Morgunblaðið - 18.12.2021, Page 14

14 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 18. DESEMBER 2021
Dekton er algjörlega öruggt gagnvart blettum svo sem kaffi,
rauðvíni, sítrus og ryði. Dekton þolir að það slettist á það
ofnahreinsir, klór og stíflueyðir og þolir mikinn hita.
Blettaþolið SýruþoliðHögg- og
rispuþolið
Viðarhöfða 1, 110 Reykjavík | Sími 566 7878 | rein.is
HÁTT
HITAÞOL
Miðnæturmessa á Ísafirði, jólatré fyrri tíðar á sýningu, öndvegissagan Aðventa og heimareykt hangikjöt. Undirbúningur jóla er skemmti-
legt bras. Jólasögur Íslendinga eru ólíkar eins og fólkið er margt, en með réttu hugarfari má með minningum breyta öllu í ævintýri.
„Þegar jólin nálgast gerist eitthvað innra með
okkur. Það er eins og það opnist innra næmi
hjá okkur, líkt og hjartað sé að vænta birt-
unnar sem jólaguðspjallið boðar. Eitthvað
fæðist innra með okkur, sem kallast á við barn-
ið sem fæddist í Betlehem,“ segir séra Grétar
Halldór Gunnarsson, sóknarprestur á Ísafirði.
„Aðventan og jólin eru þannig öðruvísi en allur
annar tími ársins. Birtan vex fram á þeim dög-
um þegar tæpast sést til sólar á daginn, enda
snýst allt svo við á vetrarsólstöðum.“
Sr. Grétar kom til starfa á Ísafirði um miðj-
an ágúst sl. og verður til jafnlengdar að ári.
Hafði starfsskipti við frænda sinn, sr. Magnús
Erlingsson, sem nú stafar við Grafarvogs-
kirkju í Reykjavík.
„Ég á fjölskyldutengsl við staðinn og kom
hingað stundum sem barn. Þekki því aðeins til
þessa samfélags, þar sem fjölskyldunni líður
vel og börnunum okkar finnst gaman í skól-
anum hér. Mér finnst góð tilfinning fylgja því
að starfa í og þjóna samfélagi þar sem maður
rekst aftur og aftur á fólk sem maður kynnist í
starfinu. Starfið hér vestra verið forvitnileg til-
breyting frá því sem ég þekki fyrir.“
Kirkjan verður hólfuð
Á Ísafirði er hefð fyrir því að jólin séu
hringd inn með guðsþjónustu í Hnífsdalskap-
ellu kl. 18 á aðfangadagskvöld. Svo er miðnæt-
urmessa kl. 23:30 í Ísafjarðarkirkju og hátíðar-
guðsþjónusta á jóladag kl. 14.
„Hefðanna vegna verður þessum tímasetn-
ingum tæpast hnikað. Ég vonast líka til að
sóttvarnir komi ekki í veg fyrir að fólk geti sótt
messur um hátíðirnar. Nú segja reglurnar að
ekki fleiri en 50 manns megi vera í sama rými
og þá er gott að auðvelt er að hólfa hina stóru
Ísafjarðarkirkju upp svo messuhald hér ætti
að verða mögulegt, enda nánast nauðsyn.“
Hjartað væntir
birtu á jólunum
Ísafjörður Messuhald mögulegt enda nánast
nauðsyn, segir séra Grétar Halldór.
„Jól í fábreyttu samfélagi fyrri tíðar hafa
verið ánægjuleg tilbreyting flestra. Eigi að
síður krafðist þetta mikillar vinnu, hvor held-
ur er við matartilbúning, klæðagerð eða ann-
að,“ segir Ragnhildur Elísabet Sigfúsdóttir,
safnvörður hjá Byggðasafni Árnesinga.
