Morgunblaðið - 03.03.2022, Blaðsíða 34

34
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. MARS 2022
Síðumúli 16 I 108 Reykjavík I Sími 580 3900 I fastus.is
fastus.is
Í ÞÍNU BESTA FORMI
HEIMA Í STOFU
Æfingatæki, lóð, rúllur og boltar
Úkraínumenn, eru náskyldar og
eiga langa sameiginlega sögu. Ég
á kunningja og vini beggja vegna
landamæranna,“ sagði Jónas
Tryggvason, framkvæmdastjóri í
Moskvu. Hann er altalandi á rúss-
nesku og hefur búið í Rússlandi
samtals í um 20 ár með hléum og
hefur dvalið þar síðustu fimm ár.
Jónas kom fyrst til Sovétríkj-
anna fyrir um 40 árum og lauk þar
háskólaprófi í íþróttafræðum.
Hann nam einnig tölvunarfræði við
Háskóla Íslands, viðskiptafræði við
University of Washington í Banda-
ríkjunum og lauk MA-gráðu í
stjórnmálafræði með áherslu á
átakagreiningu við Kent-háskóla.
Jónas býr nú í Krasnogorsk rétt
utan við Moskvu ásamt rússneskri
eiginkonu sinni. Hann er fram-
kvæmdastjóri þýska lyfjafyrirtæk-
isins Aristo Pharma í Rússlandi og
nálægum löndum. Jónas þekkir
einnig vel til í Úkraínu eftir að
hafa verið þar um fimm ára skeið
og rekið fyrirtæki.
„Úkraína var hluti af rússneska
keisaradæminu. Afi konunnar
minnar var Úkraínumaður og
margir rekja ættir sínar til beggja
landa. Það er algengt að fólk eigi
foreldra eða systkini sitt hvorum
megin við landamærin,“ sagði Jón-
as. Sovétríkin leystust upp 1991 og
þá lýstu 15 fyrrum Sovétlýðveldi
yfir sjálfstæði, þeirra á meðal
Úkraína.
„Sum höfðu verið sjálfstæð fyrir
keisaradæmið, en Úkraína aldrei.
Hún var eiginlega búin til af Lenín
eftir byltinguna 1917 sem eitt af
Sovétlýðveldunum. Úkra-
ínumaðurinn Krústsjov gaf Úkra-
ínu Krímskaga 1954 þótt 80% íbú-
anna væru Rússar. Þegar
Sovétríkin féllu 1991 vildu flestir
Krímverjar sameinast Rússlandi en
urðu áfram hluti af Úkraínu,“
sagði Jónas.
En hvernig leggjast refsiaðgerð-
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
„Það er sorglegt að bræður skuli
berjast. Þessar þjóðir, Rússar og
ir Vesturlanda í rússnesku þjóð-
ina?
„Auðvitað eru Rússar ekki sáttir
við þetta, en þeir hafa áður staðið
saman í gegnum erfiðleika,“ sagði
Jónas. En hvaða áhrif hafa aðgerð-
irnar á rekstur fyrirtækis hans?
„Við gátum fært til fjármagn
sem dugar til reksturs í þrjá mán-
uði og flutt inn birgðir til 3-6 mán-
aða. Annars eru lyf og hjúkr-
unarvörur yfirleitt undanþegnar
viðskiptahindrunum af mannúðar-
ástæðum,“ sagði Jónas. Hann telur
að hindranirnar muni ekki síður
bitna á Evrópu en Rússum. Lokun
á flugi evrópskra flugvéla í gegn-
um lofthelgi Rússlands valdi því að
flug frá Evrópu til Austurlanda
fjær lengist um 2-3 klukkustundir.
Með því fá flugfélög í Asíulöndum
forskot á keppinautana.
Brugðust við aðgerðum 2015
Jónas bendir á að BRICS-löndin
taki ekki þátt í refsiaðgerðunum
nú. Auk Rússlands eru þau Bras-
ilía, Indland, Kína og Suður-
Afríka. Rússar muni beina við-
skiptum sínum til þeirra og geti
m.a. notað alþjóðlegt greiðslukerfi
Kínverja.
