Morgunblaðið - 10.02.2022, Page 6

6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 10. FEBRÚAR 2022
Vefverslun:www.donna.is
Erum nú á Facebook: donna ehf
S. 555 3100 · donna.is
Honeywell
gæða lofthreinsitæki
Verð kr.
39.420
Hreinna loft
- betri heilsa
Kíktu í heimsókn!
Opið virka daga kl. 10-18 Laugardaga 11-15
Bíldshöfða 18 - 110 Reykjavík - sími: 557 9510 - patti.is
Draumarúmið
er frá Dupen
Þú finnur draumarúmið hjá
okkur. Dupen gæðarúmin
eru með yfir 20 ára
reynslu á Íslandi.
Heilsukoddi
fylgir öllum rúmum
í febrúar
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Lilja Alfreðsdóttir viðskiptaráð-
herra telur að bankarnir eigi, í ljósi
mikils hagnaðar, að létta undir með
heimilum og fyrirtækjum sem horfa
fram á hærri vaxtabyrði vegna
vaxtahækkana Seðlabankans.
„Bankanir eru að skila ofurhagn-
aði og hagnaður
þeirra verður
meiri í kjölfar
stýrivaxtahækk-
ana Seðlabanka
Íslands. Ég tel að
það eigi að nota
þennan ofurhagn-
að til að greiða
niður vexti fólks-
ins í landinu.“
– Þú nefnir
ofurhagnað.
Hvers vegna það hugtak? Er ekki
eðlilegt að fjármálastofnanir skili
hagnaði?
Eignaverð á uppleið
„Jú, en þetta er gríðarlega mikill
hagnaður. Landsbankinn hagnaðist
til dæmis um 30 milljarða í fyrra [sjá
ramma hér til hliðar]. Eignaverð hef-
ur hækkað mikið í faraldrinum, bæði
hlutabréf og fasteignir, og við þær
aðstæður er ekki óeðlilegt að bankar
skili miklum hagnaði. Þetta er hins
vegar ofurhagnaður og til þess að við
öll, samfélagið, komum vel út úr far-
aldrinum þurfum við að jafna byrð-
arnar.“
Sýni samfélagslega ábyrgð
Lilja telur samfélagslega ábyrgt
af bankakerfinu og fjármálastofnun-
um að styðja við samfélagið á leið út
úr faraldrinum. „Það skeið er að
hefjast með því að Seðlabankinn er
að hækka stýrivexti til að slá á hækk-
un vísitölu neysluverðs og við vitum
auðvitað hvað drífur hana áfram –
það er húsnæðisliðurinn – og við eig-
um líklega eftir að sjá meiri vaxta-
hækkanir. Ég tel því mjög mikilvægt
að ákveðin heimili, sérstaklega ungs
fólks og tekjulágra, sitji ekki eftir
með svarta pétur. Það er því betra að
bankarnir komi strax inn í þetta og
fari að huga að heimilunum í landinu
og ef bankarnir finna ekki einhverja
lausn á því tel ég að við ættum að
endurvekja bankaskattinn.“
– Hvernig ætti að útfæra þetta?
„Ég held að bankarnir þekki sína
viðskiptavini best. Vextirnir hækka
mest hjá heimilunum sem skulda
mest, og þar með vaxtabyrðin, og
þar á þunginn í aðstoðinni að vera.
Við erum auðvitað með vaxtabóta-
kerfi í landinu sem fer í gegnum
ríkissjóð en ég tel ekki óeðlilegt að
bankarnir útfæri þetta sjálfir. Svo
gæti sem áður segir hreinlega þurft
að endurvekja bankaskatt, eins og
við gerðum á sínum tíma, til að dreifa
þessum byrðum. Ég tel óábyrgt að
ríkissjóður borgi allan reikninginn
fyrir faraldurinn og tel að bankarnir
eigi að styðja við þau heimili og fyrir-
tæki, sér í lagi í ferðaþjónustu, sem
koma einna verst út úr faraldrinum.
Þá vísa ég í þá samfélagslegu ábyrgð
sem fjármálastofnanir í landinu
þurfa að sýna þegar vaxtastigið er
farið að hækka,“ segir Lilja sem tel-
ur aðspurð að vaxtamunur sé orðinn
of mikill á Íslandi. Hún vísar svo til
fordæmis frá Bretlandi.
Thatcher skattlagði hagnaðinn
„Margaret Thatcher [forsætisráð-
herra Bretlands 1979-1990] gerði
þetta á sínum tíma árið 1981 er hún
setti skatt á fjármálastofnanir þegar
vaxtastigið fór að hækka til að dreifa
byrðunum. Þetta er því líka þekkt
stefna frá hægri þar sem ríkisvaldið
kemur inn og reynir að jafna byrðar.
Hugmyndafræði Thatcher var að
skattleggja ofurhagnað banka og var
skatturinn hugsaður sem einskiptis-
skattur til að leiðrétta það sem var
tilkomið vegna ytri aðstæðna. Ís-
lensku bankarnir hafa hagnast á
markaðsviðskiptum, hagræðingu og
öðru slíku en munu hagnast enn
meira vegna vaxtahækkana. Því tel
ég skynsamlegt að ríkisvaldið stigi
inn á réttum tímapunkti og sá tíma-
punktur er núna.“
Fordæmi frá Frakklandi
Máli sínu til stuðnings bendir Lilja
á að víða erlendis hafi ríki brugðist
við verðbólguskoti í faraldrinum. Til
að mynda hafi frönsk stjórnvöld far-
ið þess á leit við orkufyrirtæki að
lækka orkureikninginn til að verð-
bólgan fari ekki úr böndunum.
