Morgunblaðið - 18.08.2022, Síða 33

33
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 18. ÁGÚST 2022
Skólahald Kennsla í framhaldsskólunum fer að hefjast hvað úr hverju og lífið fer í sinn vanagang. Nýnemar í Menntaskólanum í Hamrahlíð komu saman í skólanum í gær til að undirbúa sig.
Hákon
Það tók nýjan meiri-
hluta borgarstjórnar
aðeins þrjá mánuði að
valda kjósendum von-
brigðum og mælanlegu
tjóni. Væntingar fólks
um breytingar í borg-
inni voru að engu hafð-
ar. Loforð borgarstjóra
um leikskólapláss að
loknu fæðingarorlofi
reyndust innantóm lygi
um hábjartan dag.
Óheiðarleiki og
tækifærismennska
Í aðdraganda kosninga fullyrti
borgarstjóri, í hverjum kappræðunum
á fætur öðrum, að öllum 12 mánaða
börnum yrði tryggt leikskólapláss
strax í haust. Aðrir fulltrúar meiri-
hlutans tóku í sama streng. Þegar við
sjálfstæðismenn bent-
um á ómöguleika máls-
ins og að áfram þyrfti að
vinna að lausn vandans
vorum við úthrópuð af
fulltrúum Pírata fyrir
„óheiðarleika og
tækifærismennsku“.
Nú er komið á daginn
að sjálfstæðismenn
höfðu á réttu að standa.
Engan sérstakan talna-
speking þurfti til að sjá
að fyrirhugaðar aðgerð-
ir myndu aldrei leysa
fyrirliggjandi vanda. Innantóm loforð
fallins meirihluta voru sett fram af
óheiðarleika og tækifærismennsku í
aðdraganda kosninga. Vonir og vænt-
ingar örvæntingarfullra foreldra voru
hafðar að engu.
3,9 milljónir á hverja fjölskyldu
Viðskiptaráð Íslands birti á dög-
unum greiningu á þeim kostnaði sem
fellur á hverja fjölskyldu sem ekki fær
leikskólapláss fyrir barn sitt við 12
mánaða aldur. Gera má ráð fyrir því
að bið eftir leikskólaplássi leiði til þess
að annað foreldrið verði utan vinnu-
markaðar meðan á biðinni stendur. Sé
tekið mið af meðallaunum og með-
alvinnustundum launþega á aldurs-
bilinu 20-34 ára má reikna með að
fórnarkostnaðurinn á hvert heimili
nemi að meðaltali rúmum 3,9 millj-
ónum króna í tapaðar launatekjur.
Miðar útreikningurinn við að biðin
eftir leikskólarými standi einungis til
19 mánaða aldurs, en þó eru fjölmörg
dæmi um börn sem bíða vel á þriðja
aldursár eftir leikskólarými á borg-
arreknum leikskólum.
Breyttar áherslur
og nýjar lausnir
Það er þverpólitískur vilji til þess
að bjóða öllum 12 mánaða börnum
leikskólapláss í Reykjavík. Staðreynd-
in er hins vegar sú að samkvæmt ný-
legri spá Byggðastofnunar mun börn-
um á leikskólaaldri fjölga um 37%
milli áranna 2021 og 2026. Björtustu
spár borgarinnar gera hins vegar að-
eins ráð fyrir 8.385 leikskólaplássum
árið 2026, sem nemur aðeins 83% af
þörfinni. Það er því fyrirséð að lausn
vandans er hvergi í sjónmáli.
Lausn leikskólavandans mun ekki
liggja fyrir nema til komi breyttar
áherslur og nýjar lausnir. Við þurfum
skammtímaaðgerðir sem viðbragð við
bráðavanda – en jafnframt lang-
tímalausnir til framtíðar. Vandinn
verður ekki leystur án kerfis-
breytinga og nýrra lausna sem raun-
verulega þjóna þörfum fjölskyldna í
borginni.
Leikskólamál verði forgangsmál
Foreldrar ungra barna hafa vitan-
lega fengið sig fullsadda á úrræða-
leysinu. Sannarlega eru mörg sveit-
arfélög í vanda stödd - en hvergi voru
gefin eins umbúðalaust óheiðarleg
fyrirheit og í Reykjavík fyrir síðustu
kosningar.
