Morgunblaðið - 10.04.2021, Side 6

6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 10. APRÍL 2021
Kleppsmýrarvegur 8 | 104 Reykjavík | 581 4000 | solarehf.is | solarehf@solarehf.is
Faglegar heildarlausnir og samkeppnishæf verð.
Allt á einum stað.
Fylgja ferskir vindar og ný vinnubrögð.
NÝJUM ÞJÓNUSTUAÐILUM
Höskuldur Daði Magnússon
hdm@mbl.is
„Ég tel að þarna verði brotið blað
við hönnun og samsetningu skóla-
byggingar í Reykjavík,“ segir Helgi
Grímsson, sviðs-
stjóri skóla- og
frístundasviðs
Reykjavíkur-
borgar, um
Skerjafjarðar-
skóla sem taka á
í notkun árið
2026.
Í minnisblaði
sem kynnt var í
skóla- og frí-
stundaráði borgarinnar á dögunum
er lagt til að nýtt skólahverfi verði
samþykkt í Skerjafirði fyrir 1.-7.
bekk grunnskóla. Innan þess verði
gamla hverfið í Skerjafirði, suður-
hluti litla Skerjafjarðar auk hinnar
fyrirhuguðu nýju íbúðabyggðar,
Skerjabyggðar. Þar eiga að rísa
1.400 íbúðir, 700 íbúðir í fyrsta
áfanga. Gert er ráð fyrir að ung-
lingar í hverfinu muni sækja Haga-
skóla.
Hinn nýi Skerjafjarðarskóli verð-
ur bæði leik- og grunnskóli, fyrir
börn frá eins árs til tólf ára.
„Skóla- og frístundastarf verði
samofið. Samanlagður barnafjöldi í
leikskóla er áætlaður 300 og áætl-
aður nemendafjöldi í 1.-7. bekk
grunnskóla er um 350,“ segir í
minnisblaði Helga.
„Við sjáum fyrir okkur samspil
og samnýtingu húsnæðis leikskóla,
grunnskóla og frístundastarfs,“ seg-
ir Helgi í samtali við Morgunblaðið.
Hann bendir á að margt í starfi
þeirra geti vel spilað saman. Börn á
yngstu stigum grunnskóla verji
miklum tíma í frístundastarfi með-
fram skólastarfi og auk þess í skóla-
leyfum. „Því skiptir máli að nálgast
hönnun og framkvæmd með fagleg-
um hætti. Við viljum búa til sterka
heildarmynd.“
Hann getur þess að í Dalskóla sé
starf leik- og grunnskóla samþætt
en í Skerjafjarðarskóla verði gengið
lengra. „Við viljum að menning leik-
skólans smitist yfir á yngsta stig
grunnskólans og að grunnskólinn
smiti yfir á elstu börnin í leikskól-
anum. Þannig nýtist aflið sem verð-
ur í ólíkri fagþekkingu starfsmanna
í skólanum.“
Ný samsetning
verði á skólanum
- Skerjafjarðarskóli á teikniborðinu
Helgi Grímsson
Ágúst Ingi Jónsson
aij@mbl.is
Hnúfubak hefur fjölgað mjög um
allan heim síðustu áratugi og lætur
nærri að fjölgunin hafi oft verið um
10% á ári síðustu 20-30 árin. Áætlað
er að fjöldi fullorðinna hnúfubaka í
heimshöfunum sé nú um 84 þúsund
dýr, en heildarfjöldinn gæti hafa
verið vel innan við tíu þúsund dýr
fyrir um 50 árum í kjölfar mikilla
veiða á 18.-20. öld. Fjölgun hnúfu-
baks er einstök miðað við aðrar teg-
undir stærri hvala þó svo að margar
þeirra hafi einnig tekið við sér á síð-
ustu árum.
Sem dæmi um miklar veiðar á
hnúfubak má nefna að talið er að
meira en 150 þúsund hnúfubakar
hafi verið veiddir á suðurhveli jarðar
á 20. öld, en friðun tók gildi þar 1963.
Þá er talið að 28 þúsund hnúfubakar
hafi verið veiddir frá norsku land-
stöðvunum á Vestfjörðum og Aust-
fjörðum 1889-1915. Hér við land er
talið að stofn hnúfubaks hafi talið
nokkur hundruð dýr þegar stofninn
var hvað minnstur um 1920, en nú
eru dýrin hér við land talin vera um
eða yfir 10 þúsund. Tegundin var
friðuð hér við land árið 1955, en veið-
ar höfðu þá verið mjög litlar eftir
1915.