„Þannig að ríkisstjórnir eru að
grípa til sérstakra aðgerða til að
koma til móts við aukna verðbólgu.“
– Hvað með það sjónarmið að ekki
eigi að grípa inn í markaðinn heldur
láta hann leiðrétta sig sjálfan?
„Hvar værum við núna ef við hefð-
um gert það í faraldrinum?“ spyr
Lilja, sem situr í ráðherranefnd um
efnahagsmál, en hún telur aðspurð
að endurskoða eigi vægi húsnæðis-
liðarins í verðbólgumælingum á Ís-
landi. Húsnæði sé ekki eins og hver
önnur markaðsvara, heldur taki til
dæmis tíma að auka framboðið.
Nú sé verðbólgan á Íslandi mikið
til drifin áfram af húsnæðisskorti,
sem sé ekki síst til kominn vegna
lóðaskorts hjá Reykjavíkurborg sem
hafi þrýst upp verðinu og það bitnað
hvað harðast á ungu fólki.
Bankarnir styðji við heimilin
- Viðskiptaráðherra telur rétt að bankarnir styðji heimili og fyrirtæki í ljósi „ofurhagnaðar“ í faraldri
- Annars beri að endurvekja bankaskattinn - Vísar til sambærilegra aðgerða í tíð Thatcher í Bretlandi
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Stóru viðskiptabankarnir þrír skil-
uðu samtals um 60 milljarða hagn-
aði fyrstu níu mánuðina í fyrra.
Landsbankinn hefur birt uppgjör
fyrir árið í heild og var niðurstaðan
30 milljarða hagnaður 2021.
Arion banki kynnti ársuppgjör
fyrir 2021 í gær og skilaði bankinn
þá tæplega 29 milljarða hagnaði. Ís-
landsbanki birtir ársuppgjör sitt
hins vegar í dag.
Það sjónarmið viðskiptaráðherra
kemur fram í viðtalinu hér til hliðar
að vaxtahækkanir muni auka hagn-
að bankanna enn frekar.
Vextir hækkaðir í skrefum
Seðlabanki Íslands hækkaði
stýrivexti í nokkrum lotum í fyrra,
úr 0,75 prósentum í tvö prósent, og
svo aftur í gær um 0,75 prósentur
og eru þeir nú 2,75 prósentur.
Ágæt afkoma árið 2021 Níu mánaða afkoma
viðskiptabankanna
2020 2021
Landsbankinn Íslandsbanki Arion banki
21,6
16,6
3,2
22,1
6,7
Milljarðar króna
0,7
Hólmfríður María Ragnhildardóttir
Sólrún Lilja Ragnarsdóttir
Björgunaraðgerðir vegna flugslyss-
ins í Þingvallavatni eiga að hefjast í
dag en áætlað er að allir hlutaðeig-
endur verði tilbúnir með sinn búnað
klukkan níu að morgni. Hefjast þá
prófanir sem ekki var hægt að gera í
gær vegna lélegra veðurskilyrða. Í
framhaldinu hefjast aðgerðir við að
endurheimta líkamsleifar þeirra sem
fórust. Ekki er gert ráð fyrir að flug-
vélarflakið verði híft upp í dag en
stefnt er að því seinni partinn á
morgun.
Ríflega 20 kafarar á vettvangi
Nauðsynlegur búnaður var fluttur
í gær á vettvang við Ölfusvatnsvík.
Verða þar meðal annars tjaldbúðir
fyrir björgunarmenn, jafnþrýstiklefi
fyrir kafara og fjarskiptabíll á veg-
um Landsbjargar.
Ásgeir Erlendsson, upplýsinga-
fulltrúi Landhelgisgæslunnar, segir
aðgerðirnar krefjandi og því þurfi að
huga vel að hverju einasta smáatriði
í skipulaginu.
Ríflega 20 kafarar munu koma að
aðgerðinni; átta frá Landhelgisgæsl-
unni, sex frá lögreglu og átta frá
slökkviliði. Munu þeir taka sér allan
þann tíma sem þarf í aðgerðina, að
sögn Ásgeirs. Verður hver einasta
mínúta þeirra skipulögð í vatninu.
„Öryggið verður númer eitt, tvö
og þrjú þegar að þessu kemur. Kaf-
ararnir verða með aðflutt loft, það
verður afþrýstitankur á svæðinu
ásamt fjölmörgum öðrum græjum
sem þarf fyrir krefjandi og mikil-
vægt verkefni eins og þetta,“ segir
Ásgeir.
Á meðan aðgerðir standa yfir í
dag og á morgun verður yfirflug
loftfara um svæðið bönnuð og Þing-
vallavegi lokað að hluta.
Morgunblaðið/Eggert
Þingvallavatn Ljósmyndin er frá aðgerðum viðbragðsaðila á föstudaginn í síðustu viku.
Allir verði tilbúnir með
búnað klukkan níu
- Björgunaraðgerðir í Þingvallavatni hefjast í dag