Morgunblaðið - 19.02.2022, Síða 18

18 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. FEBRÚAR 2022
Dalvegi 16c | 201 Kópavogur | Sími 568 6411 | rafvorur@rafvorur.is
Amerísk heimilistæki
rafvorur.isRAFVÖRUR ehf
Þvottavélar
og þurrkarar
sem taka
10-17 kg
BAKSVIÐ
Ágúst Ingi Jónsson
aij@mbl.is
Hnúðlax er framandi í íslenskum ám
og er síður en svo aufúsugestur alls
staðar. Talað hefur verið um hann
sem flæking, en síðustu ár hefur
hnúðlöxum fjölgað mjög þannig að
hæpið er að tala um flækinga lengur.
Hrygning hefur verið staðfest hér,
en óvissa er um
hvort klak hefur
tekist þar sem
seiði hafa ekki
fundist enn. Yfir-
gnæfandi líkur
eru þó taldar á að
það hafi tekist og
reynt verður að
fylgjast með
þeirri framvindu í
vor. Ljóst þykir
að honum muni
fjölga á komandi árum eins og ann-
ars staðar við norðanvert Atlantshaf.
Spurður um stöðuna segir Guðni
Guðbergsson, sviðsstjóri á fersk-
vatns- og eldissviði Hafrannsókna-
stofnunar, að þegar rigni sé hægt að
fara í skjól eða setja upp regnhlíf.
Það sé hins vegar ekki hægt að
skrúfa fyrir og líkir þannig auknum
göngum hnúðlax við rigninguna.
Þróun hnúðlaxastofns sé meðal ann-
ars til umræðu á vettvangi sérfræð-
inga við Norður-Atlantshafið. Vökt-
un og auknar rannsóknir séu nauð-
synlegar á lífsferli og hegðun hnúð-
laxa og hvaða vistfræðileg áhrif þessi
nýja tegund kunni að hafa á laxfiska
í íslenskum ám og afkomu þeirra.
Ekki skilgreindur í lögum
Guðni segir að ekki sé seinna
vænna en að fara að skoða hvað
menn vilji gera við hnúðlax, sem
einnig er nefndur bleiklax, og setja
honum ramma í umhverfi laga og
reglugerða í stjórnkerfinu. Þannig
hafi veiðiréttarhafar rekist á hindr-
anir í kerfinu á síðasta sumri þegar
þeir hugðust draga fyrir og veiða
hnúðlax til að gera tilraun til að
stemma stigu við mögulegum áhrif-
um hans. Komið hafi í ljós að hnúðlax
er ekki tilgreindur í lögum um lax-
og silungsveiði og að ekki hafi verið
lögfræðilega heimilt að draga fyrir
til að drepa hnúðlaxa. Ekki hafi held-
ur verið ljóst hvort slíkt hafi verið
ólöglegt.
Hnúðlax tilheyrir ættkvísl kyrra-
hafslaxa og eru náttúruleg heim-
kynni við Kyrrahafið frá Asíu til N-
Ameríku. Stofnar hnúðlaxa eru þeir
stærstu af tegundum kyrrahafslaxa.
Útbreiðsla hnúðlaxa í Evrópu
hófst er Rússar fluttu frjóvguð laxa-
hrogn til Rússlands á sjötta áratug
síðustu aldar og hófu að sleppa
hnúðlaxaseiðum í ár sem hafa af-
rennsli til Hvítahafsins. Fyrstu lax-
arnir úr þessari ræktun veiddust
1960, en sleppingum í árnar var
hætt 1979. Þær hófust á ný 1985
með stofnum hnúðlaxa sem voru
fluttir frá Norður-Kyrrahafi og
héldu þessar sleppingar áfram til
ársins 1999. Allir hnúðlaxar sem
veiðst hafa í Norður-Atlantshafi eru
því árangur náttúrulegra hrygn-
ingar eftir 2001, segir meðal annars
í grein um hnúðlax á vef Hafrann-
sóknastofnunar.
