Fréttablaðið - 07.06.2017, Blaðsíða 48

MAÐUR GETUR EKKI
SNIÐGENGIÐ EITT-
HVAÐ SEM MANNI ÞYKIR VÆNT
UM ÞÓTT ÞAÐ HAFI VERIÐ
GENGIÐ Í SKROKK Á ÞVÍ.
Ósk Vilhjálmsdóttir
E inskismannsland: Ríkir þar fegurðin ein? er viðamesta sýning Lista-safns Reykjavíkur á yfir-standandi sýningarári og er hluti af Listahá-
tíð. Verk eftir fjölmarga íslenska
myndlistarmenn eru á sýningunni
sem er haldin á Kjarvalsstöðum og
í Hafnarhúsinu. Ósk Vilhjálmsdóttir
og Steinunn Gunnlaugsdóttir eru í
hópi þeirra listamanna sem sýna í
Hafnarhúsinu.
Hversu þungt er eitt sms?
Verk Steinunnar heitir 360 gráður
– Óveruleg þyngd ósýnileikans.
„Verkið er í mínum huga einhvers
konar portrettmynd af samtíma-
manninum, okkur, og sýnir ástand-
ið þegar við sökkvum okkur inn í
víðáttur internetsins. Á sama tíma
dreg ég fram efnisleikann á bak við
tilvist tölvuheimsins,“ segir Stein-
unn. „Hugmyndin bak við það
kom fyrst til mín fyrir rúmum ára-
tug þegar vinur minn spurði mig:
Hversu þungt er eitt sms? Ég hafði
aldrei hugsað út í þetta, þannig að
spurningin var uppljómun fyrir
mig. Það eru allir þessir rafmagns-
kaplar, öll möstrin, gagnaverin og
ótalmargt fleira sem þarf svo þessar
stafrænu boðleiðir séu mögulegar.
Þetta virkar allt svo ósýnilegt, jafn-
vel göldrótt, því þessi léttu tæki eru
þráðlaus og við verðum lítið vör við
efnisleikann. Fyrst og fremst langaði
mig til að reyna að birta okkur þessa
þyngd.
Í verkinu er ég því líka að taka inn
þræði sem snúa að náttúruvernd og
iðnaði. Á sínum tíma var stöðugt
verið að krefja náttúruverndar-
sinna, til dæmis andstæðinga Kára-
hnjúkavirkjunar, um það hvað þeir
vildu að kæmi í staðinn. Sumir féllu
í þá gildru að finnast þeir knúnir til
að svara spurningunni með efna-
hagslegum rökum og sögðu: Við vilj-
um túrisma. En túrismi er iðnaður.
Iðnaður er í eðli sínu mengandi fyr-
irbæri og inniheldur alltaf arðrán,
bæði á náttúrunni, fólki og dýrum.
Nú er bæði komin stóriðja og ferða-
mannaiðnaður og ýmis áhrif eru
orðin sýnileg. Einn og sér mengar
flugvélaflotinn sem fer hér yfir lík-
lega á við öll orkuverin og álverin
og landið hefur aldrei verið snert
af jafn mörgum mannslíkömum og
tækjum eins og núna. Og aldrei er
komið nóg – það þarf alltaf meira.
Í dag benda sumir náttúruverndar-
sinnar á hátækniiðnaðinn sem nýja
lausn líkt og honum fylgi enginn
efnisveruleiki, engin mengun og
hann sé ekki partur af arðránskerf-
inu. En þó ætti flestum að vera ljóst
að til að þjóna hátækniiðnaðinum
er fólk í þrælavinnu annars staðar í
heiminum og það þarf gríðarlegan
námugröft og málmvinnslu sem er
auðvitað jafn viðbjóðsleg og skaðleg
fyrir vistkerfið hvort sem hún á sér
stað hér eða annars staðar. Það eru
meðal annars þessir þræðir sem ég
flétta inn í þetta verk mitt.“
Landslag sem enginn hefur séð
Ósk Vilhjálmsdóttir er á nokkuð
öðrum slóðum í sínu verki sem er
stórt vídeóverk sem heitir Land
undir fót, en sjö skjávarpar varpa
risastórum myndum af leiðangri í
kringum Hálslón á tjöld strekkt á
milli súlnanna í B-sal Hafnarhúss-
ins. „Ég er á fáförnum slóðum þar
sem enginn ferðast um. Þetta er sá
staður í veröldinni sem ég þekki
best en er ekki til lengur. Það er
búið að eyða honum, hann er á
botninum á Hálslóni,“ segir Ósk.
