Morgunblaðið - 06.10.2022, Síða 60

60 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 6. OKTÓBER 2022
Þín útivist - þín ánægja
Vinir
fá sérkjör
Skráning á icewear.is
ASOLO
Falcon herra
Kr. 29.990.-
HVÍTAN
Merínó hú
Kr. 3.990.-
REYKJANES ullarúlpa
Kr. 33.990.-
REYKJAVÍK ullarúlpa
Kr. 47.990.-
ASOLO Space herra
Kr. 22.990.-
HVÍTANES Merínó hálsklútur
Kr. 4.990.-
FUNI unisex dúnúlpa
Kr. 33.990.-
GEYSIR ullarjakki
Kr. 28.990.-
VALUR jogging buxur
Kr. 8.990.-
REYKJANES barna ullarúlpa
Kr. 18.990.-
ES
fa
T
íminn, ástin og skáldskap-
urinn eru meginstef nýj-
ustu bókar Dags Hjartar-
sonar, Ljósagangur, sem er
jafnframt hans fyrsta vísindaskáld-
saga. Sagan á sér stað í Reykjavík
nútímans þar sem niður aldanna
herjar í sífellu á hlustir Íslendinga og
eins konar skáldskaparæði virðist
hafa gripið þjóðina. Þannig er mál
með vexti að niður
aldanna – linnu-
laus straumur
radda úr fortíð-
inni – hefur
skyndilega tekið
að berast frá
göngubrú yfir
Hringbraut á milli
Vatnsmýrinnar
og Hljóm-
skálagarðsins og haft í för með sér
ófyrirsjáanleg áhrif á íslenskan bóka-
markað og útgáfustarfsemi. Í Ljósa-
gangi er tíminn eins og vatnið, og
vatnið er niður aldanna, sem streymir
undir göngubrú í Reykjavík. Eftir að
niðurinn tekur að dynja fara undar-
legir atburðir sömuleiðis að eiga sér
stað í borginni. Dýr og manneskjur
hverfa sporlaust og sérfræðingar að
utan setja á fót háleynilega rannsókn-
arstöð í Perlunni þar sem skáldskap-
urinn sjálfur er tekinn til ítarlegrar
greiningar. Ljósagangur fæst þannig
á húmorískan og frumlegan máta við
hugmyndir um skáldskap og vísindi
en ef til vill ekki síst um stöðu manns-
ins í heiminum gagnvart fortíð sinni
og framtíð. Alheimurinn og sólkerfið
koma einnig nokkuð við sögu en
sögumaður er einmitt ungur mynd-
listarmaður með listræna þráhyggju
fyrir tunglinu, og elskhugi hans dokt-
orsnemi í bókmenntafræði með ein-
staka ástríðu fyrir stjörnufræði. Ást
þeirra er því svo að segja skrifuð í
stjörnurnar en niðurinn setur þó
mark sitt á sambandið á óvæntan
máta. Í sögunni tvinnast ráðgáta ást-
arinnar þannig saman við ráðgátur
alheimsins, listarinnar, vísindanna og
ekki síst tímans. Hér er skáldskap-
urinn settur undir smásjá; sagan er
þrungin skáldlegum tilvitnunum og
vísunum í bókmenntasöguna og verð-
ur um leið eins konar óður eða lof-
gjörð til ljóðlistarinnar.
Ljósagangur er nokkuð óhefð-
bundin vísindaskáldsaga, jafnt að
formi og efni, en hún dansar á mörk-
um tveggja bókmenntategunda, það
er ljóðsins og skáldsögunnar. Bókin
samanstendur af stuttum köflum sem
minna á prósa en fylgja þó hefð-
bundnu frásagnarmynstri skáldsög-
unnar. Sumir kaflarnir eru síðan ein-
faldlega ljóð. Sagan er því rík af
myndmáli og líkingum en orðfærið er
í senn afar ljóðrænt og húmorískt svo
úr verður skemmtilegur leikur að
tungumálinu sem unun er að lesa.
