Morgunblaðið - 30.05.2022, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 30. MAÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Líkt og í veðr-
áttunni er
bjart yfir ís-
lensku efnahagslífi
um flest, jafnvel
svo að varað er við
ofhitnun. Á sama
tíma er þó rétt að vera vakandi
fyrir blikum utan úr heimi, sem
við getum lítið gert í frekar en
veðrinu annað en að búa okkur
vel ef hann skyldi þykkna upp.
Það er eilífur vandi í okkar
gjöfula en harðbýla landi, að við
eigum mikið undir ytri að-
stæðum sem við ráðum litlu um
– hvort heldur eru tíðarfar,
gæftir eða önnur náttúru-
umbrot; eða af manna völdum,
allt frá markaðsaðstæðum í
öðrum álfum, boðaföllum á fjár-
málamarkaði eða styrjöldum.
Jafnvel smávægileg atvik úti
í hinum stóra heimi geta haft
mikil áhrif á litla Íslandi, þar
sem fámenn þjóð byggir af-
komu sína á tiltölulega fáum
þáttum, sem hver um sig getur
verið brigðull.
Það hafa Íslendingar þekkt
frá aldaöðli í landbúnaði og
sjávarútvegi, þar sem lélegt
sumar og harður vetur, rysjótt
tíð eða aflabrestur gátu stefnt
lífsviðurværi hennar í bráða
hættu svo til hungursneyðar
kæmi. Enn frekar þó náttúru-
hamfarir og drepsóttir, sem hér
hjuggu öðru hverju svo djúp
skörð að við landauðn lá.
Framfarir í tækni og vís-
indum samhliða uppbyggingu
auðs og innviða, sem einnig
hafa rofið einangrun landsins,
veita landsmönnum bæði varnir
og viðnám gegn slíku, þótt var-
legt sé að treysta þeim um of í
viðureign við ægikrafta náttúr-
unnar, hvort heldur um ræðir
jarðskorpuna, loftslagið, sjáv-
arstrauma eða lífríkið.
Í fyrri viku var haldin Ný-
sköpunarvika en þar kynnti Ás-
laug Arna Sigurbjörnsdóttir
áherslur nýs ráðuneytis há-
skóla-, iðnaðar- og nýsköpunar
fyrir stappfullum sal í Grósku.
Þar minntist hún einmitt á
þessa veikleika íslensks efna-
hagslífs, sem hefði fáar grunn-
stoðir, sem allar væru við-
kvæmar fyrir ytri áföllum, líkt
og hún nefndi ýmis dæmi um.
Því þyrfti að fjölga stoðum at-
vinnulífsins og það yrði best
gert með því að efla mikilvæg-
ustu auðlind Íslendinga, hug-
vitið.
„Ég rifja þetta upp núna því
ég lít á það sem mitt mikilvæg-
asta hlutverk sem ráðherra að
gera allt sem í mínu valdi
stendur til að við sem þjóð
hættum að leggja öll eggin í
sömu körfuna,“ sagði Áslaug
Arna við þetta tækifæri og er
óhætt að segja að orðum henn-
ar hafi verið vel tekið af þeim
fjölda frumkvöðla, sem þar
voru í salnum og luku lofsorði á
nálgun ráðherrans og hrósuðu
raunar einnig Þór-
dísi Kolbrúnu
Reykfjörð Gylfa-
dóttur, fyrri ráð-
herra nýsköp-
unarmála.
Það er ástæða til
þess að taka undir þau orð víðar
en í Grósku og tileinka sér þau.
Á undanförnum árum hefur ný-
sköpun á ótal sviðum aukið út-
flutningstekjur þjóðarinnar
verulega, en jafnframt hefur
alls kyns nýsköpun styrkt og
byggt á fyrri stoðum í atvinnu-
lífi. Það hefur gert atvinnulífið
sterkara og ábatasamara, en
það hefur einnig bætt þjóðlífið
og nýtt mannauðinn betur,
þjóðinni og einstaklingum
hennar til heilla og gæfu.
