Morgunblaðið - 03.02.2017, Blaðsíða 22

22 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 3. FEBRÚAR 2017
Smáralind | Kringlunni | Reykjanesbæ | Sími 511-2022 | www.dyrabaer.is – fyrir dýrin þín
Bragðgott, ho
llt og næringa
rríkt
Eins og allir vita og
hafa fundið tilfinn-
anlega fyrir á eigin
skinni, hefur íslenzka
krónan fallið níu sinn-
um frá 1950. Þetta er
slík hörmungarsaga að
það er með ólíkindum
að ráðamenn landsins
skuli ekki fyrir löngu
hafa gengið í að koma
okkur úr helj-
argreipum krónunnar.
Fyrst kemur uppsveiflan, eft-
irvæntingin, bjartsýnin og gleðin,
síðan kemur holskefla gengisfelling-
arinnar, sem margt eða flest eyði-
leggur, ekki aðeins heimili og fyr-
irtæki, heldur sálarlíf og geðsmuni
manna. Við erum í uppsveiflunni
núna, en kúrfan hnígur aftur niður á
við: Meginatvinnuvegir landsins eru
komnir með rekstur sinn í járn. Út-
gerðin, sem hafði 10-15% hagn-
aðarmargínu, er komin á núll og ræð-
ur ekki við sanngjarna lausn í
sjómannadeilunni.
Vítahringurinn er að fara af stað,
enn einu sinni.
Óstöðugleiki og okurvextir
Mér er óskiljanlegt að Íslendingar
skuli ekki fyrir löngu hafa tekið upp
evruna – einhliða og án ESB aðildar,
eða fullkomlega, með fullri ESB að-
ild, með öllum réttindum og fullum
aðgangi að stjórnarþátttöku í ESB –
til að tryggja stöðugleika efnahags-
lífsins hér og stórlækka vexti, sem
myndi stórbæta afkomu og velferð
allrar þjóðarinnar. Óstöðugleikinn og
okurvextirnir sem króna veldur
liggja þó fyrir. Ég sýndi m.a. fram á
þá gífurlegu okurvexti sem krónan
hefur í för með sér hér í blaðinu 19.
janúar sl.
Ísland eina smáþjóð
Evrópu án evru
Eins og ég rakti í fyrrnefndri
blaðagrein, hafa allar smáþjóðir Evr-
ópu, nema Ísland, tekið upp evruna.
Þessar smáþjóðir upplifðu það sama
og við, að lítið hagkerfi
og veikburða gjaldmið-
ill leiddi til ófyr-
irsjáanlegra sveiflna
upp og niður, erfiðs að-
gangs að fjármagni og
yfirkeyrðra vaxta.
Gerðu stjórnvöld þess-
ara landa sér grein fyr-
ir að svona pínugjald-
miðill drægi alvarlega
úr möguleikum á stöð-
ugleika og uppbygg-
ingu velferðar og hag-
sældar? Er ekki
„stöðugleiki“ helzta stefnumál nýrr-
ar ríkisstjórnar?
14 smáríki Evrópu
hafa tekið upp evruna
Eftirfarandi 14 evrópsk smáríki
hafa tekið upp evruna: 8, Eistland,
Lettland, Litháen, Lúxemborg, Ír-
land, Slóvenía, Kýpur og Malta með
fullri þátttöku í ESB, og 6, Kósóvó,
Svartfjallaland, San Marínó, An-
dorra, Mónakó og Vatíkanið, án að-
ildar að ESB, að mestu út af því að
þau hafa enn ekki fengið inngöngu í
ESB þrátt fyrir sterkan vilja og eft-
irgangsmuni. Eigum við ekki að
ganga út frá því að stjórnendur þess-
ara 14 ríkja hafi svipaða vitsmuni,
faglega þekkingu og reynslu og við
og beri svipaðar tilfinningar í sam-
bandi við fullveldi sinna þjóða eins og
við? Eða, eru þetta allt algjörir vit-
leysingar, páfinn meðtalinn?
Ályktanir Landsfundar
sjálfstæðismanna 2009
Ég reyni vitaskuld að setja mig inn
í bakgrunn þeirrar efnahags- og
stjórnarstefnu sem hér hefur ríkt og
ríkir til að geta skilið betur eðli mála
og unnið úr þeim skv. því. Eitt þeirra
gagna sem ég komst yfir er skýrsla
frá Landsfundi sjálfstæðismanna
2009.
Ef mér bregst ekki sýn og/eða
skilningur var veruleg stemning fyr-
ir einhliða evru eða fullri ESB-aðild á
fundinum. Almenn afstaða virtist
ESB og evrunni mjög í vil. Útgerð-
armenn og sjómenn virtust mjög já-
kvæðir, jafnvel fulltrúar bænda.
Mikið af því efni sem lagt var fyrir
fundinn var augljóslega unnið af
helztu sérfræðingum og klárustu
mönnum landsins.
Af hverju datt botninn úr þessu
öllu, gegn öllum þjóðarhagsmunum?
