Bændablaðið - 26.01.2017, Blaðsíða 37

37Bændablaðið | Fimmtudagur 26. janúar 2017
sinn aldur í ám eða stöðuvötnum og
kallast þær þá staðbundnar.
Sjóbleikjur dvelja í sjó nokkr-
ar vikur á hverju sumri en ganga
í ferskvatn seinni part sumars til
hrygningar á malar- eða grjótbotni.
Eftir hrygningu á haustin eyðir
bleikja vetrinum í vatninu þar sem
hún hrygndi.
Klak á sér stað í mars til maí.
Kynþroski bleikjuseiða ræðst af
umhverfisaðstæðum. Í vötnum
þar sem aðstæður eru óhagfelldar
og lítið um fæðu geta seiði orðið
kynþroska við tíu sentímetra lengd.
Þar sem aðstæður eru óhagkvæmar
getur kynþroski seiðanna dregist þar
til þau eru 50 til 60 sentímetrar að
lengd. Vaxtarhraðinn er meiri þar
sem nóg er um fæði.
Bleikja, bæði staðbundin og
sjóbleikja, er útbreidd um allt land
og afbrigði af henni mörg. Frægust
er líklega bleikjan í Þingvallavatni
sem telst fjögur afbrigði. Murta
sem lifir á svifi, dvergbleikja sem
lifir í gjótum og sprungum í hraun-
inu, sílableikja sem lifir á fiski og
kuðungableikja sem lifir við botn
vatnsins.
Bleikjueldi
Heimsframleiðsla á bleikju er um
tíu þúsund tonn á ári og þar af fram-
leiðslan á Íslandi um fjögur þúsund
tonn. Ísland er stærsti framleiðandi
bleikju í heiminum í dag og ráðandi
á flestum útflutningsmörkuðum.
Mest er flutt út af bleikju frá
Íslandi til Bandaríkjanna, um 70%
framleiðslunnar, og er hún flutt út
sem fersk flök, heill slægður fiskur
með haus og einnig frosinn.
Aðstæður til bleikjueldis þykja
góðar hér á landi þar sem hægt er að
nýta jarðhita og aðgangur að hreinu
vatni er nægur.
Vaxtarhraði bleikju í eldi er
háður hitastigi alveg eins og við
náttúrulegar aðstæður. Við 9 til 10°
á Celsíus tekur um ár fyrir seiði að
ná 100 grömmum að þyngd. Við
góðar aðstæður má framleiða milli
50 og 70 kíló af bleikju á ári á
rúmmetra eldisrýmis í kerum. Í eldi
er fiskurinn alinn í trefjaplastkerum
eða dúkklæddum tjörnum.
Talið er að hægt sé að tvöfalda
framleiðslu á bleikju hér á landi á
næstu árum og með kynbótum er
álitið að hægt sé að tvöfalda vaxta-
hraða eldisstofnsins á næstu ára-
tugum.
Regnbogasilungur
Regnbogasilungur eða regnboga-
urriði er laxfiskur af sömu ættkvísl
og kyrrahafslax og kallast á latínu
Oncorhynchus mykiss. Náttúrulegt
útbreiðslusvæði hans er í Kyrrahafi
frá Kamtjakaskaga í Rússlandi yfir
til Alaska og meðfram vesturströnd
Bandaríkjanna að nyrðri hluta
Mexíkó.
Þolsvið regnbogasilungs á hita, 0
til 27° á Celsíus, er meira en bleikju
og hann þarf ekki eins hreint og súr-
efnisríkt vatn til að dafna.
Algeng stærð regnbogasilungs er
frá hálfu og upp í 2,3 kíló en vitað
er um staðbundna fiska sem hafa
verið ríflega tíu kíló að þyngd. Litur
regnbogasilungs er breytilegur milli
búsvæða og undirtegunda. Algengt
er að fullvaxnir fiskar séu blá- eða
ólífugrænir með svörtum blettum
og með rauða línu eftir líkaman-
um endilöngum og er línan mest
áberandi hjá kynþroska hængum.
Hausinn er lítill og kjafturinn líka.
Sporðurinn er sýldur.
Regnbogasilungur er ránfiskur
og hann nánast alæta á allt sem hann
veiðir.
Á nítjándu öld var regnboga-
silungi dreift í ár og vötn um alla
Norður-Ameríku. Hann var fluttur
til Bretlands um 1880 til eldis í
vötnum þar sem það þótti góð
skemmtun að veiða hann á stöng.