Það var mjög mikilvægt þeg-
ar Íslensk erfðagreining
byggðist upp, svo að vel mennt-
aðir vísindamenn – íslenskir
sem erlendir – fundu sér hlut-
verk hér á landi. Það var mik-
ilvægt þegar Marel spratt upp
úr íslenskum sjávarútvegi og
markaði sér nýjan bás, þegar
Össur varð til fyrir nauðsyn og
bjó til lausnir sem mannkyni
öllu hafa nýst, þegar CCP sýndi
að hugmyndaflug og leikgleði
tölvukynslóðarinnar var at-
vinnuvegur ekki síður en
áhugamál. Velgengni þessara
fyrirtækja varð kveikjan að
ótal öðrum, sýndi fjárfestum að
í íslensku hugviti væri eftir
ýmsu að slægjast og umfram
allt gáfu þeir okkar besta fólki
sjálfstraust til þess að finna
hugmyndaauðgi sinni farveg,
láta draumana rætast og sýna
hvers megnugt frumkvæði og
framtak getur verið.
Aftur á móti minntist Áslaug
Arna einnig á hitt, að þrátt fyr-
ir að nýsköpun sé lofsungin og
dragi björg í bú, þá hafa Íslend-
ingar ekki tileinkað sér ávinn-
ing hennar sem skyldi, en það á
einkum við í opinbera geir-
anum. Þar gætir oft tregðu
gagnvart breytingum, hagnýt-
ing nýsköpunar þar snýr oftar
að fyrra verklagi en að taka upp
ný eða önnur verkefni, en þar
gæti jafnframt ekki sömu hvata
og í einkageiranum. Við þessu
vill ráðherrann bregðast og
nefnir sem dæmi að vegna öldr-
unar þjóðarinnar sé fyrir-
sjáanlegt að rekstrarkostnaður
Landspítalans aukist að
óbreyttu um 90% á næstu 18 ár-
um, sem heita má óviðráðan-
legt, en aðeins um 30% ef rekst-
urinn yrði nútímavæddur með
stafrænum lausnum og nýsköp-
un.
Þarna blasa því ekki aðeins
við tækifæri, heldur er bæði
nauðsynlegt og brýnt, að við
nýtum hugvit og nýsköpun eins
og kostur er, á sem flestum
sviðum og þar má hið opinbera
ekki vera undanskilið. Því það á
við þar sem annars staðar, að
meira vinnur vit en strit.
Markmiðið að við
hættum að leggja öll
eggin í sömu körf-
una}
Ný stoð í nýsköpun
N
ýlega fór ég í ferð umhverfis
landið og hitti margt fólk sem
vinnur í matvælaframleiðslu
af ýmsu tagi. Við fiskveiðar, í
landbúnaði og fiskeldi. Þessar
heimsóknir voru góðar og gagnlegar. Það
gleymist stundum þegar rætt er um land-
búnaðinn og kannski sérstaklega sjávar-
útveginn að þegar öllu er á botninn hvolft þá
snýst þetta um fólk. Í allri umræðu um
kerfi, skipulag og stjórnsýslu snýst verk-
efnið um að skapa öruggt og uppbyggilegt
umhverfi fyrir fólkið sem starfar í þessum
grunnatvinnuvegum og þannig þjóðina alla.
Allt er breytingum háð
Atvinnugreinar breytast í tímans rás.
Öldum saman var nautgriparækt stærsta
búgreinin á Íslandi. Í dag eru mun fleiri sem stunda
sauðfjárrækt, þó að þróunin sé reyndar sú hin síðari ár
að sauðfé fækki en nautgripum fjölgi. Síldin var um
tíma okkar verðmætasti nytjastofn, en síldin hvarf. Nú
um langa hríð hefur þorskurinn verið okkur mikilvæg-
astur. Svo gæti farið að eldislax taki fram úr þorsk-
inum á næstu tíu árum ef uppbygging fiskeldis, á landi
og í sjó, stenst áætlanir. Þessum umbreytingum fylgja
áskoranir. Rísandi greinum fylgja vaxtarverkir eins og
við höfum séð gerast við uppbyggingu fiskeldis.
