Morgunblaðið - 10.12.2022, Síða 24

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 10. DESEMBER 2022
24
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri: Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Pistill
Kastljóskvikmyndaheimsinsá Íslandi
K
astljós kvikmyndaheimsins
beinast nú að Íslandi þegar
Evrópsku kvikmyndaverðlaun-
in (e. European Film Awards)
fara fram í Hörpu í kvöld. Það
er mikill heiður fyrir Ísland að Reykjavík
hafi orðið fyrir valinu sem vettvangur
verðlaunanna en hátíðin er haldin annað
hvert ár í Berlín en þess á milli til skiptis í
öðrum borgum Evrópu en íslenska ríkið og
Reykjavíkurborg halda hátíðina í samstarfi
við Evrópsku kvikmyndaakademíuna.
Það að halda hátíð sem þessa hér á landi
er enn ein rósin í hnappagat íslenskrar kvik-
myndamenningar sem hefur eflst mjög á um-
liðnum árum. Miklu er til tjaldað við að halda
hátíðina en um 1.200 gestir verða viðstaddir
hana, þar af um 700 erlendir gestir frá yfir
40 löndum auk yfir 100 blaðamanna og áhrifavalda sem
munu gera hátíðinni skil.
Á umliðnum árum hafa stór skref verið tekin til þess
að efla íslenska kvikmyndagerð. Fyrsta heildstæða
kvikmyndastefnan fyrir Ísland, Kvikmyndastefna til
ársins 2030 - Listgrein á tímamótum, var kynnt fyrir
tveimur árum sem markaði ákveðin vatnaskil. Í henni
eru útlistuð ýmis markmið og fjölþættar aðgerðir til
þess að efla umgjörð kvikmyndagerðar hér á landi,
til að mynda í menntamálum, betri samkeppnisstöðu,
aukinni sjálfbærni og markvissu alþjóðlegu kynningar-
starfi.
Mikill metnaður hefur verið lagður í framfylgd stefn-
unnar á skömmum tíma. Þannig fékk Kvik-
myndasjóður aukainnspýtingu upp á tæpan
milljarð króna vegna heimsfaraldursins. Í
gær var tilkynnt um áætlaða viðbótarfjár-
muni á næsta ári til þess að koma til móts
við breytingar í ríkisfjármálaáætlun frá því
í sumar. Endurgreiðsluhlutfall í kvikmynda-
gerð á Íslandi hefur verið hækkað í vor úr
25% í 35% en framlag til endurgreiðslna í
kvikmyndagerð á næsta ári er áætlað upp á
5,7 milljarða króna, sem er veruleg hækk-
un. Fjármunir til kvikmyndamenntunar á
framhaldsskólastigi voru auknir og lang-
þráðu kvikmyndanámi á háskólastigi komið á
laggirnar svo dæmi séu tekin.
Allt þetta skiptir máli fyrir þann öfluga
hóp fólks sem hefur helgað sig íslenskri
kvikmyndagerð, en án hans væri kvikmynda-
iðnaðurinn fátæklegur hér á landi. Íslensk kvikmynda-
menning er orðin samofin þjóðarsálinni og menningu
landsins. Sá ríki vilji stjórnvalda til þess að sækja um
að halda Evrópsku kvikmyndaverðlaunin hér á landi
var meðal annars með ofangreint í huga, að tileinka
hátíðina grasrótinni í íslenskri kvikmyndagerð og
undirstrika það, með veglegum kastljósum, hversu
framarlega Ísland stendur í heimi kvikmyndanna. Ég
óska öllum til hamingju með hátíð dagsins, sem verður
landi, þjóð og menningu til sóma.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Höfundur er menningarmálaráðherra
og varaformaður Framsóknar.
