Fréttablaðið - 28.06.2018, Qupperneq 42

TÓNLIST
★★★★ Kammertónleikar
Guðný Guðmundsdóttir og Delana
Thomsen fluttu tónlist eftir Mozart.
Hannesarholt
sunnudaginn 24. júní
Guðný Guðmundsdóttir fiðluleikari
var aðeins 26 ára þegar hún tók við
stöðu konsertmeistara Sinfóníu-
hljómsveitar Íslands. Ungur aldur
hennar vakti athygli, en ekki síður að
hún var kona. Kannski voru því ein-
hverjir sem efuðust um getu hennar
til að valda starfinu, en hún sannaði
sig heldur betur. Hún gegndi stöð-
unni allt til ársins 2010 og var afar far-
sæl. Á þessu ári fagnar hún sjötugsaf-
mæli og af því tilefni hyggst hún halda
tónleikaröð í Hannesarholti þar sem
hún mun leika öll verk Mozarts fyrir
fiðlu og píanó. Þetta eru sex tónleikar
og aldrei sami píanóleikarinn. Á tón-
leikunum í hádeginu á sunnudaginn
kom hin bandaríska Delana Thom-
sen fram með Guðnýju, en hún hefur
leikið af og til með henni í fjölmörg ár.
Mozart var undrabarn og farinn að
semja músík á sama aldri og önnur
börn eru að uppgötva legókubba. Á
hans mælikvarða var hann orðinn
aldurhniginn þegar hann samdi
fyrsta verkið á tónleikunum, tíu ára
gamall! Þetta var sónata í Es-dúr KV
26 (KV er skammstöfun fyrir Köchel
Verzeichnis, þ.e. skrá Köchels, sem
raðaði öllum tónsmíðum Mozarts
í tímaröð að honum gengnum).
Tónmálið er furðu þroskað fyrir
svo ungan dreng, og sónatan lék í
höndunum á hljóðfæraleikurunum.
Túlkunin var stílhrein, samspilið
nákvæmt, hröð tónahlaup skýr og
jöfn, stemningin lífleg, akkúrat eins
og hún átti að vera.
Hlutur píanistans, bæði hér sem
og annars staðar á tónleikunum, var
veigamikill. Píanóröddin er í fyrir-
rúmi, fiðlan skreytir, bætir við, undir-
strikar, en er sjaldan í einleiksrullu.
Píanóverk voru vinsæl í tíð Mozarts,
og reyndar allar götur síðan. Það að
bæta einfaldri fiðlurödd við þýddi að
áhugafiðluleikarar gátu fengist við
tónlistina líka, því hún var ekki of
erfið. Slíkt fyrirkomulag jók mjög á
sölu nótnabókanna og allir græddu.
Í næstu tónsmíð dagskrárinnar, 12
tilbrigðum við franskt stef, var stórt
hlutverk píanóleikarans áberandi.
Eitt af tilbrigðunum var í einleiks-
formi, þ.e. fiðlan kom þar hvergi
nærri. Delana lék af fagmennsku, en
stundum hefði þó meiri léttleiki verið
ákjósanlegur, auk þess sem trillur
voru oftar en ekki heldur hægar.
Guðný var hins vegar með allt sitt á
hreinu, leikur hennar var einbeittur
og fágaður.
Tilbrigðin voru fjölbreytt. Stefið
franska var ofureinfalt, nánast eins
og Gamli Nói. Það er til marks um
snilld Mozarts hve honum tókst
þarna að búa til stórfenglega list úr
fátæklegum efniviði. Þetta er einmitt
eitt af einkennismerkjum hans sem
tónskálds. Stef hans sjálfs eru kannski
bara brotinn hljómur, hálfur tónstigi,
ofurlítil hending, en úr þeim verður
til heil sinfónía eða ópera.
Tvö agnarlítil verk, KV 404, voru
næst á efnisskránni, bæði ágætlega
flutt, en lokaatriðið var sónata í C-dúr
KV 296. Hún er mun þroskaðri en sú
fyrsta sem leikin var á tónleikunum.
