Morgunblaðið - 06.09.2018, Blaðsíða 8

8 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 6. SEPTEMBER 2018VIÐTAL
Áhrif Guðrúnar Hafsteinsdóttur, markaðsstjóra
Kjöríss í Hveragerði, ná um allt samfélagið.
Störf hennar snerta beint eða óbeint fjölda fólks
um land allt. Hún er formaður Samtaka iðnaðar-
ins, situr í stjórn og framkvæmdastjórn Sam-
taka atvinnulífsins, hún er formaður stjórnar
stærsta lífeyrissjóðs landsins, Lífeyrissjóðs
verslunarmanna og síðastliðið vor bættist enn
eitt embættið á ferilskrána þegar hún tók við
formennsku í Landssamtökum lífeyrissjóða af
Þorbirni Guðmundssyni.
Var þetta embætti sem þú sóttist sérstaklega
eftir?
„Nei, ég get ekki sagt að ég hafi verið að elt-
ast við þetta embætti, heldur var, eins og stjórn-
málamennirnir orða það gjarnan, komið að máli
við mig. Ég ákvað því að taka við þessum
kyndli,“ segir Guðrún í samtali við Viðskipta-
Moggann.
„Þegar ég fór inn í stjórn LV árið 2016 hafði
ég ekki gengið með neinn draum í maganum um
að fara í stjórn lífeyrissjóðs. Ég var ekki með
neitt lífeyrissjóðablæti. En ég er í ábyrgðar-
stöðu hjá SA og SI, og við tökum mjög alvarlega
þá ábyrgð að reka lífeyrissjóðakerfið með laun-
þegum þessa lands. Þannig að maður skorast
ekkert undan þegar leitað er til manns.“
Spilar allt vel saman
Guðrún segir að öll þessi fjögur hlutverk spili
vel saman og styrki hvert annað. „Það að vera
formaður SI finnst mér óskaplega skemmtilegt,
en ég hef verið þar formaður í rúm fjögur ár en í
stjórn SI frá 2011. Þetta hefur reynst miklu
skemmtilegra en ég átti von á. Þarna er ég svo
nálægt grasrótinni, félagsmönnum, fyrirtækjum
og verðmætasköpuninni í landinu. Á vettvangi
SA er þunginn í kjarasamningaviðræðunum og
langflestir félagsmenn SI framselja umboðið til
kjarasamningsgerðar til samtakanna. Þannig
kemur þetta launasamspil inn í jöfnuna sem
tengist lífeyrissjóðunum.
Guðrún segir að hlutverkin séu þó ólík en
skemmtilegt sé að vera í ólíkum störfum. „Ég
hitti fólk héðan og þaðan sem gerir daginn fjöl-
breyttan en líka stundum dálítið langan.“
Hún segir að störfin snúi öll að mannlegum
samskiptum sem henti sér vel. Áhugi hennar á
fólki sé einlægur. „Ég hef gaman af að vera með
fólki og ég hef kynnst óskaplega áhugaverðu og
skemmtilegu fólki báðum megin borðsins. Það
er dýrmæt og ómetanleg reynsla.“
Guðrún segir að stjórnarmenn í Lands-
samtökum lífeyrissjóða hafi sest niður í stefnu-
mótunarvinnu fyrir um hálfum mánuði en þar
hafi meðal annars verið rætt um mögulega hag-
ræðingu í lífeyrissjóðakerfinu. „Ég er óhrædd
við að taka þá umræðu. Mín persónulega skoðun
er að sjóðum þurfi að fækka, þó ekki niður í einn
stóran sjóð, umhverfið þarf að vera heilbrigt.
Við megum ekki gleyma því að það hefur orðið
gríðarleg breyting á síðustu árum. Í árslok 1991
voru til að mynda 88 lífeyrissjóðir á Íslandi en
eru nú 21 talsins. Kerfið er því sífellt að átta sig
á breyttum veruleika. Það hefur líka orðið sú
breyting frá árinu 2008 að nú er mun meira eft-
irlit sem kallar á aukinn kostnað hjá sjóðunum.
