Bændablaðið - 26.01.2017, Blaðsíða 30

30 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. janúar 2017
Tveir garðar í Árósum
Garðaheimsóknir eru mér þrá-
hyggja og eitt það fyrsta sem ég
skipulegg þegar ég fer utan. Við
val á görðum reyni ég að velja
gamla garða með sögu og skipt-
ir ekki máli hvort um sé að ræða
grasagarð, trjásafn eða hallargarð
hefðarfólks.
Síðastliðið sumar heimsótti ég
ásamt fylgdarkonu minni, Guðrúnu
Helgu Tómasdóttur, Aarhus á
Jótlandi. Árósar er önnur fjölmenn-
asta borg Danmerkur. Höfnin þar er
stærsta gámahöfn í Skandinavíu og
einn af 100 stærstu gámahöfnum í
heimi.
Meðan á dvöl okkar stóð heimsótt-
um við meðal annars grasagarðinn
og einnig annan garð, sem kallast
Forstbotanisk have, í fylgd gestgjafa
okkar, Guðjóns Guðmundssonar tón-
listarmanns, trjásafn og ekki síður
og að ýmsu leyti áhugaverðari en
grasagarðurinn.
Forn víkingabær
Árhús byggðist upp í kringum gamla
víkingabyggð og elsti fornleifafund-
ur sem fundist hefur þar er frá lokum
sjöundu aldar. Fornleifarannsóknir
hafa leitt til fundar á hálfniður-
gröfnum húsum sem hafa bæði
verið notuð sem heimili og smiðja.
Í jarðlögunum við húsin hafa meðal
annars fundist greiða, skartgripir og
munir sem benda til búsetu á svæð-
inu á níundu öld.
Á víkingatímanum var byggðin
í Árósum umlukin varnargarði sem
myndaði hálfhring utan um hana.
Uppgröftur bendir til að varnargarð-
urinn var byggður í miklum flýti um
934. Leiddar hafa verið að því líkur
að garðurinn hafi verið reistur til
varnar árásar Hinriks fuglafangara
á Jótlandi á byggðina.
Á seinni hluta níundu aldar var
varnargarðurinn styrktur og í kring-
um árið 1200 var hann styrktur aftur
og stækkaður verulega og var þá um
tuttugu metra breiður og sex til átta
metra hár.
Grasagarðurinn
Grasagarðurinn í Árósum er stað-
settur í norðurhluta gamla borg-
arhlutans, ekki langt frá þeim stað
sem víkingarnir settust fyrst að.
Garðurinn var tekinn í ræktun
1875 og er 21,5 hektarar að stærð og
er elsti og stærsti almenningsgarður-
inn í borginni og jafnframt einn sá
vinsælasti. Svæðið var upphaflega
hugsað sem tilraunareitur í ávaxta-
rækt en þróaðist sem grasagarður
og hluti af Háskólanum í Árósum
og ætlaður sem plöntusafn og til
grasafræðirannsókna. Í dag er hann
að mestu notaður sem skemmtigarð-
ur og sem útivistarsvæði
Gróðurhúsið í garðinum var upp-
haflega reist árið 1970 en byggt var
við það 2011 og aftur 2014. Í nýja
hluta þess er kaffitería, stórt leik-
svæði fyrir börn, sem ætlað er að
vekja áhuga þeirra á náttúrunni og
ekki síst plöntum. Í fræðslurými fyrir
fullorðna stóð stóð síðastliðið sumar
yfir áhugaverð sýning um nytjajurtir.
Eldra gróðurhúsinu er skipt upp
eftir gróðursvæðum og er þar hægt
að skoða plöntur frá Ástralíu, Suður-
Ameríku, Afríku og öllum hinum
heimsálfunum.
Garðinum sjálfum er einnig skipt
eftir gróðri. Í einum hluta hans er
danska flóran og öðrum skrautflóra
danskra garða. Á sérsvæði er hægt að
skoða sýnishorn af ólíkum nytjajurt-
um og korntegundum og þar skammt
frá er fallegt safn rósa.
Mikið sjálfboðaliðastarf
Undanfarna áratugi hefur rekstur
garðsins verið borginni erfiður
og þótt dýr. Skömmu eftir síðustu
aldamót var viðhaldi á stórum hluta
hans hætt og eins og gerist þegar
lifandi útivistarsvæðum er ekki sinnt
lagðist garðurinn í mikla órækt. Þar
á meðal rósa- og trjásafnið. Fyrir
vikið missti garðurinn stöðu sína
sem viðurkenndur grasagarður til
vísindastarfa.
Árið 2010 stofnaði hópur borgar-
Það er galdur í græna litnum í trjásafninu í Árósum. Mynd / Vilmundur Hansen
Beyki sem varð fyrir eldingu. Mynd / GHT
Mynd / VH
Mynd / VH