Hinu hversdaglega og kunnuglega er
þannig gjarnan steypt saman við hið
háfleyga og ljóðræna og á þennan
máta dregur höfundur fram frum-
legar og óvæntar myndir. Lítið fer
fyrir almennum lýsingum á sögu-
persónum eða aðstæðum og það kem-
ur því í hlut lesandans að lesa á milli
línanna og geta í eyðurnar. Þetta ger-
ir þó einnig að verkum að sjónarhorn
sögunnar, sem takmarkast við rödd
sögumannsins, verður nokkuð fjar-
lægt og jafnvel ópersónulegt á köfl-
um. Þar sem lítið er um lýsingar er
persónusköpun sögunnar þess vegna
nokkuð fábrotin að því leyti sem hún
reiðir sig á ljóðrænar myndir og
óljósar skírskotanir innan textans. Af
þessu leiðir að persónurnar eru
dregnar frekar einföldum dráttum og
elskhuginn birtist lesandanum til að
mynda sem hin dæmigerða kven-
mynd sem svipuð er dulúð en er
ávallt utan seilingar í textanum.
Margræðnin er þó ef til vill kjarni
sögunnar og um leið hennar helsti
styrkleiki. Eyðurnar í sögunni virðast
þannig til þess ætlaðar að vekja les-
andann til umhugsunar og veita hon-
um um leið ráðrúm til frjálsrar túlk-
unar.
Þegar lífið verður yfirþyrmandi,
segir á einum stað í sögunni, sækir
fólk í listir og bókmenntir, það „notar
stafrófið eins og nál og tvinna: /
Heimurinn fær gat á hausinn / hver
ljóðlína verður saumur.“ Ljósagang-
ur er vissulega vísindaskáldsaga sem
á sér stað við einkar ósennilegar að-
stæður en henni tekst þó á einstakan
máta að fanga ákveðnar hugmyndir
og reynslu sem standa lesandanum
nærri.
Ýmislegt í sögunni ætti að koma
kunnuglega fyrir sjónir: til að mynda
er vefmyndavél stillt upp við göngu-
brúna, þaðan sem niður aldanna
berst, svo að almenningur geti fylgst
með náttúruundrinu í beinu streymi.
Sagan talar þannig inn í samtímann
og sækir að mörgu leyti innblástur
sinn til faraldursins og þeirrar nátt-
úruvár sem við höfum staðið and-
spænis á síðustu misserum. Að þessu
leyti á sagan einnig margt skylt við
hamfarabókmenntir. Umfram annað
er þetta mannleg saga um það að
vera til á okkar tímum, í stanslausri
togstreitu við það sem áður var og
það sem koma skal, og um það hvern-
ig skáldskapurinn getur nýst okkur
sem gagnlegt tól við að skilja okkur
sjálf og heiminn sem við búum í.
Ljósagangur er í senn furðuleg og
falleg bók, vel skrifuð, húmorísk og
snjöll.
Kosmískur óður til skáld-
skaparins og listarinnar
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Dagur Hjartarson „Ljósagangur er í senn furðuleg og falleg bók, vel skrifuð, húmorísk og snjöll,“ segir um söguna.
Vísindaskáldsaga
Ljósagangur bbbbn
Eftir Dag Hjartarson.
JPV 2022. Kilja, 203 bls.
SNÆDÍS
BJÖRNSDÓTTIR
BÆKUR
Rannsóknin
„Hendur Íslend-
inga“ verður
kynnt í Veröld,
húsi Vigdísar,
stofu VHV-023 kl.
17.30 í dag,
fimmtudag.
Rannsóknin hef-
ur staðið frá
2016, með rúm-
lega 1.500 þátttakendum og skrán-
ingu á 3.000 höndum. Er það helm-
ingur af því markmiði að greina
hendur eins prósents íslensku þjóð-
arinnar.
