Morgunblaðið - 06.07.2017, Side 19

19
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 6. JÚLÍ 2017
Kappsemi Þrítugasta N1-mót KA á Akureyri hófst í gær og stendur til laugardags. Hér er Haukamaður með boltann, en leikmaður Breiðabliks fylgist með honum. Mótið er fyrir 5. flokk drengja
og það langstærsta til þessa, keppendur eru um 1.900 frá 188 félögum. Á þessum fjórum dögum sem mótið fer fram verða 792 leikir sem standa yfir í alls 23.760 mínútur.
Skapti Hallgrímsson
Það virðist engu
skipta hvort hér ríkir
kreppa eða hagsæld,
því hvernig sem árar
eru efnahagslegir mæli-
kvarðar lagðir til
grundvallar almennri
umræðu og fréttaflutn-
ingi. Mörg fögur orð
hafa verið látin falla um
að við Íslendingar séum
rík þjóð í fjárhagslegu
tilliti. Það má til sanns vegar færa og
full ástæða er til að minna á það
reglulega hvílík umskipti hafa orðið í
efnahagslífi þjóðarinnar á síðustu ár-
um og áratugum. Ef horft er eina öld
aftur í tímann verður efnahagslegum
aðstæðum Íslendinga líklegast best
lýst með því að hér hafi orðið hrein
umbylting til hins betra. Á tyllidögum
er minna rætt um fórnarkostnaðinn,
m.a. hvort hagvöxturinn og framfar-
irnar hafi leitt til þess að umskipti
hafi orðið á dyggðum og löstum, þ.e.
hvort skammarlegustu brestir mann-
kyns eins og öfund og aurasýki þyki
nú á tímum lofsverðir eiginleikar.
Ég set þessar línur á blað eftir að
hafa rekist á eftirfarandi tilvitnun til
ræðu sem Robert F. Kennedy flutti
árið 1968, aðeins þremur mánuðum
áður en hann var skotinn til bana í
Los Angeles:
„Verg árleg þjóðarframleiðsla okk-
ar telur nú meira en 800
milljarða dala. En sú
framleiðsla tekur til loft-
mengunar, sígarettu-
auglýsinga og sjúkrabíla
sem hreinsa mannfallið
af þjóðvegum okkar.
Hún nær til sérsmíðaðra
lása á húsum okkar og
fangelsanna fyrir fólkið
sem brýtur upp lásana.
Hún telur eyðingu
skóga með og náttúru-
undur sem glatast vegna
óreiðukenndrar út-
þenslu byggðar. Þjóðarframleiðslan
nær yfir napalmsprengjur og kjarna-
odda og brynvarða lögreglubíla sem
notaðir eru til að berja niður óeirðir í
borgum okkar. Hún tekur til […]
sjónvarpsefnis sem upphefur ofbeldi í
þeim tilgangi að selja börnum okkar
leikföng. En þjóðarframleiðslan
reiknar ekki út heilsufar barna okkar,
gæði menntunar þeirra eða gleðina í
leik þeirra. Hún mælir ekki fegurð
ljóða okkar eða styrk hjónabanda
okkar, skynsemi opinberrar rökræðu
eða heilindi embættismanna okkar.
Hún mælir hvorki andlegt jafnvægi
okkar né hugrekki, hvorki visku okk-
ar né þekkingu, hvorki samúð okkar
né hollustu við landið okkar. Hún
mælir í stuttu máli allt nema það sem
gerir lífið þess virði að lifa því. Og hún
getur sagt okkur allt um Bandaríkin
nema hvers vegna við erum stolt af
því að vera Bandaríkjamenn.“
Kennedy var gagnrýninn á barátt-
una gegn efnahagslegri fátækt vegna
þess hún endurspeglaði rangar
áherslur. „Jafnvel þótt okkur tækist
að eyða slíkum efnahagslegum skorti
þá bíður okkar annað stærra verkefni.
Það er að berjast gegn skorti á lífs-
ánægju … sem þjakar okkur öll.“
Tæpri hálfri öld eftir að þessi orð
voru töluð eiga þau enn fullt erindi því
íbúar heimsins virðast nú, sem aldrei
fyrr, ofurseldir því takmarki að safna
veraldlegum auði. Þótt telja megi dap-
urlegt að framþróunin hafi ekki orðið
önnur þarf það ekki að koma neinum á
óvart. Allt frá tímum Aristótelesar
hafa heimspekingar og stjórnmála-
menn flutt röksemdir fyrir því að fjár-
hagslegur auður sé ekki markmið í
sjálfu sér heldur tæki til að lifa „góðu
lífi“. Hið góða líf er þó furðu lítið áber-
andi í umræðum um löggjöf, stjórn-
mál og samfélagsmál nú á tímum.
