Morgunblaðið - 18.12.2021, Qupperneq 56

56 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 18. DESEMBER 2021
S
tórfiskur er grátbrosleg
saga sem rennur eðlilega
áfram, síðu fram af síðu.
Þar eru hvalveiðar skoð-
aðar í víðu samhengi, alveg án þess
að lesandinn sé mataður á upplýs-
ingum.
Aðalpersóna bókarinnar er
Frans, íslenskur útbrunninn hönn-
uður í verk-
efnaþurrð sem
þarf að glíma við
sjálfan sig og
umhverfi sitt
þegar íslenskt
sjávarútvegs-
fyrirtæki biður
hann um að
hanna fyrir sig
myndmerki.
Frans vill ekki skila af sér neinu
hrafnasparki og leggst því í mikla
rannsóknarvinnu á hvalveiðum og
fyrirtækinu sem um ræðir. Á sama
tíma fæst Frans, sem búsettur er í
Þýskalandi í upphafi bókar, við
veikindi sem gera honum erfitt fyr-
ir að vinna. Til þess að leita sér
lækninga og sinna rannsóknarvinn-
unni flýgur hann til Íslands.
Eflaust hafa Íslendingar sem bú-
settir eru í útlöndum sérstaklega
gaman af þeim lýsingum í bókinni
sem snúa að baráttu Frans við að fá
þjónustu frá hinu opinbera sem
maður með fæturna hvorn í sínu
landinu. Undirrituð hefði jafnvel
viljað sjá meira púður sett í þær út-
listanir og að sá hluti bókarinnar
hefði verið botnaður betur.
Í gegnum rannsóknarvinnu
Frans fær lesandinn áhugaverða
innsýn í þá heima sem umkringja
hvalveiðar, þ.e.a.s. veruleika þeirra
sem veiða hvali, skoðanir þeirra
sem leggjast hart gegn hvalveiðum
og allt þar á milli. Spurningum er
velt upp um arðsemi hvalveiða, ljósi
er varpað á tvískinnunginn sem
felst í því að mótmæla hvalveiðum
en styðja aflífun margra annarra
dýra og eru sjónarmið andstæðra
fylkinga reifuð á skemmtilegan
hátt.
Sýnir án þess að segja
Frans stendur einhvern veginn í
miðjunni á öllu saman, hlutverk
hans er ekki að styðja einn málstað
fremur en annan heldur fremur að
meðtaka upplýsingar og vinna með
þær. Frans afar trúverðug persóna
og er ekki annað hægt en að hrósa
Friðgeiri Einarssyni sérstaklega
fyrir afar sterka persónusköpun
hvað Frans varðar. Það er auðvelt
að fá tilfinningu fyrir Frans, alveg
án þess að persónueinkennum hans
sé troðið upp á lesandann. Þeim er
þvert á móti sáldrað víðs vegar um
bókina, gjarnan í gegnum það sem
Frans segir eða gerir.
Hann er síður en svo eina sterka
persóna bókarinnar. Þar er að finna
nokkuð marga skrautlega karaktera
og má þar helst nefna hvalveiði-
manninn Karl Guðmundsson en
honum svipar um margt út á við til
Kristjáns Loftssonar, forstjóra
Hvals hf. Það er einmitt þannig í
bókinni að ýmislegt er kunnuglegt,
auðvitað Karl sjálfur, fyrirtækið
sem hann rekur og stefin í kringum
hvalveiðarnar en málið er skoðað út
frá óvenjulegu sjónarhorni Frans.
Það er engin æsispenna í bókinni
en Friðgeiri tekst samt sem áður
vel upp með að halda eftirvæntingu
lesandans og er söguþráðurinn
brotinn upp á skemmtilegan og
frumlegan hátt með upptökum sem
Frans tekur í rannsóknarvinnu
sinni. Þær veita sögunni enn raun-
verulegri blæ. Söguþráðurinn er vel
unninn, raunsær og trúverðugur
eins og bókin í heild sinni, en samt
má alveg nefna að ekki alveg allir
endar eru fullhnýttir.
Í það heila er Stórfiskur fínasta
skáldsaga með sterk tengsl við
raunveruleikann. Hún er launfyndin
og streymir áfram að því er virðist
algjörlega átakalaust.
.Morgunblaðið/Eggert
Stórfiskur „… fínasta skáldsaga með sterk tengsl við raunveruleikann,“
segir rýnir en Friðgeir skoðar hvalveiðar í víðu skáldlegu samhengi.
Streymir áfram
átakalaust
Skáldsaga
Stórfiskur
bbbbn
Eftir Friðgeir Einarsson.
Benedikt, 2021. Innbundin, 237 bls.
RAGNHILDUR
ÞRASTARDÓTTIR
BÆKUR
Fyrir þremur árum sendi Anna
Ragna Fossberg Jóhönnudóttir frá
sér sína fyrstu skáldsögu sem hún
nefndi Auðnu, en áður hafði hún birt
eitt ljóð opinberlega og eina smá-
sögu. Fyrir stuttu kom svo út önnur
skáldsaga hennar, Hugfanginn, sem
hlaut verðlaun fyrir fegurstu ástar-
játninguna í handritakeppni Spari-
bollans og Króníku.