Það er pólitísk ákvörðun að gera
leikskólamál að forgangsmálum í
Reykjavík. Við þurfum að horfa
heildstætt á vandann og leita nýrra
lausna. Við sjálfstæðismenn erum
reiðubúnir í samtalið um raunhæfar
aðgerðir og breyttar áherslur. Það er
kominn tími til að kerfið aðlagi sig að
þörfum fjölskyldunnar – því fjöl-
skyldan hefur um of langa hríð þurft
að aðlaga sig að vanmáttugu kerfi.
Eftir Hildi
Björnsdóttur » Loforð borgarstjóra
um leikskólapláss að
loknu fæðingarorlofi
reyndust innantóm lygi
um hábjartan dag.
Hildur Björnsdóttir
Höfundur er oddviti Sjálfstæðis-
flokksins í Reykjavík.
Lygi um hábjartan dag
Snemma á árinu var
auglýst hér á landi
staða þess dómara við
Mannréttindadómstól
Evrópu (MDE) sem
skipuð skal Íslendingi. Í
miðju skipunarferlinu
var staðan svo auglýst
öðru sinni því tveir um-
sækjendur drógu um-
sóknir sínar til baka eft-
ir langt umsóknarferli.
Dómarar við MDE
eru kosnir af þingi Evrópuráðsins.
Þingið er pólitískur umræðuvett-
vangur en um leið lýðræðislegur að
því leyti að það er skipað lýðræðislega
kjörnum þingmönnum frá aðildaríkj-
unum. Fyrir Íslands hönd sitja þingið
nú þingmenn úr VG, flokki Pírata og
Sjálfstæðisflokki. Evrópuráðsþingið
skal greiða atkvæði um þrjá umsækj-
endur sem Ísland tilnefnir eftir um-
sóknarferli hér á landi og í Strass-
borg. Hvorki fleiri né færri. Það vildi
svo vel til að einmitt þrír íslenskir lög-
fræðingar sóttu um stöðuna.
Allt samkvæmt bókinni?
Í samræmi við reglur var sett á
laggirnar hér á landi nefnd til að meta
hæfni þessara umsækjenda. Hæfn-
isnefndin var skipuð af forsætisráð-
herra. Nefndin skilaði forsætisráð-
herra umsögn um
umsækjendur og mat
alla umsækjendur hæfa
og frambærilega til
starfans. Undir það mat
tók sérleg ráðgjaf-
arnefnd Evrópuráðsins
sem einnig er ætlað að
vera íslenskum stjórn-
völdum til ráðgjafar um
þessa tilnefningar. Á
mati þessara tveggja
hæfnisnefnda byggði
forsætisráðherra er hún
tilnefndi umsækjend-
urna þrjá og varpaði
boltanum til Evrópuráðsþingsins.
Um þá skyldi kosið þar.
Til að undirbúa þingmenn fyrir at-
kvæðagreiðsluna felur Evrópuráðs-
þingið nefnd 22 þingmanna að taka
viðtöl við umsækjendur. Gætt er að
því að þingflokkarnir sem myndast
hafa á Evrópuráðsþinginu eigi sína
fulltrúa í þessari undirnefnd í sam-
ræmi við þingstyrk. Formaðurinn nú
er sósíalisti frá Rúmeníu. Enginn Ís-
lendingur á sæti í nefndinni. Fyrir-
komulagið er í sjálfu sér fyrirsjáan-
legt og væri ekki umhugsunarvert ef
ekki hefðu borist undarlegar fréttir af
störfum þessarar undirnefndar við
skipun hins íslenska dómara. Tveir
umsækjendanna drógu skyndilega
umsóknir sínar til baka eftir að hafa
sótt viðtalstíma hjá þingmönnum
undirnefndarinnar.
Það er ekki óþekkt að umsókn um
starf sé dregin til baka. Annað
tveggja kemur þá yfirleitt til. Per-
sónulegir hagir umsækjandans hafa
skyndilega breyst eða umsækjandinn
hefur sannfærst um að honum sé ekki
til setunnar boðið. Að tveir af þremur
umsækjendum, sem hafa lagt áratuga
lögfræðistörf sín fyrir hæfnisnefndir
hérlendis og erlendis með góðum ár-
angri, skuli draga umsóknir sínar til
baka hlýtur að vekja spurningar sem
þó virðast ekki hafa verið lagðar
fram.