Rökstuðningur stjórnmálamanna
fyrir því hvers vegna eigi að innleiða
stefnumál þeirra byggist nú á tímum
á þrenns konar röksemdum, þ.e. að
tillögur þeirra fjölgi valkostum fólks,
auki hagkvæmni og verndi réttindi
fólks. Minna ber á röksemdum þess
efnis að tillögurnar muni gera okkur
betur kleift að búa í siðuðu samfélagi
eða lifa góðu lífi. Mælaborð þjóðmál-
anna sýnir efnahagslega mælikvarða
en ekki þá sem Robert Kennedy gerði
að umtalsefni árið 1968. Frelsis-
áherslur birtast í ýmsum búningi, t.d.
að fólk eigi að hafa val um alla skap-
aða hluti. Eftir stendur himinhróp-
andi spurning sem aldrei er svarað:
Til hvers eigum við að nota þetta frelsi
og í hvaða tilgangi erum við að safna
þessum peningum, lausafjármunum
og allri þessari steinsteypu? Þetta er
sérstakt vegna þess að öll menning
sem risið hefur hátt í mannkynssög-
unni hefur gert þetta að lykilspurn-
ingu: Hvernig lifum við góðu lífi?
Nú er það ekki hið góða líf sem við
höfum áhuga á, heldur bara lífið sem
slíkt: Hvernig við getum gert lífið auð-
veldara, þægilegra og hvernig við get-
um lengt það sem mest. Slíkt inni-
haldsleysi hefði verið mörgum fyrri
tíðar manninum fjarlægt. Aristóteles
taldi að maðurinn, líkt og allt annað
sem lifir, hefði tilgang og að tilgang-
urinn væri sá að lifa góðu lífi. Gott líf
miðar því að fullkomnun. Gott líf felst
ekki í því að velta sér upp úr nautnum.
Letinginn sem lifir í vellystingum alla
ævi lifir ekki góðu lífi í þessum skiln-
ingi, ekki frekar en sá sem slítur sér
út eða jafnvel fórnar lífi sínu í þágu
fyrirtækis, vörumerkis eða fjármuna
sem hafa engan annan tilgang í sjálfu
sér. Gott líf snýst ekki um að svala
löngunum, metnaði eða hégóma,
heldur skírskotar hið góða líf til þess
að við stefnum að verðugu, réttu eða
viðeigandi markmiði. Langanir okkar
á að temja og beina þeim inn á réttar
brautir í átt til þess sem er raunveru-
lega þess virði að sækjast eftir. Besta
leiðin til að þjálfa skynjun okkar í
þessum efnum er að leggja rækt við
siðrænt uppeldi og siðræna menntun.
Sú ábyrgð hvílir ekki á foreldrunum
einum og hún verður heldur ekki lögð
alfarið á skólakerfið. Þetta er ábyrgð
sem hvílir á samfélaginu í heild og þó
sérstaklega nærsamfélaginu þar sem
fjölskyldur, frjáls félagasamtök,
trúarsöfnuðir og veraldlega þenkj-
andi samtök, sem og stjórnmála-
hreyfingar, gegna lykilhlutverki. Á
tímum óhóflegrar einstaklingshyggju
hafa stjórnmálin og kannski við öll
lagt ónóga rækt við þessa grasrót en
einblínt þess í stað á ríkisvaldið og
miðstýrðar allsherjarlausnir. Pól-
arnir hafa orðið tveir, einstakling-
arnir annars vegar og ríkið hins veg-
ar. Meðan þeirri tvíhyggju er leyft að
dafna er hætt við að mikilvægustu
innviðirnir, þ.e. fjölskyldan og nær-
samfélagið, sem bera uppi öll heil-
brigð samfélög, veikist úr hófi. Úr
þessu þarf að bæta. Til þess þarf hug-
arfarsbreytingu og mögulega nýja
tegund samræðu.
Eftir Arnar Þór
Jónsson »Mælaborð þjóðmál-
anna sýnir efna-
hagslega mælikvarða
en ekki þá sem Robert
Kennedy gerði að
umtalsefni árið 1968.
Arnar Þór Jónsson
Höfundur er hrl. og lektor
við lagadeild HR.
Stjórnmálin og hið góða líf