Fréttablaðið - 29.11.2019, Qupperneq 30

Niðurstöður úr nýlegri könn-un um bóklestur Íslendinga og fregnir um aukinn fjölda
útgefinna bóka eru fagnaðarefni.
Könnun Miðstöðvar íslenskra bók-
mennta sýnir að bóklestur hefur
aukist frá því 2017 sem hlýtur að
teljast stórmerkilegt þegar haft er í
huga að framboð á öðru efni hefur
aldrei verið meira en nú. Aukinn
lestur samfara meira framboði á
efni á íslensku stuðlar að því að
dýpka orðaforða og skilning með
íslensku sem miðil. Í þessu sam-
hengi er ákaflega ánægjulegt að sjá
að barnafjölskyldur eru af kasta-
mestu lesararnir. Börn sem fá gott
málatlæti og læsisuppeldi eru lík-
legri til að ná góðum námsárangri
sem aftur leiðir til aukinna tæki-
færa og bættra lífsgæða.
Hvers vegna lesa
Íslendingar meira núna?
Íslendingar lesa e.t.v. meira núna
vegna þess að margir einstaklingar
og stofnanir hafa lagt hönd á plóg
til að auka veg bókarinnar, lestrar,
læsis og þar með íslenskunnar. Nið-
urstöður úr PISA-könnun Efnahags-
og framfarastofnunarinnar (OECD)
sýna að á árunum 2000-2015
hrakaði læsi íslenskra nemenda í
10. bekk. Þetta hafa margir tekið til
sín og hafa í kjölfarið brugðist við
með fjölbreyttum aðgerðum til að
bæta læsi, að auka almennan lestur
og stuðla að aukinni bókaútgáfu.
Þar má nefna Þjóðarsáttmála um
læsi en með honum tók mennta- og
menningarmálaráðuneyti höndum
saman með öllum sveitarfélögum í
landinu ásamt samtökum foreldra
og kennara um að efla lestur. Liður
í sáttmálanum, sem Menntamála-
stofnun hefur unnið að, er að auka
vitund almennings um mikilvægi
lestrar. Hefur náðst gott samstarf
við ýmsa aðila, s.s. RÚV og bóka-
söfn, um þessa vitundarvakningu.
Mikilvægt er að allar þessar aðgerð-
ir verði varanlegur og órjúfanlegur
hluti af umgjörð lestrarmenn-
ingar okkar en ekki einungis tíma-
bundnar aðgerðir sem hafa áhrif til
skamms tíma.
Nú eru að koma jól!
Á Íslandi er löng hefð fyrir því að
gefa bækur í jólagjöf og lesa meira
en ella yfir jólin. Í krafti þess að
Íslendingar eru farnir að lesa meira
er ástæða til að hvetja enn fleiri til
að taka sér bók í hönd og halda á
vit ævintýranna í skammdeginu og
kuldanum. Menntamálastofnun,
Heimili og skóli, Samtök forstöðu-
manna á almenningsbókasöfnum
og Félag fagfólks á skólasöfnum gefa
nú í þriðja sinn út Jólasveinalestur í
samstarfi við KrakkaRÚV en hann
er með örlítið breyttu sniði þetta
árið. Nú er hvatningin að lesa til að
njóta og getur öll fjölskyldan tekið
þátt í lestrinum ef áhugi er fyrir
hendi. Efnið má finna á heima-
síðum Menntamálastofnunar og
Heimilis og skóla.
Gleðilegan jólalestur!
Höldum
lestrinum
áfram
Nú er hvatningin að lesa til
að njóta og getur öll fjöl-
skyldan tekið þátt í lestr-
inum ef áhugi er fyrir hendi.
Arnór
Guðmundsson
forstjóri
Menntamála-
stofnunar 

Það er f jarstæða að halda því fram að það sé eitthvað sérstakt mál Sjálfstæðis-
f lokksins að krefjast þess að kosið
verði um framtíð Elliðaárdalsins.
Að baki tillögunni um íbúakosn-
ingu á fundi borgarstjórnar hinn
19. nóvember síðastliðinn stóðu
fjórir f lokkar, Sjálfstæðisf lokkur,
Miðf lokkur, Sósíalistaf lokkur og
Flokkur fólksins. Eins hafa samtök
eins og Hollvinasamtök Elliðaár-
dalsins krafist þess að kosið verði
um framtíð dalsins í íbúakosn-
ingu. Þess utan hafa bæði Skipu-
lagsstofnun og Umhverfisstofnun
talið að þær framkvæmdir sem
ráðgert er að ráðast í geti skaðað
lífríki Elliðaárdalsins. Auk þess
gera Landvernd og Stangaveiði-
félag Reyk jav ík u r a lvarlegar
athugasemdir við fyrirhugaðar
framkvæmdir.