Það er meiri krafa gerð til sjóðanna. Ég held að
við munum áfram sjá fækkun sjóða og samein-
ingar. Mér finnst ákjósanlegt að þeir yrðu ekki
mikið fleiri en tíu og kannski verður það raunin
eftir 10 ár. Það er gott að kerfið fái að aðlagast
af sjálfu sér eins og reyndin hefur verið.“
Aðrar áskoranir á vettvangi landssamtakanna
segir Guðrún vera þær m.a. að klára þurfi frum-
varp um tilgreinda séreign sem var hluti af
kjarasamningum í byrjun árs 2017, en Fjár-
málaeftirlitið hefur úrskurðað að tilgreinda sér-
eignin eigi sér ekki stoð í lögum. „Tilgreinda
séreignin er jákvætt skref og þar geta sjóð-
félagar ákveðið sjálfir hvort að hún skuli sem
viðbótarframlag í lífeyrissjóð renna í samtrygg-
ingarkerfið eða vera tilgreind séreign. Það er
mjög jákvætt. Þetta er ekki venjulegur séreign-
arsparnaður sem hægt er að nota til að greiða
inn á lán en hann erfist og fólk getur byrjað að
taka peningana út fimm árum áður en hefð-
bundinn lífeyristökualdur hefst.“
Eitt af því sem snýr að tilgreindu séreigninni
er að fjármálastofnunum er óheimilt að rukka
fyrir flutning fjármunanna á milli sjóða. Því þarf
lagabreytingu til.
Hálfur lífeyrir jákvæður
Hálfur lífeyrir er annað sem landssamtökin
eru með á sínu borði. „Þessi breyting hefur þá
þýðingu að hægt er að koma til móts við fólk frá
65 ára aldri og veita möguleika á sveigjanlegri
starfslokum. Þá getur fólk farið í 50% starf og
fengið jafnframt 50% lífeyri frá lífeyrissjóði og
Tryggingastofnun. Þetta er ekki komið enn til
framkvæmda, ákveðnir vankantar eru á hug-
myndum um útfærsluna og þá þarf að sníða af.
Aðalatriðið er samt það að hugmyndin er góð og
hefur ábyggilega áhrif til góðs fyrir bæði sjóð-
félagana og sjálft lífeyrissjóðakerfið.“
Guðrún kveðst bjartsýn fyrir hönd lífeyris-
sjóðakerfisins en þó hafi hún áhyggjur af orð-
sporsvanda þess. „Mér finnst það persónulega
sorglegt því okkur á að þykja vænt um sparn-
aðinn okkar. Okkur sem störfum í kerfinu hefur
einhvers staðar mistekist að ná sátt um kerfið.
En við getum svo sannarlega verið stolt af því að
hafa komið upp einu besta lífeyriskerfi í heimi.
