Morgunblaðið - 03.03.2022, Blaðsíða 69

MENNING 69
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. MARS 2022
Þ
egar farþegar setjast um
borð í flugvél eru þeir vilj-
ugir að leggja líf sitt í
hendur ókunnugra. Far-
þegarnir treysta því að öryggi þeirra
sé tryggt en í kapítalísku samfélagi
þar sem peningar vega hærra en
mannslíf er raunin ef til vill önnur.
Fallið: Málið gegn Boeing, nú á
Netflix, rannsakar flugslysin tvö á
Max-vélum Boeing, viðbrögðin við
slysunum og afhjúpar um leið nei-
kvæða þróun fyrirtækisins sem olli
þessum slysum.
Þann 29. október árið 2018 hrap-
aði indónesíska Lion Air-flugvélin
610 að því er virðist án ástæðu og lét-
ust allir um borð. Flugslysið vakti
óhug um allan heim en hörmung-
unum var ekki lokið. Fimm mán-
uðum síðar, 10. mars árið 2019, hrap-
aði Ethiopian Airlines-flug 302 sex
mínútum eftir flugtak með sömu af-
leiðingum og fyrra slysið. Báðar
flugvélarnar voru Boeing 737 sem
vakti skiljanlega áhyggjur margra
um öryggi þessara véla. Boeing lýsti
ekki yfir ábyrgð heldur fór í alls-
herjar auglýsingaherferð til þess að
þagga niður allan grun um þátt fyrir-
tækisins í flugslysunum. Í báðum til-
fellum kenndi Boeing flugmönn-
unum um slysin og mikil áhersla var
lögð á þjóðerni þeirra í orðræðunni.
Síðar kom í ljós að fjárhagslegur nið-
urskurður Boeing varð til þess að
flugvélarnar hröpuðu af himninum.
Til þess að keppa við evrópska flug-
geimferðafyrirtækið Airbus krafðist
Boeing þess við eftirlitsaðila FAA að
flugmenn 737 MAX þyrftu ekki við-
bótarþjálfun fyrir flugmenn því það
þýddi aukakostnað. Flugmennirnir
flugu því flugvélum sem innihéldu
glænýtt kerfi sem kallast MCAS
sem þeir vissu hvorki af né voru
þjálfaðir fyrir auk þess sem hönnun
Max-flugvélanna var gölluð og slysin
því óumflýjanleg.
Rory Kennedy kemur ofan-
greindum upplýsingum til skila á
einfaldan og skýran máta á góðum
hraða í gegnum myndina. Flestar
upplýsingarnar eru fengnar í gegn-
um viðtöl við fólk tengt málinu en
meðal viðmælenda eru Andy Pasztor
rannsóknarblaðamaður, þingmað-
urinn Peter DeFazio, starfandi flug-
menn, fyrrum starfsmenn Boeing og
einstaklingar sem misstu ástvini í
slysunum. Til þess að styrkja mynd-
ina eru svo upptökur og raunveruleg
myndskeið notuð. Fallið: Málið gegn
Boeing er að mörgu leyti mjög hefð-
bundin heimildarmynd en það sem
Kennedy gerir mjög vel er að fanga
hið gullna millistig milli þess að mata
áhorfendur með upplýsingum og
hins vegar að vekja tilfinningar hjá
áhorfendum með því að sýna hvað
aðstandendur fórnarlambanna
þurftu að þola. Kennedy reynir þar
af leiðandi ekki að kreista fram ein-
hverjar tilfinningar heldur eru stað-
reyndirnar nógu góðar til þess kalla
fram sterk viðbrögð hjá áhorf-
endum.
Það sem er hins vegar áhugaverð-
ast við myndina er hvernig Kennedy
dregur fram undirrót þessara ham-
fara. Flugslysin eru ekki orsök
mannlegra mistaka heldur afleiðing
þeirrar þróunar sem fyrirtækið Bo-
eing hefur meðvitað tekið síðustu ár
eða síðan fyrirtækið sameinaðist
McDonnell Douglas árið 1997. Í kjöl-
farið breyttist stefna fyrirtækisins
frá því að gæta hagsmuna starfs-
manna og kúnna þess yfir í að í fjár-
magna sem mest á stuttum tíma.