„Vesturlönd settu viðskipta-
hindranir á Rússa 2015 og þeir
svöruðu með gagnhindrunum.
Þetta olli meðal annars því að mik-
ilvægir markaðir fyrir íslenskan
fisk töpuðust. Færeyingar tóku
ekki þátt í þessum aðgerðum og
héldu sínum mörkuðum. Rússar
brugðust við fiskskorti með auknu
fiskeldi og fóru að fullvinna afla í
stað þess að selja hann óunninn úr
landi. Þeir eru nú sjálfum sér næg-
ir með nautakjöt, sem var nær allt
flutt inn fyrir 2015. Sama er að
segja um osta og vín. Það er búið
að efla bílaframleiðslu, skipasmíði
og margt fleira. Það var athygl-
isvert að sjá hvað þetta gerðist
hratt,“ sagði Jónas.
„Það er sorglegt að
bræður skuli berjast“
- Rússar og Úkraínumenn eru náskyldir - Löng sameig-
inleg saga - Rússar standa saman þegar á móti blæs
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Framkvæmdastjóri Jónas Tryggvason býr í Moskvu og stýrir útibúi þýsks
lyfjafyrirtækis í Rússlandi og nágrannalöndum. Hann bjó einnig í Úkraínu.
Stríð í Evrópu
Hólmfríður María Ragnhildardóttir
hmr@mbl.is
Flemming Splidsboel Hansen, sér-
fræðingur hjá dönsku alþjóðamála-
stofnuninni (DIIS), segir nýtt kalt
stríð hafið. Evrópubúar þurfi að
undirbúa sig fyrir þær breytingar sem
eru í vændum. Hansen segir erfitt að
spá um hversu lengi stríðsátökin muni
standa yfir en ólíklegt sé að þau verði
jafn áköf og langdregin eins og í síð-
asta kalda stríði.
Þetta kom fram í máli hans á opn-
um fundi um innrás Rússlands í Úkra-
ínu og þær afleiðingar sem innrásin
hefur fyrir öryggi í Evrópu. Fundur-
inn fór fram í gær í Háskóla Íslands
og var á vegum Alþjóðamálastofnunar
HÍ, Stofnunar stjórnsýslufræða og
stjórnmála og Félags stjórnmálafræð-
inga.
Hansen sagði að með refsiaðgerð-
um Vesturlanda væri líklegt að Rúss-
ar misstu völd og gætu þeir því orðið
ófyrirsjáanlegir í aðgerðum sínum í
von um að endurheimta það sem glat-
ast hefur.
Áhrifin verða umfangsmikil
Spurður hvaða áhrif innrás Rússa
muni koma til með að hafa á Evrópu,
sagði Hansen að erfitt að segja til um
hvernig þetta muni enda. Aftur á móti
liggi ljóst fyrir að áhrifin verði um-
fangsmikil.
„Það virðist vera almennur skiln-
ingur á því að við höfum byrjað í nýju
köldu stríði. Þetta kalda stríð verður
ekki jafn ákaft og langdregið og síð-
asta kalda stríð – og ég vona að ég hafi
rétt fyrir mér – í þeim skilningi að
hernaðarátök verða ekki jafn mikil
eins og í gamla kalda stríðinu og póli-
tísk átök verða ekki jafn áköf,“ sagði
hann. „Það sem við sjáum í Rússlandi
núna er ekki beint sterk hugmynda-
fræði. Þess í stað eru þetta hugmyndir
á reiki sem hafa verið settar saman í
pólitíska stefnu,“ sagði hann.