Hvernig væri að fara
í gegnum dalinn?
Það er greinilega mikið forgangs-
mál hjá ríkisstjórninni að lækka
vaxtabyrði ríkissjóðs, sem mun vera
70 milljarðar á ári, með því að greiða
niður skuldir. Þetta er auðvitað góð
og ábyrg stefna.
En, hvernig væri að fara í gegnum
dalinn, í stað þess að þrælast yfir
fjallið, og lækka þessa vaxtabyrði um
70-80%, úr 70 milljörðum niður í 20
milljarða, með því að taka upp evr-
una og setja þá 50 milljarða sem eftir
standa í góða innlenda fjárfestingu
og velferðarverkefni: Menntun,
vega- og samgöngukerfi, heilbrigð-
isþjónustu, styrki til nýsköpunar,
uppbyggingu á betri ferða-
mannaþjónustu o.s.frv. Væri ekki ráð
að hlífa ríkisstjórninni og þjóðinni við
erfiðri, óþarfa fjallgöngu!?
Ekkert vit í þjóðaratkvæði
Það er ekkert vit í þjóðaratkvæði
um nýjar ESB-samningaumleitanir.
Í fyrsta lagi búum við við þingræði
hér, sem byggist á að kjósendur velji
reglulega sína fulltrúa, sem eru
ábyrgir gagnvart þeim og eiga að
fara með stjórnsýsluna og völdin. Í
öðru lagi, væri kosning um það, hvort
að eigi að fara í nýjar samn-
ingaumleitanir við ESB, kosning um
eitthvað, sem menn vissu ekki, hvað
væri eða yrði. Slíkt virðist hrein fá-
sinna.
Auðvitað geta stjórnvöld sjálf
ákveðið að fara í slíkar samn-
ingaumleitanir. Í því flest engin
áhætta og engin skuldbinding. Þegar
beztu mögulegu endanlegu samn-
ingsdrög lægju fyrir, mætti og bæri,
eftir rækilega kynningu, leggja þau
undir þjóðina. Í millitíðinni mætti
ganga í það að taka upp evruna ein-
hliða til að forða þjóðinni frá frekari
þrautargöngu með krónunni.
Eigum við að láta blessaða
krónuna fara með okkur?
Eftir Ole Anton
Bieltvedt »Meginatvinnuvegir
landsins eru komnir
með rekstur sinn í járn.
Útgerðin er komin á
núll og ræður ekki við
sanngjarna lausn í sjó-
mannadeilunni.
Ole Anton Bieltvedt
Höfundur er alþjóðlegur kaupsýslu-
maður og stjórnmálarýnir.
Full ástæða er til að
óska ráðherra skipu-
lagsmála, Björtu Ólafs-
dóttur, velgengni í
starfi. Bæði er það að fá-
ir málaflokkar hafa vaf-
ist jafn mikið fyrir okkur
Íslendingum undan-
farna áratugi og skipu-
lagsmál og eins hefur
mikilvægi þessa mála-
flokks aukist mikið. Í
nútíma þjóðfélagi er
gott skipulag orðið alger nauðsyn og
sérstaklega ef við viljum ná ein-
hverjum raunhæfum árangri bæði í
framkvæmdum og umhverfismálum
og nýta vel takmarkað fjármagn og
tíma. Það er líka fyrir löngu þekkt að
vondar skipulagsákvarðanir geta haft
mjög afdrifaríkar afleiðingar, ekki
síst fyrir litla þjóð eins og okkur. Hér
nægir að nefna umræðuna um
Reykjavíkurflugvöll og staðarval
Landspítala háskólasjúkrahúss.
Fjölmargir aðilar koma nú að
skipulagsákvörðunum á Íslandi með
beinum eða óbeinum hætti. Frá setn-
ingu fyrstu skipulagslaganna árið
1921 til 1997 var allt skipulag Íslands
þó á hendi ríkisins, en síðan er í orði
kveðnu allt skipulagsvald á hendi
sveitarfélaga. Samt fer það ekki á
milli mála að Rammaáætlun og margs
konar friðlýsingar eru líka skipulag,
enda taka þær ákvarðanir til land-
notkunar og landnýtingar.
Samkvæmt lögum á ráðherra
skipulagsmála að leggja fram „lands-
skipulagsstefnu“ sem sveitarfélögum
ber að fara eftir, innan tveggja ára frá
alþingiskosningum. Síðasta lands-
skipulagsstefna er þó varla ársgömul.
Hér er um að ræða stefnu ríkisvalds-
ins viðvíkjandi skipulagi Íslands til 12
ára og á að mynda ramma fyrir allt
annað skipulag hér á landi. Sú stefna
sem þarna er mörkuð ætti því að vera
bæði skynsamleg, framkvæmanleg,
metnaðarfull, skýr og meira en al-
mennar vangaveltur um mál sem
„stuðli að og styðji“ landsins gagn og
nauðsynjar.