Stjórnvöld reyna iðulega að koma til móts við um-
breytingar í atvinnuháttum og þannig hefur byggst
upp flókið net bútasaumslausna bæði í sjávarútvegi og
landbúnaði. En þessi bútasaumur verður feyskinn með
tímanum og vinnur jafnvel á köflum gegn þeim mark-
miðum sem stjórnvöld hafa sett sér; að
skapa gott umhverfi fyrir fólk sem hefur
lífsviðurværi sitt af nýtingu auðlinda lands
og sjávar.
Umbætur í þágu fólksins
Þetta er eitt þeirra stóru markmiða sem
ég hef sett mér í embætti matvælaráðherra.
Að rýna í það með skipulögðum hætti
hvernig við getum gert nauðsynlegar um-
bætur á stjórnkerfi fiskveiða og búvöru-
samninga þannig að markmið stjórnvalda
og stefnumörkun nái fram að ganga. Áskor-
anirnar eru ólíkar. Óviðunandi afkoma hef-
ur verið um hríð hjá hluta bænda. Það ríkir
almenn sátt um að landbúnaður hljóti opin-
beran stuðning, ágreiningurinn snýst fyrst
og fremst um útfærslur. Í sjávarútvegi ríkir
djúpstæð tilfinning meðal almennings um óréttlæti. Sú
tilfinning tel ég að stafi aðallega af tvennu; sam-
þjöppun veiðiheimilda og þeirri tilfinningu að ágóð-
anum af sameiginlegri auðlind landsmanna sé ekki
skipt á réttlátan hátt.
Ég vil ekki umbylta þeim kerfum sem við höfum bú-
ið okkur til enda er þar margt gott en ég tel gríðarlega
mikilvægt að rýna þessi kerfi og ráðast í nauðsynlegar
breytingar sem ég hef trú á að komi okkur upp úr hjól-
förum sem við virðumst föst í. Með því bætum við um
leið líf fólksins í landinu, með beinum og óbeinum
hætti, og það er alltaf lokatakmarkið.
svandis.svavarsdottir@mar.is
Svandís
Svavarsdóttir
Pistill
Hagkerfi snýst um fólk
Höfundur er matvælaráðherra.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
V
iðræður fjögurra
borgarstjórnarflokka hóf-
ust á miðvikudag í liðinni
viku, en síðan hefur lítið
frést frá viðræðum í Elliðaárdal ann-
að en þar sé öll áhersla lögð á mál-
efnin, en að menn geymi sér að ræða
verkaskiptingu uns um annað semst,
sem auðvitað er ekki gefið.
Ekki er ómögulegt að það takist
að ná samkomulagi um nýjan meiri-
hluta fyrir fyrsta fund nýrrar borg-
arstjórnar 7. júní, en það kallar á
mikinn einhug og Framsókn liggur
víst ekkert á.
Sagt er að viðræðurnar hafi
gengið betur en nokkur hafi þorað
að vona, þótt tekið sé fram að menn
hafi geymt sér erfiðu málin. Heim-
ildarmenn í Framsókn segja að
fulltrúar gamla meirihlutans hafi
tekið kosningaúrslit til sín um sumt
og séu fáanlegir til að skipuleggja
nýtt byggingarland, sem virtist úti-
lokað í kosningabaráttunni.
Borgarstjórastóllinn
Viðmælendur blaðsins eru ekki
á eitt sáttir um skynsemi þess að
skilja umræðu um borgarstjórastól-
inn eftir þar til annað er frágengið.
Allir þekkja hve veigamikið
embættið er, hvort sem litið er til
pólitísks vægis eða innan borgar-
kerfisins. Borgarstjóri er óskoraður
leiðtogi meirihlutans og embættið
mun valdameira á vettvangi borg-
arinnar en t.d. forsætisráðherra er í
landsstjórninni. Stóllinn getur því
aldrei orðið afgangsstærð í meiri-
hlutaviðræðum í borginni.