Árið 2016 létu landssamtökin gera samanburð-
arskýrslu á lífeyriskerfum nokkurra ríkja sem
eru með svipuð kerfi, Íslands, Bretlands, Hol-
lands, Danmerkur og Svíþjóðar. Þar kom Ísland
vel út. Við erum til dæmis með hæstan greiddan
lífeyri úr söfnunarkerfum og úr séreignarsparn-
aði. Það er líka áhugavert að á Íslandi er jöfn-
uður í tekjum meiri en í hinum löndunum. Aftur
á móti eru útgjöld ríkisins og hins opinbera til
ellilífeyris og þjónustu við aldraða mun minni en
í þessum fjórum löndum sem við bárum okkur
saman við. Þetta sýnir okkur sem störfum í
kerfinu fram á mikilvægi sjóðasöfnunarkerf-
isins, til að standa undir lífeyrisgreiðslum, að
hver kynslóð standi undir sjálfri sér.“
Reglulega koma hér upp umræður um kosti
gegnumstreymiskerfis fram yfir sjóðsöfn-
unarkerfi. Guðrún segir að bæði kerfi hafi sína
kosti. „En þegar ég rek augun í að útgjöld hins
opinbera eru minni hér á landi í þessum mála-
flokki en í samanburðarlöndunum, þá hef ég
bent á að hér erum við með gegnumstreymis-
kerfi sem er Tryggingastofnun ríkisins. Það
kerfi hefur alveg stórkostlegan galla sem ekki
er talað mikið um en það er að gegnumstreymis-
kerfi eru alltaf háð ákvörðunum stjórnmála-
manna á hverjum tíma. Þegar peninga vantar í
kassann er auðvelt að „krukka í kerfið“ líkt og
gerðist í hruninu. Ég spyr; viljum við eiga af-
komu okkar undir geðþóttaákvörðunum stjórn-
málamanna?“
Guðrún segir að menn hafi líka bent á að
sjóðakerfið sé orðið of stórt og því eigi að taka
upp gegnumstreymiskerfi þar sem skattar
dagsins í dag standi undir lífeyrinum. „Kerfið er
stórt því Íslendingar hafa greitt iðgjöld og safn-
að þannig fyrir sínum lífeyri og krafan er um að
við fáum góðan lífeyri.“
En er greiddur góður lífeyrir hér á landi?
„Ég hitti fólk sem er ánægt með sína lífeyris-
sjóði og er að fá fína framfærslu úr kerfinu og
ég hitti líka fólk sem er að fá lítið úr kerfinu. Þá
komum við að öðru máli sem er tekjuskerðingar
sem er ákveðið áhyggjuefni. Að ríkið taki krónu
á móti krónu í tekjuskerðingum, sérstaklega
þegar lífeyriskerfið er ekki fullburða. Kerfið
verður ekki fullþroskað fyrr en í kringum 2030.
Fram að þeim tíma verðum við með ákveðið gat
í kerfinu þar sem við verðum með einstaklinga
sem eru kannski að fá lægri lífeyri en þeir þurfa
til að lifa.“
Af hverju er það?
„Að hluta til er það af því að margir fóru seint
að greiða inn í kerfið. Það var ekki fyrr en árið
1990 sem við fórum að greiða af öllum launum í
kerfið. Við sem erum á miðjum aldri í dag mun-
um fá mjög góðan lífeyri þegar við förum á eftir-
laun, eða um 70-80% af okkar tekjum.“
Guðrún segir að útgjöld ríkisins til ellilífeyris
séu hvað minnst hér á landi miðað við sam-
anburðarþjóðirnar, eins og fyrr sagði, og tekju-
skerðingin mest miðað við aðrar tekjur. „Þegar
kerfinu var komið á í kjarasamningum árið 1969
stóðu margir í þeirri trú að sparnaður manns í
kerfinu yrði viðbót við almannatryggingakerfið.
En nú erum við á þeim stað að það hefur orðið
viðsnúningur. Kerfið er orðið það öflugt að það
mun greiða fólki fullan lífeyri. Þegar kerfið hef-
ur náð fullum þroska verða lífeyrissjóðirnir
fyrsta stoðin en hafa kannski lengi verið önnur
stoðin á eftir almannatryggingakerfinu. Nú er-
um við með samspilsvanda, á milli þessara
tveggja kerfa þar sem við greiðum út en ríkið
tekur til sín. Þetta er breyta sem við stýrum
Þóroddur Bjarnason
tobj@mbl.is
Guðrún Hafsteinsdóttir, sem tók í vor
við formennsku í Landssamtökum
lífeyrissjóða, telur að enn megi hag-
ræða í lífeyrissjóðakerfinu. Hún segir
að sjóðirnir þurfi ekki að vera mikið
fleiri en tíu, en þeir eru 21 í dag.
Einn fyrir alla og allir