Seinna var hann fluttur til annarra
Evrópulanda, til Noregs 1908 og
Danmerkur um svipað leyti.
Um miðbik síðustu aldar lá svo
mikið á að breiða regnbogasilung
út í ár og vötn í nokkrum ríkjum í
Bandaríkjunum að sílum var varpað
úr flugvélum sem flugu lágt yfir
vötn eins og um hernaðaraðgerð
væri að ræða.
Til Íslands var regnbogasilungur
fyrst fluttur um 1950. Í þeim fiskum
kom upp nýrnaveiki og þeim öllum
slátrað fljótlega eftir komuna til
landsins. Skömmu síðar voru fluttir
inn fiskar af öðrum stofni.
Eldi á regnbogasilungi
Regnbogasilungur er vinsæll í fisk-
eldi því hann vex hratt og er ódýr
í framleiðslu. Heimsframleiðsla á
regnbogasilungi er um 800 þús-
und tonn á ári og er stundum sagt
að hann sé jafn algengur í eldi og
hænur í ræktun.
Stærstu framleiðendur regn-
bogasilungs í heiminum eru Síle
og Noregur. Auk þess framleiða
Bandaríkin, Japan, Ástralía,
Bretlandseyjar og nokkur ríki í
Afríku mikið af honum.
Í eldi verður regnbogasilungur
um 25 sentímetra langur á tveimur
til þremur árum og um kíló á þrem-
ur til fjórum árum. Hængar verða
kynþroska eins til tveggja ára gamlir
en hrygnur tveggja til þriggja ára.
Eldi á regnbogasilungi hófst að
Laxalóni við Grafarholt í Reykjavík
árið 1951. Miklar deilur voru um
eldið og það meðal annar gagnrýnt á
þeim forsendum að regnbogasilung-
ur væri ekkert annað en sporðmink-
ur sem mundi valda óbætanlegum
skaða slyppi hann laus út í náttúruna.
Sjókvíaeldi á regnbogasilung
hefur vaxið talsvert hér á landi
undanfarin ár. Heildarframleiðslan
á árinu 2015 var rúmlega 700 en
2.500 tonn árið 2016 og því ríflega
þrefaldast milli áranna.
Líkt og með aðra laxfiska er
regnbogasilungur seldur sem fersk
flök, reyktur, heill slægður fiskur
með haus eða frosinn.
Auk þess að vera eldisfiskur er
regnbogasilungi stundum enn sleppt
í vötn víða um heim til sportveiða.
Regnbogasilungur berst hingað
öðru hvoru í sjó og koma þeir fiskar
sennilega úr fiskeldi í Færeyjum.
Regnbogasilungur hefur
nokkrum sinnum fundist í ám hér á
landi og síðast 2016 á Vestfjörðum. Í
frétt vegna þess, á RÚV, sagði sviðs-
stjóri hjá Fiskistofu að regnboga-
silungur hafi ekki náð fótfestu hér og
því verði áhrifin á lífríkið tímabund-
in. Í frétt RÚV segir að ljóst sé að
fiskurinn komi úr sjókvíaeldi þrátt
fyrir að Fiskistofu hafi ekki borist
tilkynningar um sleppingar.
Þar segir einnig að regnboga-
silungurinn muni að öllum líkindum
hverfa úr ánum, annaðhvort með
veiði eða af náttúrulegum orsökum.
Á meðan hann er í ánum sé hann
hins vegar í samkeppni um fæðu
við náttúrulega fiska og geti haft
áhrif á hrygningarstöðum.
Regnbogasilungur hrygnir á
vorin og hrognin klekjast á haustin
og því lifa seiðin ekki af veturinn
á norðlægum slóðum og er regn-
bogasilungur því aðeins eldisfiskur
í Evrópu. Er þetta ástæða þess að
hann fjölgar sér ekki í náttúrunni
hér á landi.
Bláa byltingin
Allar spár um fiskeldi gera ráð
fyrir að mikilvægi þess eigi eftir
að aukast mikið í framtíðinni. Fiskur
er hollur matur og vinsældir hans
alltaf að aukast samhliða því að ört
gengur á villta fiskistofna. Reyndar
svo ört að svartsýnustu spár segja
að það verði enginn fiskur lengur í
sjónum til að veiða um miðja þessa
öld.
Hvort sem búið verður að veiða
allan fiskinn í sjónum eða ekki á
mikilvægi fiskeldis eftir að aukast á
næstu áratugum til að mæta prótein-
þörf mannkyns sem fer sífjölgandi.