Það er ekki óþekkt með öllu,
þó það sé heldur ekki algengt, að
kosið sé um umdeild umhverfis-
og skipulagsmál. Á síðustu árum
er að f inna þrjú dæmi þess að
sveitarstjórnir hafi sett þrjú slík
mál í íbúakosningu. Kosið var um
stækkun álversins í Straumsvík,
iðnaðaruppbyggingu í Helguvík
og um skipulag nýs miðbæjar á
Selfossi. Það væri því ekki um eins-
dæmi að ræða þó íbúakosning færi
fram um framtíð Elliðaárdals.
Elliðaárdalurinn
skreppur saman
Það er ekki lengra síðan en árið
2016, að það svæði sem nú á að
leg g ja undir g róðurhvelf ing u
Aldin Biodome var skilgreint í
skýrslunni „Sjálf bær Elliðaár-
dalur – Stefna Reykjavíkur“ sem
hluti Elliðaárdals. Sama ár voru
þó kynnt áform um úthlutun 5.000
fermetra lóðar á svæðinu með
1.500 fermetra byggingarmagni.
Nú þremur árum síðar er lóðin,
sem stendur til að úthluta Aldin
Biodome, orðin 12.500 fermetrar
og byggingarmagnið þrefaldað
eða 4.500 fermetrar. Auk þess hafa
borgaryfirvöld á þessum þremur
árum breytt umræddu svæði frá
því að vera hluti dalsins yfir í að
vera það sem kallað er jaðar dals-
ins. Má því segja að Elliðaárdalur-
inn sé að skreppa saman, enda
munu framkvæmdirnar þrengja
verulega að dalnum.
Hver veit nema það þrengist enn
frekar að Elliðaárdalnum, reki á
fjörur meirihlutans f leiri óþekkta
fjárfesta?
Samtals er fyrirhugað að úthluta
45 þúsund fermetrum í dalnum
undir lóðir, mestmegnis undir
atvinnustarfsemi, eins og t .d.
Garðheima. Nafn Garðheima er þó
nýtt í þessu sambandi, enda kom
það fyrst fram í viðtali við Pawel
Bartozsek, forseta borgarstjórnar
og borgarfulltrúa Viðreisnar, í
þættinum í Bítið á Bylgjunni hinn
25. nóvember. Það eru þó engin
tíðindi að fulltrúar meirihlutans
missi út úr sér í fjölmiðlum eitt-
hvað um áform sín áður en þau
eru kynnt fyrir ráðum og nefnd-
um borgarinnar eða öðrum hags-
munaaðilum.
Í áðurnefndu viðtali í útvarps-
þættinum Í bítið á Bylgjunni sagði
Pawel Bartozsek það vera skyldu
sína sem kjörins fulltrúa að taka
ákvörðun um hvort ráðist yrði í
svona framkvæmdir sem fyrir-
hugaðar eru í Elliðaárdalnum og
að hann gæti ekki stöðugt verið
að hlaupa um eins og pólitískur
vindhani eftir skoðunum annarra.
Þessi sami borgarfulltrúi virðist
þó ekki treysta sér til þess að ráð-
stafa 400 milljónum af viðhaldsfé
borgar innar til lögbundinna
verkefna og blæs því árlega til
rándýrra íbúakosninga um hvar
framkvæma skuli almennt við-
hald á leiktækjum, göngustígum
o.f l. Það sér það hver vitiborin
manneskja að lýðræðisástin er
ekki mikil þegar lýðræðið hentar
bara fyrir sjálfsögð smáverkefni en
ekki umdeildar stórframkvæmdir.
Stundum vindhani – stundum ábyrgur
Má því segja að Elliðárdalur-
inn sé að skreppa saman,
enda munu framkvæmd-
irnar þrengja verulega að
dalnum. Hver veit nema það
þrengist enn frekar að Ell-
iðaárdalnum, reki á fjörur
meirihlutans fleiri óþekkta
fjárfesta?