Ekki fikta í vistkerfinu
Náttúrulegir hnúðlaxastofnar
hafa nú myndast í ám í Norðvestur-
Rússlandi og einnig í fjölmörgum
norskum ám. Hérlendis hefur hnúð-
lax fundist í mörgum ám, jafnvel
flestum vatnakerfum, og líkur eru á
að bæði fjöldi og dreifing hnúðlaxa
muni aukast á næstu árum. Guðni
segir að þessar staðreyndir um út-
breiðsluna segi mönnum fyrst og
fremst að þeir eigi ekki að flytja fisk
á milli heimshafa og fikta þannig í
vistkerfum.
Fyrsti hnúðlaxinn veiddist hér-
lendis í Hítará á Mýrum 1960, en
slíkur afli varð þó ekki algengur fyrr
en 2015 og á oddatöluárum síðan, en
þau ár eru stofnanirnir mun stærri
bæði í Atlantshafi og Kyrrahafi. Ár-
ið 2015 voru skráðir níu hnúðlaxar
hér, 54 árið 2017, 232 árið 2019 og í
fyrra gætu þeir hafa verið á 4-500.
Kynjahlutfallið hafi verið ólíkt því
alltaf hafi verið meira af hængum.
Talningin byggir einkum á upplýs-
ingum úr veiðiskýrslum, en endan-
legra talna fyrir síðasta ár er ekki að
vænta fyrr en líður á vorið.
Margar spurningar
En hver er framtíðarsýnin?
Hvernig á að bregðast við öllum
þessum hnúðlaxi? Spillir hann ánum
og lífríkinu þar og er yfirleitt hægt
að sporna við þróuninni? Er hægt að
losna við hann standi vilji til þess?
Til þess að svara þessum spurn-
ingum er brýnt að auka þekkingu á
hnúðlaxi og þeim áhrifum sem hann
kann að hafa á annað lífríki og þar
með talið fiskstofna. Greinilegt er að
Guðni hefur velt þessu fyrir sér, en
ekkert eitt svar er við þessum
spurningum. Hann telur þó ólíklegt
að hægt sé að stemma stigu við
fjölguninni a.m.k. í einhverjum ám
eða árhlutum.
Guðni bendir á að Rússar veiði 2-
300 þúsund tonn af hnúðlaxi árlega
og nýti hann á margvíslegan hátt.
Nýgenginn hnúðlax þyki ágætur
matfiskur sem mætti veiða til dæmis
með því að koma fyrir búnaði í árós-
um til að taka á móti honum. Hnúð-
laxinn gangi yfirleitt seint í árnar til
að hrygna og hrygni einkum í neðri
hlutum þeirra. Hann sé því á ferð-
inni neðarlega í þeim þegar hefð-
bundinn atlantshafslax sé oft geng-
inn ofar á hrygningarsvæði sín.
Horn í síðu hnúðlaxins
Í Noregi hafi menn horn í síðu
hnúðlaxins því hann trufli lax sem
fyrir sé í ánum, hafi truflandi áhrif á
veiðar og breyti ásýnd. Taka megi
dæmi af perlum meðal íslenskra
stangveiðiáa og erfitt sé að hugsa
sér þær með þúsundir hnúðlaxa.
Guðni segir að Norðmenn hafi
sett á laggirnar verkefni í smærri
ám og gildrur hafi verið settar í ár-
ósa til að drepa hnúðlax sem var að
ganga. Þannig hafi þeir viljað fá
samanburð milli áa með og án þess-
arar tegundar. Eðlilegt sé fyrir Ís-
lendinga að fylgjast með því sem
Norðmenn eru að gera og sækja
þekkingu þangað. Þar sé þróunin
einfaldlega komin nokkrum árum
lengra heldur en hér í fjölda fiska
talið.
Hérlendis séu vatnasvæðin ólík.
Sums staðar hindri fossar og flúðir
neðarlega í ánum göngu hnúðlaxins
upp í árnar, en annars staðar sé að-
gangurinn greiðari. Hnúðlax eigi í
raun ekkert erindi langt upp í árnar
ef skilyrði séu til hrygningar á
neðstu svæðum. Svo séu líka spurn-
ingar um hvernig hnúðlax muni
haga sér þegar fjöldinn sé orðinn
mikill og hann þurfi að ganga lengra
til að finna svæði til hrygningar.