Stofnar aðskildir landfræðilega
Gísli Víkingsson, hvalasérfræð-
ingur Hafrannsóknastofnunar, segir
athyglisvert að fjölgun hnúfubaks
hafi orðið á nær öllum svæðum í
heiminum á svipuðum tíma, en samt
sem áður séu stofnar aðskildir land-
fræðilega og hafi ekkert hver með
annan að gera.
„Ég hef ekki séð skýringu á því
hvers vegna þessi mikla fjölgun á
sér stað á sama tíma um allan heim
eftir langvarandi tímabil gegndar-
lausra veiða og hnignunar stofnsins.
Hnúfubakur var orðinn mög sjald-
gæfur, en síðan er eins og stofninn
komist yfir einhvern þröskuld og
hnúfubak fer að fjölga hratt eftir
1980. Fjölgunin er hraðari en við
notum sem viðmið um hámarks
fjölgunarhraða hvala í okkar var-
færnu reiknilíkönum,“ segir Gísli.
Hnúfubakur er á válista Alþjóða-
náttúruverndarsambandsins
(IUCN), en er flokkaður þar sem
„ekki í hættu“. Einstök lönd geta
síðan verið með eigin flokkun, en hér
á landi er merkingin sú sama.
Bandaríkjamenn hafa fært hnúfu-
bak niður í áhættuflokkun sinni og
umræða er í Ástralíu um að taka
tegundina af válista þar sem stofn-
inn hefði náð sér á strik, en staða
hans er metin viðkvæm eða „í nokk-
urri hættu“ á válistanum þar í landi.
Þegar hvalveiðar voru bannaðar
við Ástralíu 1962 var metið að hnúfu-
bökum hefði fækkað við Austur-
Ástralíu úr um 26 þúsund dýrum í
200-500 dýr. Við Vestur-Ástralíu
hefði dýrunum fækkað úr tæplega
22 þúsund í 800-1,000. Nú er staðan
metin þannig að stofninn hafi náð
upprunalegri stærð eins og víðast
hvar í heiminum.
Hætta á ferð
Fram kom í Guardian og fleiri
miðlum nýlega að skiptar skoðanir
væru um þessi áform í Ástralíu og
vísindamenn og umhverfissamtök
skoruðu á stjórnvöld að taka hnúfu-
bakinn ekki af listanum. Ýmsar ógn-
anir og hættur gætu steðjað að,
meðal annars vegna hærra hitastigs
sjávar, mengunar, utanaðkomandi
hljóða í hafinu og árekstra við skip
og báta. Sérstaklega var rætt um
súrnun sjávar, sem gæti haft mikil
áhrif á ljósátu eða krill við Suður-
skautslandið, sem er mikilvæg fæða
hnúfubaks á suðurhveli. Fram kom í
Guardian að ef hnúfubakur yrði tek-
inn af válista yrði að tryggja að eft-
irlit og talningar yrðu áfram gerðar
á stofninum. Slíkt var gert þegar
áhættuflokkun var breytt í Banda-
ríkjunum 2016.
Um stofna hnúfubaks segir Gísli
að á norðurhveli séu aðskildir stofn-
ar í Kyrrahafi og Atlantshafi. Í
Norður-Atlantshafinu séu þrír
svæðisbundnir stofnar, en þar geti
verið einhver blöndun á milli. Á
suðurhveli séu fimm stofnar, en æxl-
unarsvæði og stofnakerfi séu yfir-
leitt illa þekkt, nema helst við Ástr-
alíu.
Flestir eigi suðlægu stofnarnir
það sameiginlegt að sækja í ljósátu
eða krill við Suðurskautslandið yfir
sumartímann á þessum slóðum, en
halda svo á æxlunarstöðvar ýmist
við Ástralíu eða Suður-Ameríku. Át-
an sé í miklum mæli við Suður-
skautslandið og haldi uppi stórum
stofnum hvala, sela og fugla og hafi
gert áður en veiðar tóku hvalastofna
á svæðinu niður um 90% fram eftir
síðustu öld.
Morgunblaðið/Sigurður Ægisson
Á uppleið Eftir miklar veiðar síðustu aldir hafa stofnar hnúfubaks braggast á síðustu áratugum. Á myndinni er hnúfubakur á ferð út af Hauganesi við Eyjafjörð fyrir um áratug.
Fjölgun hnúfubaks um allan heim
- Gerist á sama tíma í öllum heimshöfum þó ekki sé samgangur á milli - Ástralir endurskoða válista