Óútskýrð afturköllun
Ekki fylgdi fréttum af þessum
sinnaskiptum nein vísun til persónu-
legra haga umsækjenda. Einungis
var fjallað um vangaveltur um skort á
kunnáttu í frönsku, sem þó er ekki
lagaskilyrði til þess að gera kröfu um,
og um fyrri störf umsækjendanna.
Allt þættir sem hæfnisnefndirnar
báðar skoðuðu sérstaklega og gerðu
ekki að frágangssök.
Forsætisráðherra lýsti því í frétt-
um 22. júní sl. að að öllu leyti hefði
verið rétt á málum haldið af Íslands
hálfu við tilnefningu dómaraefna.
Undir það má trúlega taka. Það lítur
hins vegar út fyrir að afskipti undir-
nefndar þingmanna hafi leitt til þess
að tveir umsækjendur hætta báðir við
á sama tíma. Forsætisráðherra þarf
að svara því hvort hún eða önnur
stjórnvöld hafi rannsakað þetta nán-
ar. Því þarf líka að svara hvort ein-
staka þingmenn Evrópuráðsþingsins
hafi þau völd umfram atkvæðisrétt
sinn í þingsal að geta komið í veg fyrir
að kosið verði um tiltekna umsækj-
endur sem Ísland tilnefnir. Hvert ná-
kvæmlega er hlutverk þingmanna-
nefndarinnar?
Var Ísland gert afturreka?
Forsætisráðherra telur það auðsótt
mál og eðlilegt að auglýsa bara eftir
nýjum umsækjendum, „eins og okkur
ber að gera“, eins og hún orðaði það í
fréttum. Það má vel vera að það sé
rétt að gera það þótt auðvitað beri Ís-
landi ekki neitt í þeim efnum. Það
blasir hins vegar ekki við að málið sé
svo einfalt. Hafi Ísland verið gert aft-
urreka, með beinum eða óbeinum
hætti, með hæfa umsækjendur sem
Ísland tilnefndi kallar það á sérstaka
umfjöllun bæði Alþingis og stjórn-
valda. Það þarf með öðrum orðum að
upplýsa um ástæður þess að umsækj-
endurnir drógu sig til baka. Það kann
vel að vera að forsætisráðherra VG
kunni því vel að Hæstiréttur Íslands
fari ekki lengur með æðsta dómsvald
hér á landi. Það er þá bara eðlilegt
framhald að erlendir þingmenn
stjórni því hvaða Íslendinga íslensk
stjórnvöld tilnefna til setu í MDE. En
forysta Sjálfstæðisflokksins og þing-
menn hans? Skyldi brá af þeim núna?
Eða er hún nú meitluð í stein sama
uppgjöfin og menn sýndu gagnvart
stofnunum Evrópu í Icesave-málinu?
Þessu tengt þá má rifja upp að
MDE hefur haft miklar skoðanir á því
hvernig dómarar hafa verið skipaðir
hér á landi. Nýlega samdi ríkisstjórn
VG við sakfellda menn, m.a. ofbeld-
ismenn sem játað höfðu brot sín, um
bætur vegna dóma sem kveðnir voru
upp af dómurum, löglegum og rétt-
mætum í sínum embættum, sem ég
skipaði með samþykki Alþingis. Eng-
in lagastoð er fyrir greiðslu slíkra
bóta en tilmæli um þær komu frá
MDE. Mér er til efs að nokkurt evr-
ópskt ríki hefði látið bjóða sér þessa
framkomu en forsætisráðherra Ís-
lands taldi einboðið að bugta sig og
beygja fyrir hinni erlendu stofnun og
seilst var í vasa skattgreiðenda.
Eftir Sigríði Á.
Andersen »Hafi Ísland verið
gert afturreka, með
beinum eða óbeinum
hætti, með hæfa um-
sækjendur sem Ísland
tilnefndi kallar það á
sérstaka umfjöllun bæði
Alþingis og stjórn-
valda.
Sigríður Ásthildur
Andersen
Höfundur er lögfræðingur og
fyrrverandi ráðherra.
(www.sigridur.is)
Hverjir stjórna hér?