Morgunblaðið - 30.05.2022, Side 29

MENNING 29
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 30. MAÍ 2022
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
“Top Gun: Maverick is outstanding.”
“Breathtaking”
“It’s the BEST MOVIE OF THE YEAR!”
“Might be the best movie in 10 years.”
“Top Gun: Maverick is fantastic.” “Best Action Sequel Of All Time”
“What going to the movies is all about”
“You must see this one in the theater.”
“a must see!”
U S A TO D AY
72%
Empire Rolling StoneLA Times
STÓRKOSTLEG NÝ FJÖLSKYLDUMYND
ÚR TÖFRAHEIMI HARRY POTTER.SÝND MEÐ ÍSLENSKU TALI
BENEDICT
CUMBERBATCH
ELIZABETH
OLSEN
chiwetel
ejiofor
BENEDICT
WONG
xochitl
gomez
MICHAEL
STÜHLBARG
RACHEL
MCadams
96%
Empire
The Playlist BBC The sun
Total FilmRogerEbert.com
Þ
etta er önnur ljóðabók höfundar og
hér er mikið undir, sköpun ver-
aldar, hringrás lífsins, vangaveltur
um örlög manns og heims svo fátt
eitt sé talið. Ljóðin eru öll óbundin að formi
til og bókinni er skipt í tvo meginkafla, „Ást-
in á tímum fellibyljanna“ (vísun í Márquez)
og „Kennslu aflýst vegna byltingar“. Stök
ljóð við upphaf og lok bókar ramma inn
meginbálkinn og tengjast raunar. Ljóð kall-
ast á, á milli kafla, t.d. „Á
sporbaug“ (74) við „Ástin
á tímum fellibyljanna“ (9-
11) sem skiptist í nokkra
hluta eins og raunar mörg
önnur ljóðin í bókinni.
Nokkur orð eru eins og
leiðarhnoða gegnum bók-
ina, frumefnin fjögur, loft,
eldur, jörð og vatn, ljós og
myrkur, stjarna, móðir,
hjarta. Dauðinn er víða á
ferli, en ekki kannski oft
nefndur. Hann er „hinn forni þröskuldur /
milli heimanna“ í upphafsljóði bókar sem lýk-
ur svo: „Enginn kennir þér að deyja / samt
veistu að þú kannt það“; sorg virðist blasa við
bak við nokkur ljóðin t.d. „Aðskilnaður sam-
einar“ (14-15), „Útfall“ (17). Vísað er í gamlar
goðsagnir þegar ort er um sköpunina og ör-
lög hennar („Óreiða“ (16-17); „Krossberi“
(19); Kristur kemur öllu úr jafnvægi (40) en
frjálslega þó. Síðastnefnda ljóðið er svona:
„lóðrétt/ lárétt merkir upprisa // hitafarslínan
/ er næstum lóðrétt // tími mannsins á jörð-
inni láréttur // út – dauði /eða / upp – risa.“
Þetta ljóð kallast sterklega á við „Kross-
bera“.
Alda Björk leikur sér oft með andstæður,
t.d. í ljóðinu „Niður/upp“: „Það sem er þungt
/ sekkur (jörð, vatn). // Það sem er létt / lyft-
ist (loft, eldur). // Líkaminn þungur / andinn
léttur“ (48). Í „Kynslóðum“ er teflt fram and-
stæðum eða þverstæðum: „Þegar hitinn og
kuldinn / leita í sundur / hreyfist loftið. //
Kuldinn dregur okkur niður / í fortíðina / í
ræturnar / til formæðranna. // Hitinn lyftir
okkur upp / til framtíðar / að birtunni / nær
komandi kynslóðum. // Þannig er aðskiln-
aðurinn“ (49). Aðskilnaður sem sameinar er
víðar á dagskrá (dauðinn, ástin). Hverfulleik
lífsins og hringrás þess er ágætlega lýst í „Sú
sem vökvar blómin“: „Um leið og þú fæðist /
verður gröfin þín til // og stúlkan / sem vakir
yfir leiðinu // sú sem fæðist / þegar þú deyrð“
(15). Maðurinn er ólíkindatól. Sjónin lagar sig
að myrkrinu, heitir eitt ljóðið. Þar kemst
maðurinn ekki lengra en á botninn þar sem
hann er eins og skarkoli í felulitum í sand-
inum: „Enginn sér þig. // Og enginn veit /
hvað þú sérð“ (24). Spurning er síðan hvort
menn neiti að viðurkenna vandamálin? Sjái
þau, en taki fyrir augun? Auga gervitungl-
anna sér allt, þarf ekki að spá (9-10), augu
manna eru hvikulli. Sólmyrkvi er fallega orð-
að ljóð: „Útlínur / brjótast í gegnum / skugga
// hringlaga ljósrönd / utan um / myrkan
stein // og lófi hans / hylur hjarta / hennar“
(27). Myrkrið er í senn upphaf, fáfræði, and-
stæða ljóssins. Staðalkerti: „Alheimurinn er
stærð / sem maðurinn gæti fundið / – ef hann
sæi í gegnum myrkrið // vegna þess að /
heimurinn virðist fylgja / útreikningum“ (64).
Tíminn kemur víða við sögu, enda er hann
nátengdur sköpun heims og lífi manna, jafn-
óskiljanlegur og hann er. Og víst fer jörðin
eftir reglu sem við reiknum út – en ekki til
hins ýtrasta.
Þetta er gegnhugsuð bók, ein heild, mótuð
af vitsmunalegum blæ, stundum tregafullum
og yfirleitt hljóðlátum; upphrópanir eru fáar.
Mörg ljóðin eru torræð enda hlýtur það jafn-
an að vera svo. Formið er knappt, lítið tóm til
útskýringa og ef lesandi deilir ekki annað
hvort hughrifum, hliðstæðri þekkingu eða
reynslu höfundar þá opnast ekki sá heimur
sem skáldið hefur skapað, nema kannski í
hálfa gátt. Lokaljóðið, sem bókin dregur nafn
sitt af, er fallegt: „Börn fæðast ekki gráðug /
þau geta einfaldlega ekki lifað án ástar. // ---
Hjartað er vöðvi / sem stækkar / til að rúma
ástina // og smækkar / þegar hún fer. // ---
Án ástarinnar / væri maðurinn einn // og án
dauðans / myndum við ekki þekkja okkur
sjálf“ (77).
Bókin hennar Ástu Bjarkar er seintekin en
það borgar sig að lesa hana vel, öðlast yfir-
sýn, sjá tengingar milli ljóða og tileinka sér
efnið eftir því sem hver og einn túlkar ljóðin í
samræmi við hughrif sín og reynslu.
Er myrkrið aðeins fjarvera ljóssins?
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Heild „Þetta er gegnhugsuð bók, ein heild, mótuð af vitsmunalegum blæ, stundum tregafullum og yfirleitt hljóðlátum,“ segir m.a. um bók Öldu.
Ljóðabók
Við lútum höfði fyrir því sem fellur bbbmn
Eftir Öldu Björk Valdimarsdóttur.
JPV útgáfa 2022. Kilja, 80 bls.
SÖLVI SVEINSSON
BÆKUR