„Ég dvaldi þarna öll sumur og gekk
með fólki um svæðið. Það er mjög
skrýtið að þekkja eitthvað nánast
eins og lófann á sér og svo allt í einu
er það ekki til lengur. Lengi gat ég
ekki hugsað mér að líta svæðið
augum en á endanum, þegar liðin
voru 10 ár, fann ég að ég varð að
fara aftur á þessar slóðir. Maður
getur ekki sniðgengið eitthvað sem
manni þykir vænt um þótt það hafi
verið gengið í skrokk á því.
Ég lagði af stað með vídeókameru
á bringunni og aðra á hausnum sem
námu það sem fyrir augu bar, ég tók
enga ákvörðun sjálf um hvað væri
áhugavert, linsan og hreyfingar
líkamans stjórnuðu vali á mynd-
efni. Ég fór frá jökli, Vesturöræfa-
megin og fylgdi þessu nýja landslagi
umhverfis lónið, þetta var tæplega
70 kílómetra leið sem ég fór á þrem-
ur dögum.
Ég var mjög hissa þegar ég kom
að svæðinu aftur. Þvílík umbreyt-
ing á landslagi. Þetta er eiginlega
handan við það sem er gott eða
vont. Vatnið í lóninu er ekki vont
þótt það sé búið að koma því þarna
fyrir. Dýrsleg forvitni yfirtók allt
hjá mér, þarna var kominn fjörður
og mýrar, litlir lækir og hnausþykk
rofabörð allt í kring. Algjörlega nýtt
landslag. Ætli ég sé ekki eina mann-
eskjan sem hefur gengið þessa leið
í kringum lónið. Þannig að mynd-
irnar sýna landslag sem sennilega
enginn hefur séð.“
Myndlist er frumsköpunarafl
Þar sem náttúran og náttúruvernd
leikur svo stórt hlutverk í verkum
listakvennanna eru þær spurðar
hvort þær telji sig sem listamenn
geta haft ákveðin áhrif á sam-
félagsumræðu um náttúruvernd.
„Maður veit það aldrei alveg,“ segir
Ósk. „Myndlist er í eðli sínu frum-
sköpunarafl, þar ríkir fullkomið
frelsi hugans og myndlistarmaður-
inn ræður hvernig hann fer með það
og hvað hann gerir. Allt sem maður
gerir litast af því hver maður er og
hvernig maður hugsar. Mér finnst
mikilvægt að gefa sér frelsi, vera
opinn og leyfa hugsuninni að flæða
án þess að vera að velta því fyrir sér
hvort hún tengist listsköpun eða
einhverju öðru. Ég vinn gjarnan á
þeim jaðri.“
„Ég þekki það, eins og flestir, að
hafa orðið fyrir svo sterkum hug-
hrifum af verkum að þau hafa
beinlínis breytt mér. En þau áhrif
eru óútreiknanleg og ekki endi-
lega tengd því sem listamaður
verksins hafði í huga þegar hann
skapaði það,“ segir Steinunn. „Ég
er því ekki að velta mikið fyrir
mér áhrifum verka minna á aðra.
Um leið og ég er búin með verk
verð ég að sleppa af því tökunum.
En varðandi spurninguna um áhrif
þá er það stundum þannig að lista-
menn lesa í aðstæður, greina þá
stefnu sem er í gangi og sjá fram í
tímann. Simpson-sjónvarpsþætt-
irnir eru sköpun, þar var talað um
Donald Trump sem forseta Banda-
ríkjanna mörgum árum áður en
hann varð forseti. Það er ágætis
dæmi um það hvernig skapandi fólk
getur greint samfélagsþróun.“
Mynd af samtímamanninum og dýrsleg forvitni
Ósk Vilhjálmsdóttir og Steinunn Gunnlaugsdóttir sýna í Hafnarhúsinu. Ósk sýnir vídeóverk um landslag
sem sennilega enginn hefur séð. Steinunn tekur inn í verk sitt þræði sem snúa að náttúruvernd og iðnaði.
Steinunn og Ósk fyrir framan vídeóverk eftir þá síðarnefndu. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
360 gráður – Óveruleg þyngd ósýnileikans er verk Steinunnar á sýningunni í Hafnarhúsinu. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Kolbrún
Bergþórsdóttir
kolbrun@frettabladid.is
7 . J Ú N Í 2 0 1 8 F I M M T U D A G U R36 M E N N I N G ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
MENNING