Í viðtali við Morgunblaðið þegar
Auðna kom út lýsti Anna Ragna því
að hún hefði skrifað bókina af þörf,
þetta hefði verið saga sem ekki
mátti glatast. Hún segir að Hug-
fanginn hafi óbeint sprottið af
vinnunni í kringum Auðnu því hún
byrjaði að skrifa bókina þegar hún
þurfti að bíða mánuðum saman eftir
svari frá forlagi um útgáfu á Auðnu.
„Mér leiddist svo spennuþrungin
biðin, að ég fór að skrifa til að eyða
tímanum. Annars starfa ég líka sem
næringarráðgjafi, þannig að það var
ekki eins og ég hefði ekkert að gera
á meðan ég beið.“
– Þegar þú skrifaðir Auðnu
studdist þú við talsvert af heim-
ildum, var slíku til að dreifa með
Hugfanginn?
„Nei, það eru engar heimildir á
bak við hana, þannig. Ég byrjaði á
að skrifa niður minningar frá ung-
lingsárunum af mér og vinum mín-
um. Svo varð þetta meiri skáld-
skapur með tímanum. Og ég hnýtti
sögurnar saman að lokum með frá-
sögninni af Smára sem fer í göngu-
ferð um æskuslóðirnar. Eina heim-
ildavinnan þannig séð var að kynna
mér hinsegin tilfinningar og menn-
ingu með því að tala við fólk og
horfa á myndbönd þar sem trans og
eikynhneigðir tjá sig um líf sitt.“
– Það skín í gegnum söguna að
samfélaginu hefur miðað áfram,
þrátt fyrir allt.
„Já og nei. Hverfin sem eru eyði-
leg núna voru líflegri áður, með
fiskbúð og mjólkurbúð. Kalda stríð-
inu lauk og kjarnorkuváin er ekki
eins uppi á yfirborðinu, en lofts-
lagsváin er yfir og allt um kring.“
– Það er vissulega ljúfsár tregi í
sögunni, en líka sárar minningar.
„Já, vissulega. Amma Smára er
bæði mjög hefðbundin frú af gamla
skólanum, en um leið býr hún við
sára sorg og sektarkennd sem hún
bælir niður. Smári hefur farið sömu
leið, bælt niður tilfinningar sínar,
ástarsorg og þörf fyrir nánd. Hann
hefur lokað sig inni í stífum ramma
eins og amma hans, er þessi hefð-
bundni menntamaður, en sker sig
úr af því hann hefur aldrei stofnað
fjölskyldu. Hans líf gengur allt út á
að standa sig vel út á við, og vera
fyrirmyndarsonur ömmu sinnar.
Eða fyrirmyndarbarnabarn.“
– … þar til stíflan brestur að
lokum.
„Já, þegar hann fær að vita að
hann sé með lífshættulegan hjarta-
galla, og vinkona hans gengur á
hann, hún hefur alla tíð ögrað hon-
um. Þá flettir hann upp fréttinni um
dauða foreldra sinna, sem hann
kynntist aldrei, og sér að hjartagall-
inn rekur sig líklega til fíkniefna-
neyslu móður hans á meðgöngu. Þá
bresta varnir hans.“ arnim@mbl.is
Morgunblaðið/Unnur Karen
Varnir Minningar Önnu Rögnu Fossberg Jóhönnudóttir urðu að skáldskap.
Varnirnar bresta
- Anna Ragna hlaut viðurkenningu
fyrir fegurstu ástarjátninguna
Kordo-kvartettinn mun leika verk
eftir Beethoven og Mendelssohn á
tónleikum í Norðurljósasal Hörpu á
morgun, sunnudaginn 19. desember.
Tónleikar þessir, sem hefjast kl. 16,
eru hluti af tónleikaröðinni Sígildir
sunnudagar.
Kvartettinn mun flytja eitt helsta
kammerverk Ludwigs van Beetho-
ven, strengjakvartett nr. 15 op. 132 í
a-moll. „Kvartettinn er einn sá
lengsti úr smiðju Beethovens og var
saminn tveimur árum fyrir dauða
tónskáldsins, þegar það einbeitti sér
öðru fremur að skrifum strengja-
kvartetta,“ segir í tilkynningu.
Á tónleikunum mun Kordo einnig
leika strengjakvartett nr. 2 op. 13
eftir Felix Mendelssohn. Sá kvartett
er einnig í a-moll og undir miklum
áhrifum af kvartettum Beethovens,
sér í lagi þeim fimmtánda. Í tilkynn-
ingunni segir jafnframt að þar megi
„heyra vitnað í ótal stef úr kvartett
Beethovens, og einnig líkindi með
formi og byggingu hans. Því er
áhugavert er að heyra þessi tvö verk
hljóma hlið við hlið á tónleikum.“
Kordo-kvartettinn, sem var stofn-
aður síðla sumars 2018 og hélt sína
fyrstu tónleika í Norðurljósasal
Hörpu í febrúar 2019, skipa fiðlu-
leikararnir Páll Palomares og Vera
Panitch, víóluleikarinn Þórarinn
Már Baldursson og sellóleikarinn
Hrafnkell Orri Egilsson.
Mendelssohn og
Beethoven kallast á
- Tónleikar kvartettsins Kordo
Kvartettinn Kordo var stofnaður
árið 2018 og hefur hlotið mikið lof.