Fyrir Einar Þorsteinsson ætti
málið að vera einfalt. Hans helsta
kosningamál voru breytingar í borg-
inni, ekki síst á forystu hennar, og
hann getur ekki kvartað undan við-
brögðum kjósenda, en Framsókn
hlaut tæp 19% atkvæða, litlu minna
en Samfylking með sín 20%. Þar
ræddi ekki aðeins um almenna fylg-
isaukningu Framsóknar, líkt og í
þinginu í fyrra eða mörgum sveitar-
félögum nú. Einar sexfaldaði fylgi
flokksins frá borgarstjórnarkosn-
ingunum 2018 og jók það um þriðj-
ung frá kosningasigri flokksins í
Reykjavíkurkjördæmunum 2021. Að
Framsóknarflokkurinn fái 19% at-
kvæða í Reykjavík er til marks um
eitthvað meira en að dágóður hópur
kjósenda hafi fórnað höndum og tal-
ið bara skást að kjósa Framsókn.
Einar getur því trauðla sest að
samningum við gamla meirihlutann
sem féll án þess að gera kröfu um
sýnileg umskipti, sem sanni að hann
sé ekki bara enn eitt varadekk Dags
B. Eggertssonar.
Þar kemur ekkert í stað borgar-
stjórastólsins. Sama hvaða árangri
Framsókn telur sig ná um málefnin,
þá getur Einar ekki sagt kjósendum
sínum að hann hafi náð markmiðum
um breytingar sitji Dagur áfram
sem kóngur í ráðhúsi sínu.
Úr horni Samfylkingar heyrast
ýmsar hugmyndir um hvernig deila
megi embættinu á kjörtímabilinu, en
framsóknarmenn eru harðir á að
Dagur verði að láta sér formennsku í
borgarráði nægja, líkt og hann hafi
gert sér að góðu í tíð Jóns Gnarrs.
Inn í blandast svo hugleiðingar
um forystumál Samfylkingarinnar,
sem að líkindum velur sér nýjan for-
mann í haust, mögulegt hlutverk
Dags og hugsanlega innreið hans í
landsmálin ekki síðar en vorið 2025.
Málefnin geta vafist fyrir
Það var vafalaust rétt athugað
hjá Degi B. Eggertssyni í upphafi
viðræðna, að á málefnasviðinu eiga
flokkarnir samleið um margt. Samt
getur á ýmsu steytt.
Fyrir fram áttu menn von á því
að húsnæðis-, skipulags- og sam-
göngumál kynnu að valda ágrein-
ingi, en sem fyrr segir virðist gamli
meirihlutinn reiðubúinn til þess að
gefa eitthvað eftir í skipulagsmálum
til að lina húsnæðiskreppuna.
Samgöngurnar gætu orðið
flóknari, einkum varðandi Sunda-
braut, sem Framsókn telur klappaða
og klára, þótt útfærsluna vanti. Hún
getur þó skipt miklu um hversu mik-
ið fé verður þá afgangs til annarra
vegaframkvæmda í borginni og Sig-
urður Ingi Jóhannsson innviða-
ráðherra hefur vafalaust skoðanir á
því öllu.
Ekki þó síður kann flugvallar-
málið að flækja viðræðurnar, en
skömmu fyrir kosningar kom til
opinberra orðahnippinga milli inn-
viðaráðherra og borgarstjóra um
flugvöllinn. Einar Þorsteinsson
lagðist á sveif með ráðherranum og
mótmælti því að farið væri í upp-
byggingu við völlinn í trássi við
samning milli ríkis og borgar frá
2019.
Á það kann að reyna strax á
fyrsta fundi nýrrar borgarstjórnar,
því fyrir honum liggur tillaga um út-
hlutun lóðar undir 140 íbúða fjöl-
býlishús í Skerjafirði, sem Sigurður
Ingi hefur lagst mjög á móti og telur
raska flugöryggi.
Allt getur það skipt máli fyrir
stöðu Framsóknar á landsvísu líkt
og í Reykjavík og hvort flokknurinn
fái loks borgarstjóra fyrir sunnan.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Viðræður Einar Þorsteinsson hlýðir íbygginn á Dag B. Eggertsson.
Menn og málefni nýs
og gamals meirihluta