Framandi en ekki flækingur
- Hnúðlax úr Kyrrahafi orðinn algengur við Norður-Atlantshaf - Ekki seinna vænna að setja
honum ramma í umhverfi laga og reglugerða - Þörf á vöktun og rannsóknum til að auka þekkingu
Lífsferill hnúð-
laxa er tvö ár
frá hrogni upp í
kynþroska lax.
Hnúðlax hrygn-
ir á haustin og
drepst að lok-
inni hrygningu.
Hrognin klekj-
ast næsta vor
og ganga seið-
in nær umsvifalaust til sjávar og taka því lítið til sín í viðkomandi vatna-
kerfi. Laxarnir dvelja síðan um átján mánuði í sjó og taka út mestan vöxt
sinn. Eftir sjávardvöl ganga þeir aftur til hrygningar í ferskvatn. Stofnar
með jöfnu ártali og frá oddaárum eru ekki á sama tíma í ánum. Hnúðlax
og hefðbundinn lax í íslenskum ám blandast ekki og lítil skörun er á
hrygningarsvæðum.
Drepst eftir hrygningu
LÍFSFERILLINN SPANNAR TVÖ ÁR
Ljósmynd/KF
Stöðugt algengari Pattaralegur hængur nýgenginn í Hofsá í fyrrasumar, en þeir verða dekkri og með rauðari lit þegar nær dregur hrygningu. Hnúðurinn
er að byrja að myndast og skolturinn að lengjast. Á hrygningartíma koma síðan áberandi tennur. Við hrygningu eru hnúðlaxar oft um tvö kíló að þyngd.
Guðni
Guðbergsson
Ljósmynd/Wikipedia
2022 SVEITARSTJÓRNARKOSNINGAR
Valgerður Sig-
urðardóttir,
borgarfulltrúi
Sjálfstæðis-
flokksins, sækist
eftir 3. sæti í
prófkjöri í
Reykjavík í
næsta mánuði. Á
líðandi kjör-
tímabil hefur
hún m.a. lagt sig
eftir málefnum í úthverfum. Vill
lækka skatta í borginni og bæta
þjónustu við börn, aldraða og fjöl-
skyldur sem þurfa stuðning. Þá sé
mikilvægt að efla fjölbreyttar sam-
göngur og tryggja framboð lóða.
Slá þannig á hátt fasteignaverð.
Valgerður á bakgrunn sinn í upp-
lýsingatæknigeiranum og hefur bú-
ið í Grafarvogi í tæplega tvo ára-
tugi.
Valgerður vill 3.
sætið í Reykjavík
Valgerður
Sigurðardóttir
Jón Björn Há-
konarson sækist
eftir forystu á
lista Framsókn-
arflokks í
Fjarðabyggð við
bæjarstjórnar-
kosningar í vor.
Því sæti hefur
hann haldið frá
2010, var forseti
bæjarstjórnar og
varaformaður bæjarráðs 2010 –
2020 þegar hann tók við starfi bæj-
arstjóra. Fram undan segir Jón
Björn að séu spennandi verkefni í
grænum fjárfestingum. Þar vilji
hann leggja sitt af mörkum til að
rennar sterkari stoðum undir at-
vinnulífið – jafnhliða því sem
Fjarðabyggð sé styrkt í sessi sem
fjölskylduvænt samfélag og góður
búsetukostur.
Vill halda forystu-
sæti í Fjarðabyggð
Jón Björn
Hákonarson
Ómar Stefánsson
gefur kost á sér í
4. sæti í prófkjöri
Sjálfstæðisflokks
í Kópavogi. Óm-
ar var bæjar-
fulltrúi Fram-
sóknar í
Kópavogi 2002-
2014 og sinnti þá
meðal annars
formennsku í
bæjarráði og átti sæti í ýmsum
nefndum og ráðum á miklum upp-
byggingartíma í bænum. Í tilkynn-
ingu segist Ómar vilja varkárni í
fjármálum bæjarins. Vill ljúka
Vatnsendamálinu, hugnast ekki nú-
verandi útfærsla borgarlínu og vill
auka þjónustu við barnafjölskyldur,
m.a. með byggingu leikskóla. Jafn-
framt þurfi að leita sátta við þétt-
ingu byggðar í grónum hverfum.
Ómar stefnir á 4.
sætið í Kópavogi
Ómar
Stefánsson