Jólasýning safnsins í Húsinu á Eyrarbakka
hefur verið sett upp í mörg ár og er um
gömlu jólatrén. Er lágstemmd, einlæg og hef-
ur verið vel sótt nú líkt og undanfarin ár. Á
sýningu þessa árs, sem lýkur í dag, laug-
ardag, eru nú uppi þrjú jólatré skreytt í
gamla stílnum af nemendum Menntaskólans
að Laugarvatni. Gömul jólakort eru einnig á
sýningunni að þessu sinni. Kortasendingar
voru alla 20. öldina hluti af jólahaldi lands-
manna og þóttu ómissandi,
„Um 1890 verða fyrstu jólakortin á Íslandi
fáanleg, þau voru dönsk og þýsk með mynd-
um af börnum, landslagi, kettlingum og
blómum. Íslensku kortin birtust nokkru eftir
1900 og þau prýddu mestmegnis ljósmyndir
af til dæmis kirkjum og kaupstöðum,“ segir
Ragnhildur Elísabet og heldur áfram:
Sérhver siður verður saga
„Rafrænar kveðjur á samfélagsmiðlum
hafa nú að mestu komið í stað jólakorta. Sá
gamli íslenski fjölskyldusiður að sitja við
kertaljós á aðfangadagskvöld, opna jólakort
og hugsa hlýlega til vina og vandamanna um
leið og lesnar eru frá þeim heillaóskir um
gleðileg jól mun þó vonandi lifa áfram. En
sannarlega senda færri kort en áður. Sérhver
siður verður að sögu og gaman er að velta
fyrir sér hvernig saga jólanna árið 2021 verð-
ur sögð í framtíðinni. Vandi er um slíkt að
spá, segir í kvæðinu, en sennilegast í ljósi
tækniþróunar tímans að sú sýning verði staf-
ræn og aðeins á netinu.“
Gömlu jólin eru
nú höfð til sýnis
Eyrarbakki Tímar breytast og menn með,
segir Ragnhildur Elísabet safnvörður.
„Smæð mannsins gagnvart óvægnum nátt-
úruöflum er meginstefið í Aðventu, hinni stór-
brotnu skáldsögu Gunnar Gunnarsson. Þessa
bók hef ég lesið fyrir hver jól í mörg ár og
finnst ómissandi,“ segir Valgeir Jens Guð-
mundsson, bókavörður á hinu nýja menningar-
húsi Borgarbókasafnsins í Úlfarsárdal. „Þeir
Fjalla-Bensi, hrúturinn Eitill og hundurinn
Leó eru persónur sem höfundurinn gerði nán-
ast ódauðlegar í sögu sinni sem kemur mér
alltaf í hátíðarskap. Engin jól eru án Aðventu,
sem ég hef gjarnan lesið fyrir börnin mín,
nema hvað nú hefur tólf ára gamall sonur minn
tekið við og les fyrir mig. Við feðgar tengjum
okkur ágætlega við efni bókarinnar, enda för-
um við á hverju ári í sveitina og tökum þar þátt
í smalamennsku upp um fjöll og firnindi. “
Lestur er ómissandi hluti jólanna og margir
bókastaflega liggja í bókum um jólin. Sumir
hafa þá tekið forskot á sæluna og nálgast nýj-
ustu bækurnar. Af þeim tiltekur Valgeir Jens
Sextíu kíló af kjaftshöggum eftir Hallgrím
Helgason. Sú hafi bókstaflega aldrei stoppað á
safninu að undanförnu. Annars segir bóka-
vörðurinn eftirtektarvert hve margir rithöf-
undar á öllum tímum hafi með einhverju móti
sótt sér efnivið í jólin, ekki síst í bernskunni.
„Um daginn var ég að glugga í bókina Gaml-
ar glæður eftir Guðrúnu Jónsdóttur frá
Broddadalsá á Ströndum sem kom út árið
1943. Þar segir frá daglegu lífi þar vestra á síð-
ari hluta 19. aldar, svo sem því þegar fólk lagði
á sig tveggja stunda göngu hvora leið milli
bæja til að grípa í spil um jólin. Fólk lét bók-
staflega ekkert stoppa sig til að kreista ofur-
litla gleði út úr lífinu í svartasta skammdeginu,
eins og þarna var gert. Með samanburð af
þessari bók eru vandamálin í nútímanum ekki
mikil og við nútímafólk höfum í raun allt til alls
þegar vel er að gáð.“
Engin eru jólin
án Aðventunnar
Úlfarsárdalur Kreista ofurlitla gleði út úr líf-
inu í skammdeginu, segir Valgeir Jens.
„Jólahefðir eru skemmtilegar en menningin
verður að þróast,“ segir Ingibjörg Daníels-
dóttir á Fróðastöðum í Hvítársíðu í Borgar-
firði. Jólahald fólks mótast af aðstæðum, sem
eru ólíkar milli staða. Víða gilda líka sér-
stakar jólahefðir, svo sem í sveitum landsins.
