnar úr dýfl-
issu þegar hann hættir að heyra
marklausar og gagnslausar útskýr-
ingar stjórnmálafræðinga.
Þá finnst honum sem hann öðlist
frelsi frá brengluðum stjórn-
málamönnum, sem þykjast vera
stjórnmálafræðingar.
Eftir Vilhjálm
Bjarnason » Það er mest um vert
að vera sjálfum sér
samkvæmur í orðum og
gjörðum.
Vilhjálmur
Bjarnason
Höfundur er alþingismaður.
Siðferðileg brenglun
Sjómenn og fjöl-
skyldur þeirra finna
verulega fyrir verk-
fallinu sem staðið hef-
ur í yfir sjö vikur.
Fiskverkafólk í landi
er að lenda í alvar-
legum vandræðum
vegna tekjumissis. Að
auki hefur verkfallið
víðtæk áhrif á þau
sveitarfélög sem eru
háð sjávarútvegi. Í sumum til-
fellum koma um 40% tekna sveit-
arfélaganna beint eða óbeint frá
sjávarútvegi. Af þessu má ljóst
vera að talsverð óvissa ríkir hjá
mörgum sveitarfélögum, þar sem
þau halda að sér höndum varðandi
fjárfestingar og samneyslu. Er-
lendir markaðir eru að glatast þar
sem afhendingaröryggi ferskra
sjávarafurða er ekki lengur tryggt.
Samkvæmt greiningu Sjávarklas-
ans tapast á hverjum degi 640
milljónir króna í útflutningstekjum
og daglegt heildartap er nærri
milljarði króna, ef deilan leysist
ekki von bráðar. Miklir þjóðhags-
legir hagsmunir eru í húfi og tjón-
ið mikið á meðan fiskiveiðiflotinn
liggur óhreyfur við bryggju.
Óundirbúin ríkisstjórn
Í óundirbúnum fyrirspurnatíma
á Alþingi í vikunni kom fram að
sjávarútvegs- og landbúnaðar-
ráðherra hefur ekki látið meta hve
mikið þjóðhagslegt tjón hlýst af
deilunni. Það er heldur ekki búið
að kanna hvort þörf sé á mótvæg-
isaðgerðum fyrir þau sveitarfélög
sem koma verst út. Raunar er
engu líkara en að sjómannaverk-
fallið komi ráðherra sjávarútvegs-
mála ekkert við, því þótt málið hafi
ekki verið krufið til mergjar hefur
ráðherra útilokað allar sértækar
aðgerðir sem gætu
liðkað fyrir lausn deil-
unnar. Slíkt kæruleysi
er varasamt og getur
valdið meiri þjóðhags-
legum skaða af hinu
langvinna verkfalli.
Mikilvægt að leysa
deiluna án
lagasetningar
Sjómenn hafa staðið
vaktina fyrir íslenska
þjóð í aldaraðir og því
er mikilvægt að deilan leysist á
farsælan og sanngjarnan hátt án
lagasetningar. Allir hlutaðeigandi
– útgerðarfyrirtæki, sjómenn og
stjórnvöld – þurfa að skoða með
opnum huga allar leiðir sem gætu
liðkað fyrir lausn deilunnar. Mikil
ábyrgð hvílir á þeim öllum og
brýnt er að þessi meginstoð at-
vinnulífsins skaðist ekki til lang-
frama. Stjórnvöld mega ekki
stinga höfðinu í sandinn heldur
verða þau að meta hið þjóðhags-
lega tjón strax. Sjómannadeilan
ætti að vera helsta viðfangsefni
stjórnvalda þessa dagana. Ríkis-
stjórnin getur ekki látið reka á
reiðanum þegar helsta atvinnu-
grein landsins er í lamasessi og
veldur þjóðbúinu ómældu tjóni.
Sjávarútvegs- og landbúnaðar-
ráðherra er skelegg í allri sinni
framgöngu og lætur vonandi til sín
taka í þessu erfiða deilumáli.
Kæruleysi
stjórnvalda
Eftir Lilju Dögg
Alfreðsdóttur
Lilja Alfreðsdóttir
»Ríkisstjórnin getur
ekki látið reka á reið-
anum þegar helsta
atvinnugrein landsins er
í lamasessi og veldur
þjóðbúinu ómældu tjóni.
Höfundur er þingmaður og varafor-
maður Framsóknarflokksins.