Verkefninu er stýrt af hinni
bandarísku Jönu Napoli en áhugi
hennar á því vaknaði þegar hún
heimsótti Ísland árið 2016 og upp-
götvaði að Íslendingar virðast marg-
ir vera örvhentir. Kynntar verða
áhugaverðar niðurstöður sem verk-
efnið hefur þegar leitt í ljós en
markmiðið er að sjá hvað einkennir
Íslendinga öðru fremur og hvort það
megi lesa í karakter þjóðarinnar í
gegnum hendur og lófa.
Kynna verkefnið
Hendur Íslendinga
Jana Napoli
Egill Ólafsson
fer með aðal-
hlutverkið í
kvikmynd
sem leikstjór-
inn Baltasar
Kormákur
hefur tökur á
í London á
sunnudaginn
kemur og er
byggð á skáld-
sögunni Snertingu eftir Ólaf Jó-
hann Ólafsson. Skáldsagan var
mest selda bók ársins hér á landi
árið 2020.
Baltasar Kormákur skrifar hand-
ritið ásamt Ólafi Jóhanni og RVK
Studios framleiðir. Þetta er fyrsta
kvikmyndin sem gerð er eftir sögu
Ólafs Jóhanns en sagan gerist á Ís-
landi, Englandi og í Japan.
Egill Ólafsson fer með hlutverk
Kristófers sem leggur upp í ferð
þvert yfir hnöttinn í leit að svörum
við áleitnum spurningum og að ást-
inni sem rann honum úr greipum.
Egill Ólafsson í
aðalhlutverkinu
Egill Ólafsson
Kvikmyndin Saga Borgarættar-
innar var valin til sýningar á einni
virtustu kvikmyndahátíð heims af
þeim sem helgaðar eru þöglu
myndunum, Le giornate del cinema
muto í Pordenone á Ítalíu.
„Þetta er mikill heiður og góð
viðurkenning á starfi Kvikmynda-
safns Íslands sem fagnaði 100 ára
afmæli myndarinnar á síðasta ári
með því að gera hana upp í sam-
vinnu við Dansk Film Institut,“ seg-
ir í tilkynningu um valið en Jón
Stefánsson, starfsmaður Kvik-
myndasafnsins, sá um stafrænu
endurgerðina og Þórður Magnús-
son tónskáld samdi nýja tónlist við
hana. Íslenskur hópur var við-
staddur sýninguna á Ítalíu í gær, 5.
október, og var myndin sýnd með
lifandi tónlist sem flutt var af
hljómsveit hátíðarinnar og hélt
Bjarni Frímann Bjarnason um tón-
sprotann. Einnig voru viðstödd
Þóra Ingólfsdóttir, forstöðumaður
Kvikmyndasafnsins, Þórður
Magnússon og Jón Stefánsson.
Sígild Úr Sögu Borgarættarinnar frá 1921.
Saga Borgarættarinnar sýnd á Ítalíu
Tilkynnt verður
fyrir hádegi í
dag hvaða rithöf-
undur hreppir
bókmenntaverð-
laun Nóbels í ár.
Á bresku vefsíð-
unni Nicer odds,
sem heldur utan
um stöðuna hjá
helstu veðbönk-
um þar í landi
kemur fram að franski höfundurinn
Michel Houellebecq er talinn líkleg-
astur til að hreppa verðlaunin.
Næstlíklegust er nefnd kanadíska
skáldið Anne Carson en hún hefur
sterk tengsl við Ísland og dvelur
hér á landi hluta ársins. Franski
höfundurinn Annie Ernaux er í
þriðja sæti hjá veðbönkunum en
sjálfsævisögulegar skáldsögur
hennar njóta mikillar hylli um þess-
ar mundir. Þá eru á listanum sýr-
lenska skáldið Adunis, keníski rit-
höfundurinn Ngugi wa Thiong’o og
svo Bretinn Salman Rushdie sem á
dögunum varð fyrir alvarlegri lík-
amsárás í Bandaríkjunum. Svo eru
nefnd franski höfundurinn og leik-
skáldið Maryse Condé og norski
höfundurinn Jon Fosse.
Veðja á að Houellebecq fái Nóbelinn
Anne Carson