Björn Gíslason
borgarfulltrúi
Sjálfstæðis-
flokksins í
Reykjavík
Vegna umræðu síðustu daga og vikur um mútugreiðslur má nefna, að orðið „múta“ eða
„mútur“ hefur fylgt þessari þjóð
langan aldur og kemur víða fyrir í
fornu máli íslensku, s.s. í heilagra
manna sögum, í Stjórn, gamalli
þýðingu á upphafi Biblíunnar, og í
Alexanders sögu, sögu Alexanders
mikla sem uppi var 300 árum fyrir
Krists burð. Þá kemur orðið einnig
fyrir kvæðinu „Heimsómi“, er Skáld-
Sveinn orti á 15. öld, þar sem segir:
Hvert skal lýðurinn lúta?
Lögin kann enginn fá,
nema baugum býti til.
Tekst inn tollur og múta,
taka þeir klausu þá
sem hinum er helst í vil.
Vesöl og snauð er veröld af þessu
klandri,
völdin ef la f lokkadrátt í landi,
harkamálin hyljast mold og sandi,
hamingjan bannar að þetta óhóf
standi.
Í þessu erindi spyr Skáld-Sveinn,
hvaða lögum almenningur eigi
að lúta, af því að enginn fái rétt-
láta meðferð nema greiða valds-
mönnum mútur til þess að valds-
menn noti þau ákvæði laga, sem
eru mútugjafanum til hagsældar. En
af þessum svikum verður veröldin
fátækari og svikin auka flokkadrátt
í landinu, og svikin – harkamálin –
gleymast, fara í gröfina með þeim
sem sviknir eru, svo og með þeim
sem svíkja. Að lokum er í erindinu
borin fram sú ósk, að hamingjan
komi í veg fyrir þetta óréttlæti –
þetta óhóf. Mútur eru því ekki nýtt
fyrirbæri í mannlegu samfélagi, eins
og sumir virðast halda.
Þá er fróðlegt að hafa í huga, að
gyðja þagnarinnar í hinni forn-
grísku goðatrú heitir Muta, en það
orð merkir „hin mállausa“. Gyðjan
Muta var þekkt fyrir fegurð, en
einnig fyrir málæði og hún gat ekki
þagað yfir leyndarmálum. Sagði
hún frá framhjáhaldi Júpíters, sem
var æðstur guðanna. Fyrir vikið
skar Júpíter tunguna úr henni. Var
Merkúr, guð verslunar og ferðalaga,
falið að fara með hina fögru gyðju
niður í undirheimana, en hann
hreifst af fegurð hennar og hafði
kynmök við hana á leið þeirra niður
og barnaði hana.
Íslenska nafnorðið múta merkir
í nútímamáli „peningagreiðsla til
þess að hafa áhrif á gang mála“.
Í dönsku og norsku er nú notað
orðið bestikkelse, en í sænsku er
notað orðið muta eða mutor, sem á
rætur að rekja til grísku gyðjunnar. Í
þýsku er notað orðið Schmiergelder,
í ensku orðið bribery um mútur,
en upphaflega var orðið notað um
„theft, robbery, swindling, pilfer-
ing“, komið af franska orðinu brib-
erie, sem og var þar notað um það
þegar embættismenn tóku fé fyrir
sviksamlegt athæfi. Allt er þetta
því af sömu rót runnið og mútur
alþekktar um allan hinn vestræna
heim – um aldir alda.
Mútur – gamalt fyrirbæri
í mannlegu samfélagi
Íslenska nafnorðið múta
merkir í nútímamáli „pen-
ingagreiðsla til þess að hafa
áhrif á gang mála“. Í dönsku
og norsku er nú notað orðið
bestikkelse, en í sænsku er
notað orðið muta eða mutor,
sem á rætur að rekja til
grísku gyðjunnar.
Tryggvi
Gíslason
fyrrverandi
skólameistari
Menntaskól-
ans á Akureyri
2 9 . N Ó V E M B E R 2 0 1 9 F Ö S T U D A G U R28 S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
2
9
-1
1
-2
0
1
9

0
5
:3
5
F
B
0
9
6
s
_
P
0
7
8
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
6
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
1
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
3
0
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
2
4
5
F
-2
C
D
4
2
4
5
F
-2
B
9
8
2
4
5
F
-2
A
5
C
2
4
5
F
-2
9
2
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
0
9
6
s
_
2
8
_
1
1
_
2
0
1
C
M
Y
K