Ófyrirsjáanlegar aðgerðir
Hansen sagði allt benda til þess að
Rússar séu að missa mikil völd á al-
þjóðavettvangi vegna refsiaðgerða
Vesturlanda. Hann sagði heiminn
þurfa að undirbúa sig undir það en að-
gerðir Rússa gætu orðið ófyrirsjáan-
legar í tilraunum þeirra til að endur-
heimta það sem glatast hefur. „Ég er
nokkuð viss um að [Pútín] muni halda
áfram hernaðaraðgerðum nema
mannfall verði það mikið að hann
verði að stoppa, eða þá að þeir átti sig
á því að markmið þeirra sé mjög
óraunhæft.
Það virðist sem stefnan núna sé að
handtaka eða myrða Selenskí, að
losna við úkraínsk stjórnvöld og
koma upp rússneskri leppstjórn.
Þeir gætu aftur á móti hafa komist að
þeirri niðurstöðu núna að jafnvel
með leppstjórn myndi þjóðin að sjálf-
sögðu ekki vera hliðholl Rússum,“
sagði Hansen.
Hann telur Rússa mögulega þurfa
að draga sig í hlé og einbeita sér að
því að semja um það sem þeir telja
hvað mikilvægast, sem er að Krím-
skagi verði viðurkenndur sem hluti
af landsvæði Rússa.
Í máli hans kom fram að framtíð
Rússlands nú sé óræð en ef þjóðin
veikist mikið vegna refsiaðgerða
Vesturlanda og nái ekki að endur-
heimta fyrri styrk gæti það leitt til
aðstæðna þar sem Rússar gætu jafn-
vel þurft að laga sig að vestrænum
gildum og veruleika.
Ef svo færi gæti það einnig haft
áhrif á þau lönd sem eiga landamæri
að bæði Rússlandi og Vesturlöndum,
svo sem Hvíta-Rússland og Moldav-
íu. Evrópubúar þurfi að vera reiðu-
búnir og taka ákvörðun um hvernig
eigi að bregðast við og haga sam-
skiptum við þau lönd þar sem mikill
munur getur verið á stjórnarháttun-
um sem þar ríkja í samanburði við
stjórnarhætti Evrópu.
Viðhorf til Úkraínu hafa
breyst gríðarlega hratt
Volodimír Selenskí, forseti Úkra-
ínu, hefur nú formlega sótt um inn-
göngu í Evrópusambandið fyrir hönd
Úkraínu. Spurður við hverju megi bú-
ast af því samstarfi, sagðist Hansen
telja líklegt að Úkraína yrði samþykkt
og það yrði gert eins fljótt og auðið er.
„Það er ákveðin samstaða innan
Evrópusambandsins um það að Úkra-
ína eigi heima þar og að þetta sé eitt-
hvað sem okkur hefur mistekist að ná
í gegn,“ sagði Hansen.
Hann sagði að viðhorfið gagnvart
landinu hefði breyst gríðarlega hratt
síðustu daga og vikur úr því að vera
nokkuð neikvætt yfir í að vera mjög
jákvætt. Fyrir viku hefði fáum dottið í
hug að Úkraína ætti erindi í ESB, að
sögn hans, en Hansen grunar að aðild
landsins í sambandið eigi ekki eftir að
ganga snurðulaust fyrir sig.
„Ef átökin enda, rússneskir her-
menn draga sig í hlé líkt og við vonum,
og Úkraínumönnum verður frjálst að
setja sína eigin utanríkisstefnu, þá
grunar mig að margir muni átta sig á
því að Úkraína er stórt land og nokk-
uð fátækt. Það getur verið vandkvæð-
um bundið að samþykkja Úkraínu í
Evrópusambandið. Þeir eiga mikla
vinnu fyrir höndum,“ sagði Hansen.
Kalt stríð og breytingar í vændum
- Flemming Splidsboel Hansen, sérfræðingur í Danmörku, segir heiminn þurfa að undirbúa sig undir
að aðgerðir Rússa gætu orðið ófyrirsjáanlegar - Rússar eru að missa mikil völd á alþjóðavettvangi
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Fundur Rætt var um innrás Rússlands og afleiðingar fyrir öryggi í Evrópu.