„Hér á bæ varð til sá siður að fyrir jól færi
ég upp í skóginn hér ofan bæjar og veldi tré.
Fyrsta árið tók ég fallegt stórt tré sem hafði
fengið góð vaxtarskilyrði. Hálfum mánuði
síðar fengu hrossin tréð til að narta í. Slíkt
fannst mér of mikil fórn. Síðan hafa verið val-
in tré sem hafa búið við kröpp kjör hvað birtu
og pláss varðar. Út úr þessu koma oft óhefð-
bundin jólatré, bæði birki- og barrtré. Á
suma stofnana vantar til dæmis greinar.“
Fjölbreytnin hefur verið mikil, segir Ingi-
björg, sem finnst óþarft að fella fyrir jólin fal-
lega mótuð tré sem drepast inni í stofu á
nokkrum dögum. Getur þess að nú hafi dætur
sínar og tengdasynir tekið við því hlutverki
að sækja trén í reitinn á Fróðastöðum. Þau
fari þá eftir stefnu Ingibjargar að taka tré
sem eru öðruvísi, ef svo má segja.
Kartaflan marrar
Á Fróðastöðum tíðkast að heimareykja
hangikjöt. Formúlan er sú að kjötið er sett í
föt og saltpækil og liggur þar í tæpa viku.
„Í pækilinn set ég vatn, nítratsalt og birki-
lauf sem er soðið saman. Ég nota kartöflu til
þess að vita hvenær réttu saltmagni er náð í
pækilinn. Finnst best að hafa hann ekki
sterkari en svo að kartaflan marri í yfirborð-
inu. Í framhaldinu er kjötið hengt upp í reyk-
húsinu. Eldholið er fyllt af hrísi og trjábolum,
kveikt upp í því og eldurinn síðan falinn með
taði. Frá holinu er reyknum veitt inn í kof-
ann, þar sem kjötið hangir í fimm til sex
daga. Útkoman er heimsins besta hangikjöt.“
Skrýtin tré og
kjötið er reykt
Hvítársíða Jólamenningin verður að fá að
þróast, segir Ingibjörg Daníelsdóttir.
Orsök elds um borð í
togaranum Málmey
SK 1 í maí í vor var
sú að raki komst í
rafmagnsrofa í
stakkageymslu, sam-
kvæmt niðurstöðum
rannsóknarnefndar
samgönguslysa, sigl-
ingasviðs. Nefndin
áréttar í lokaskýrslu
að stakkageymsla
um borð í skipum
flokkist undir votrými.
Skipið var á leið til hafnar á Sauðárkróki er skipverjar urðu varir
við brunalykt og í ljós kom að eldur var í rafmagnsrofa í stakka-
geymslu. Eldurinn hafði náð að læsa sig í kapalrennu og tréklæðningu
bak við rennuna. Skipverjum tókst fljótlega að ráða niðurlögum elds-
ins.
Við rannsókn kom fram að eldurinn átti upptök í rafmagnsrofa fyrir
eina af 220 volta ljósagreinum á vinnsluþilfari. Rofinn var ekki raka-
þéttur og hafði verið settur upp þegar skipinu var breytt úr frystitog-
ara yfir í ísfisktogara. Eftir atvikið var skipt um alla þrjá rafmagns-
rofana fyrir ljósagreinar á vinnsluþilfari og settir rakaþéttir rofar
samkvæmt staðli.
Eldur í rafmagnsrofa í stakkageymslu
Málmey SK Skipverjar slökktu eldinn.
STUTT
Rannsóknarnefnd samgönguslysa,
siglingasvið, fjallaði nýverið um
fallslys í stigum um borð í tveim-
ur togurum. Af þessu tilefni
minnir nefndin sjómenn á að hafa
ávallt aðra hönd á handriði þegar
gengið er um stiga um borð í
skipum.
Í öðru tilvikinu skrikaði skip-
verja fótur um borð í Guðmundi í
Nesi RE 13, sem var á togveiðum
á Vestfjarðamiðum. Maðurinn féll
með þeim afleiðingum að hann
skarst illa á hné.
Í hinu tilvikinu var Ottó N.
Þorláksson VE 5 við bryggju í
Vestmannaeyjum. Skipverji var
við viðhaldsvinnu um borð og
með varahluti í báðum höndum
þegar hann féll í stiga á efri
íbúðargangi skipsins. Við fallið
fótbrotnaði hann.
Sjómenn sýni aðgát í stigum um borð