Píanóið er í forgrunni, vissulega, en
fiðluröddin er engu að síður mikil-
væg líka, sérstaklega í forkunnar-
fögrum hæga kaflanum. Hér hefði
píanóleikurinn á tíðum mátt vera
fínlegri, og aftur voru trillur kynlega
þunglamalegar. Að öðru leyti var
flutningurinn fínn, samspilið var agað
og fiðluleikurinn kröftugur og glæsi-
legur. Jónas Sen
NIÐURSTAÐA Skemmtilegir tón-
leikar með flottri tónlist.
Afmæli fagnað með Mozart
„Leikur hennar var einbeittur og fágaður,“ segir í dómnum um frammistöðu
Guðnýjar Guðmundsdóttur. FRÉTTABLAÐIÐ/STEFÁN
Ragnar Helgi segir fyrirkomulag Tunglútgáfunnar hafa vakið athygli langt út
fyrir landsteinana. FRÉTTABLAÐIÐ/ANTON BRINK
Með útgáfu tveggja Tunglbóka fögn-um við þeirri staðreynd að daginn er farið að stytta og
nóttina að lengja. Enda fullt tungl,“
segir skáldið Ragnar Helgi Ólafs-
son um Tunglkvöld sem haldið
verður í Listasafni Einars Jónssonar
á Skólvörðuholtinu í kvöld og hefst
klukkan 20.
Ragnar Helgi er forsvarsmaður
Tunglsins, ásamt Degi Hjartarsyni.
Hann er einnig höfundur annarrar
bókarinnar sem kemur út í kvöld.
Sú ber titilinn Bókasafn föður míns.
Hina bókina, Vör/Lip, á kanadíska
ljóðskáldið Anne Carson. Báðar eru
gefnar út í litlu upplagi og ef þær
seljast ekki allar á tveimur tímum
verður kveikt í þeim sem eftir eru.
Af hverju?
„Það er löng og flókin saga,“ segir
Ragnar Helgi. „Hugmyndin var sú
að þróa útgáfu fyrir bækur sem ekki
væru að finna sér farveg. Við vissum
af handritum hér og þar í styttri
kantinum og í óræðu formi, milli
minninga, ljóða, skáldsagna og ein-
hvers annars. Í stað þess að útgáfan
sé eins og gróðursetning trés er hún
eins og pinni sem er tekinn úr hand-
sprengju. Okkar bækur eru ávallt
gefnar út tvær saman, í takmörkuðu
upplagi, 69 eintökum hvor titill, eru
bara til sölu í þá tvo klukkutíma sem
Tunglkvöldið stendur, þar sem við
erum með lestur á bókum, gjörninga,
tónlistarflutning og alls konar furður
sem gerast. Klukkan tíu er lokað fyrir
söluna og því sem er óselt af upplag-
inu er eytt í eldi.“
Ragnar Helgi segir Tunglið með
þessu innleiða í bókmenntaheim-
inn hluti sem þekktir séu úr mynd-
listarheiminum, eins og gjörninga
en þetta fyrirkomulag þýði að nú
séu nokkrar stórkostlegar Tungl-
bækur kannski bara til í 50 eintökum
í heiminum. En er ekki eftirspurn
eftir þeim?
„Jú, jú. Safnarar hafa boðið okkur
stórfé fyrir að hafa uppi á bókum
fyrir sig, en við veitum enga slíka
þjónustu, fólk verður bara að mæta
á staðinn, standa í röðinni og kaupa
bókina. Þetta er líka hugmynd um
að snúa aðeins upp á markaðshag-
kerfið, búa til tilfinningu fyrir skorti
strax frá byrjun, þannig verður
bókin rarítet um leið og hún kemur
út.“
Dagskráin byrjar inni í safni þar
sem höfundarnir lesa úr bókunum,
svo verður fyrsta Listahátíð Tungls-
ins í mannkynssögunni haldin – og
kannski síðasta líka, að sögn Ragn-
ars Helga. Hún hefst klukkan 21 og
stendur til klukkan 21.30. „Í þennan
hálftíma verða viðburðir í öllu safn-
inu. Á efstu hæðinni verða skáld að
lesa, í gula herberginu verður Niku-
lás Stefán að fremja myndlistar-
gjörning, í rauða herberginu verður
hin gríska Sophie Fetokaki að syngja
Miðjarðarhafssöngva, í bláa her-
berginu verður Laura Leif, þjóðlaga-
söngkona frá Kanada, að flytja sín
verk. Í lok kvölds munum við safnast
saman í garðinum og slíta kvöldinu
með óvæntum gjörningi og stíl.“
Fimm ár eru frá því að fyrstu
bækur Tunglútgáfunnar komu út.