Við ættum líka kannski að velta fyr-
ir okkur ýmsum grundvallaratriðum í
skipulagi Íslands, t.d. hvort við viljum
í framtíðinni vera láglaunaþjóð sem
aðallega þjónustar ferðamenn, býr í
blokkum og fer í léttlest í og úr vinnu,
eða leggja megináherslu á menntun
og sérhæfingu og skipulag sem laðar
hingað helstu sérfræðinga á sem flest-
um sviðum og býr þeim gott um-
hverfi. Hvers konar umhverfi og íbúð-
ir vill þetta fólk? Hvaða hlutverk
ætlum við okkur líka á norðurslóðum
eða í heiminum almennt? Um þetta
var síðasta „lands-
skipulagsstefna“ ákaf-
lega fáorð.
Við þurfum líka að
ákveða hvaða auðlindir
við viljum nýta, hvernig
og að hvaða marki. Fátt
er auðveldara en að
hamra á því og festa í
lög að allt verði friðað
bæði auðlindir, náttúra
og jafnvel öll mannvirki
sem hafa náð 100 ára
aldri. Hitt er miklu erf-
iðara að finna skynsamlega leið til
þess að þróa landið, nýta takmarkaðar
auðlindir af varfærni og þannig að við
getum boðið komandi kynslóðum þá
menntun og lífskjör sem hugur þeirra
stendur til. Þarna skilur á milli feigs
og ófeigs og þarna getur gott skipulag
verið mikilvirkt tæki.
Æ fleiri eru að verða þeirrar skoð-
unar að tími almennra, þokukenndra
„framtíðarsýna“ og „leiðarstefja“
stjórnmálamanna sé liðinn og í staðinn
þurfum við að nýta tiltæka þekkingu
markvisst til þess að fást við aðkall-
andi vandamál, skilgreina þau og
finna þeim raunhæfar og hagkvæmar
lausnir. Dæmi um ný vinnubrögð er
fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til
5 ára. Við lifum í síbreytilegum heimi,
alveg sama hvað við friðum og vernd-
um. Þeir sem efast um það ættu að
lesa bókina Veröld sem var, eftir Stef-
an Zweig, til að ná áttum. Um miðja
næstu öld – eða eftir rúman manns-
aldur – getum við t.d. búist við að jökl-
ar á Íslandi verði horfnir og þá verði
ekkert bráðið afrennsli af þeim lengur
nýtanlegt í raforkuframleiðslu. Þetta
mun að öllum líkindum hafa bæði
áhrif á mögulega raforkuframleiðslu
og lífríkið í hafinu umhverfis landið.
Við þessu þarf að bregðast.
En gott skipulag nær ekki bara til
landnotkunar og landnýtingar. Við
þurfum líka að vanda okkur við að
samþætta og skipuleggja samgöngur,
vegi, allar lagnir og þjónustukerfi ef
vel á að vera og ef við viljum ekki bara
skipa einhverjar nefndir hags-
munaaðila til að ákveða þetta – eða
halda teiknisamkeppnir arkitekta til
að fá einhverja niðurstöðu.
Til að reyna að hafa þessi mál í lagi
höfum við komið upp ýmsum ágætum
stofnunum sem fjalla um skipulag að
umtalsverðu leyti. Þar má nefna t.d.
Skipulagsstofnun og Umhverf-
isstofnun sem heyra undir ráðuneyti
skipulagsmála og Samgöngustofu sem
starfar á vegum innanríkisráðuneyt-
isins. Hjá þessum stofnunum vinna
hátt á þriðja hundrað manns til þess
m.a. að stuðla að skilvirku skipulagi
Íslands, til viðbótar við alla þá sem
vinna við skipulag hjá sveitarfélögum
landsins. Hvernig væri nú að allt þetta
fólk, sem er á launum hjá okkur hin-
um, segði frá því t.d. hvaða faglega
skoðun það hefur á léttlestum og sjálf-
keyrandi bílum svo eitthvað sé nefnt.
Í sjálfu sér er markmið ráðherra
skipulagsmála „að vera skrefi á undan
uppákomunum“ ágætt, svo langt sem
það nær, en ef við „eigum að vera
landið sem aðrir horfa til og læra af“
eins og orð ráðherra féllu í nýlegum
sjónvarpsumræðum þá held ég að
ekki veiti af að taka talsvert til í þess-
um málaflokki, þó ekki væri til annars
en að reyna að samræma vinnu hlut-
aðeigandi aðila í nýju, framsæknu
landsskipulagi.
Ráðuneyti
skipulagsmála
Eftir Gest Ólafsson
»Æ fleiri eru að verða
þeirrar skoðunar að
tími almennra, þoku-
kenndra „framtíðar-
sýna“ og „leiðarstefja“-
stjórnmálamanna sé
liðinn.
Gestur Ólafsson
Höfundur er arkitekt og skipulags-
fræðingur FAÍ, FSFFí og frv. for-
maður Skipulagsfræðingafélags Ís-
lands.
ÞÚ FINNUR ALLT Á FINNA.IS
VEISTU UM GÓÐAN
RAFVIRKJA?