Mikilvæg öryggisstörf voru skorin
niður í nafni gróðans og þeir efstu
hættu að hlusta á sérfræðingana.
Þessi nýja fyrirtækjamenning Bo-
eing átti eftir að verða fyrirtækinu
að falli, eða hvað?
Kennedy stendur sig frábærlega í
að kynna staðreyndir málsins en
bætir litlu við núverandi umræðu.
Eflaust á orðið „fall“ því ekki við í
titli myndarinnar þar sem Boeing
hlaut engar afgerandi afleiðingar og
ekkert bendir til þess að Boeing hafi
breytt fyrirtækjamenningunni. Bo-
eing samþykkti að borga 2,5 millj-
arða dala í sektir og skaðabætur og
gat þannig forðast saksóknir. For-
stjórinn Dennis Muilenburg sagði
einnig af sér í kjölfar „slysanna“ en
það gerði hann upp á 62 milljónir
dollara.
Það sem Kennedy gerir með Fall-
ið: Málið gegn Boeing er að nota Bo-
eing sem dæmi um skaðlegar afleið-
ingar kapítalisma en ómögulegt er
að svipta hulunni af neikvæðum hlið-
um kapítalisma í 90 mínútna langri
heimildarmynd. Myndin gefur hins
vegar góða innsýn í hvað fór úrskeið-
is með Max-flugvélarnar og hvaða
hlutverki ný fyrirtækjamenning í
kapítalísku samfélagi gegnir.
Afleiðingar auðvaldsskipulags
Flugslys „Kennedy stendur sig frábærlega í að kynna staðreyndir málsins en bætir litlu við núverandi umræðu.“
Netflix
Downfall: The Case Against Boeing /
Fallið: Málið gegn Boeing bbbnn
Leikstjórn: Rory Kennedy. Handrit: Mark
Bailey og Keven McAlester. Bandaríkin,
2022. 89 mín.
JÓNA GRÉTA
HILMARSDÓTTIR
KVIKMYNDIR
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
SÝND MEÐ ÍSLENSKU TALI
SÝND MEÐ ÍSLENSKU TALI
Samkomulag við Evrópsku kvik-
myndaakademíuna um Evrópsku
kvikmyndaverðlaunin var undir-
ritað í Höfða í gær. Vegna heims-
faraldurs kórónuveirunnar var
Evrópsku kvikmyndaverðlaun-
unum 2020 frestað, en verðlauna-
hátíðin átti að vera í Hörpu. Í gær
var undirritaður samningur for-
stjóra akademíunnar og fulltrúa
ríkisins og Reykjavíkurborgar, um
að hún fari þar fram 10. desember.
Hátíðin er haldin annað hvert ár í
Berlín en þess á milli til skiptis í
öðrum borgum Evrópu og varð
Reykjavík nú fyrir valinu. Gert er
ráð fyrir hátt í 1.200 gestum á verð-
launahátíðina sjálfa víða að úr Evr-
ópu auk þess sem von er á um tvö
hundruð erlendum blaðamönnum.
Stuðningur við hátíðina er meðal
annars í takt við Kvikmyndastefnu
Íslands þar sem lögð er áhersla á
miðlun og stuðning við viðburði
sem þennan. Bein útsending verður
frá verðlaunakvöldinu í Hörpu.
„Þetta er geysilega spennandi
tækifæri fyrir íslenska kvikmynda-
menningu og kvikmyndageirann
hér á landi og við munum nýta það
vel, viðburðurinn mun að auki
skapa umtalsverðar gjaldeyris-
tekjur,“ er í tilkynningu haft eftir
Lilju Dögg Alfreðsdóttur menning-
ar- og viðskiptaráðherra.
AFP
Merkisviðburður Frá afhendingu
Evrópsku kvikmyndaverðlaunanna
í Berlín í desember síðastliðnum.
Verðlaun
afhent í
Hörpu
- Evrópsku kvik-
myndaverðlaunin