Ragnar Helgi segir tilraunina hafa
fengið meiri athygli en þeir félagar
áttu von á. „Það hefur verið tekið
viðtal við okkur fyrir Guardian, þetta
þykir svo sérstakt. Við héldum einu
sinni Tunglkvöld í Þýskalandi og
það kostaði miklar útskýringar fyrir
hinn þýskumælandi heim að það er
ekki pólitískur gjörningur hjá okkur
að brenna bók, heldur ljóðrænn
gjörningur og er drifinn áfram af ást
á bókinni, ekki hatri,“ tekur hann
fram og bætir við: „Tunglið sjálft
er hinn leyndi stjórnandi þessarar
útgáfu því bækurnar koma alltaf út
á fullu tungli.“
Tunglið sjálft hinn leyndi
stjórnandi útgáfunnar
Gunnþóra
Gunnarsdóttir
gun@frettabladid.is
Tunglið forlag gef-
ur út tvær bækur í
kvöld í Listasafni
Einars Jónssonar
á Skólavörðuholti.
Þær sem ekki selj-
ast fyrir klukkan
22 verða brenndar,
en fyrst er listahá-
tíð haldin vegna
fimm ára afmælis
útgáfunnar.
Um höfundana
Anne Carson fæddist í Toronto í
Kanada. Hún hefur gefið út fjölda
ljóðabóka, einnig skáldsögur og
enskar þýðingar á klassískum
bókmenntum Grikkja. Carson
hefur hlotið ógrynni verðlauna
og viðurkenninga fyrir verk sín,
meðal annars Guggenheim-verð-
launin, þýðingarverðlaun PEN
samtakanna og T.S. Eliot verð-
launin. Hún af mörgum talin eitt
mikilvægasta skáld sinnar kyn-
slóðar. Meðal þekktustu verka
hennar eru bækurnar: Eros the
Bittersweet og Autobiography
of Red.
Tvímála útgáfa á sonnettu-
sveignum „Vör/Lip“ er jafnframt
frumútgáfa bókarinnar. Hana
skreyta skissur eftir Robert
Currie. Ingibjörg Sigurjónsdóttir
íslenskaði. Bókin er 47 blaðsíður.
Ragnar Helgi er menntaður í
heimspeki, myndlist og ritlist.
Jafnhliða ritstörfum hefur hann
um árabil starfað að myndlist
og sýnt verk sín víða. Hann hlaut
Bókmenntaverðlaun Tómasar
Guðmundssonar haustið 2015
og í fyrra var bók hans Handbók
um minni og gleymsku tilnefnd
til Íslensku bókmenntaverð-
launanna. Bækur hans hafa verið
þýddar á þýsku og frönsku.
Bókasafn föður míns er
fimmta bók Ragnars. Þar fjallar
hann um hið ómögulega verkefni
að fara í gegnum 4.000 titla
bókasafn látins föður síns og
finna því stað á 21. öldinni.
Í Bókasafni föður míns er
fjallað um þjóðlegan fróðleik,
algóriþma, bækur og missi. Bókin
er 153 blaðsíður.
2 8 . J Ú N Í 2 0 1 8 F I M M T U D A G U R30 M E N N I N G ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
2
8
-0
6
-2
0
1
8
0
4
:4
2
F
B
0
5
6
s
_
P
0
4
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
4
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
1
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
1
5
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
0
4
1
-9
7
B
8
2
0
4
1
-9
6
7
C
2
0
4
1
-9
5
4
0
2
0
4
1
-9
4
0
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
2
A

F
B
0
5
6
s
_
2
7
_
6
_
2
0
1
8
C
M
Y
K