Í stríði við eigin þjóð
Stjórnvöld í Íran
ætla augljós-
lega ekki að gefa
neitt eftir þrátt
fyrir linnulítil mót-
mæli í tæpa þrjá mánuði vegna
andláts Möshu Amini í haldi
írönsku siðgæðislögreglunnar
16. september. Á fimmtudag
var mótmælandi tekinn af
lífi fyrir þátttöku í mótmæl-
um. Honum var gefið að sök
að hafa teppt götu og lagt til
byltingarvarðar með sveðju svo
sauma þurfti fimmtán spor.
Samkvæmt fréttum fékk
maðurinn, Mohsen Shekari,
ekki verjanda í málinu. Hann
var dæmdur fyrir „að heyja
stríð gegn Guði“. Shekari var
hengdur á fimmtudag og lá svo
á að fjölskyldan heyrði ekki af
aftökunni fyrr en hann hafði
verið tekinn af lífi.
11 manns hafa þegar ver-
ið teknir af lífi fyrir sakir,
sem tengjast mótmælunum,
jafnmargir eiga dauðadóm yfir
höfði sér.
Mannréttindasamtök segja
að rúmlega 450
manns hafi látið
lífið, þar af rúm-
lega 60 börn, og
írönsk stjórnvöld
hafa varpað þúsundum manna
í fangelsi vegna mótmælanna.
Ljótar fréttir hafa borist af
meðferð fanga, sem sætt hafi
nauðgunum og ofbeldi. Í einni
frétt var sagt frá konu, sem
færð var á sjúkrahús nær
dauða en lífi vegna innvortis
blæðinga vegna hópnauðgunar.
Írönsk stjórnvöld eru hins
vegar svo óskammfeilin að
halda því fram að þau gangi
fram með hófsemi og stillingu
og það sama eigi við í réttar-
kerfinu. Þau kalla mótmælin
óeirðir.
Staðreyndin er hins vegar sú
að stjórnvöld hafa enga leið til
að lægja reiðiölduna gegn þeim.
Íranskur stjórnarandstæðing-
ur, sem nýlega var sleppt úr
fangelsi, sagði að með því að
„taka einn mann af lífi eruð þið
að taka okkur öll af lífi. Eigið
þið nógu marga gálga?“
„Eigið þið nógu
marga gálga?“}
Vargöld í verkó
Ámiðvikudag
dæmdi
Héraðs-
dómur Reykjavík-
ur stéttarfélagið
Eflingu til bóta-
greiðslna fyrir
offors við fyrrver-
andi starfsmenn félagsins. Þar
hefur mikið gengið á frá því
Sólveig Anna Jónsdóttir var
kjörin formaður 2018, en ekki
síður eftir að hún var endur-
kjörin nú í febrúar og hreinsaði
út á skrifstofunni með fjölda-
uppsögnum.
Af dómunum blasir við að
andrúmsloftið á skrifstofu
Eflingar var eitrað og raunar
einnig utan hennar, því ein-
hverjir í forystu félagsins stuðl-
uðu að grófum persónulegum
árásum á starfsmenn sína í
fjölmiðlum og félagsmiðlum.
Það er með ólíkindum að
horfa upp á að eitt helsta
stéttarfélag landsins ástundi
vinnubrögð, sem ekkert
launþegafélag myndi umbera
almennum vinnuveitanda. Þar
hefur byltingin enn og aftur
étið börnin sín.
Hlutverk verkalýðsfélaga er
að standa vörð um réttindi,
hagsmuni og velferð launþega,
en forysta Eflingar kom fram
af ofríki og illgirni við eigin
starfsmenn. Þar er ekki um að
ræða stakan, slæman yfirmann
á vinnustað, skeytingarleysi
eða lélega framkomu, heldur
er skipulegur fantaskapur og
fólska beinlínis
starfsmanna-
stefna.
Sú meinsemd
hefur víðar grafið
um sig. Alþýðu-
samband Íslands
(ASÍ) er í uppnámi
eftir dæmalausa en misheppn-
aða tilraun Sólveigar Önnu og
Ragnars Þórs Ingólfssonar,
formanns VR, til þess að taka
þar völdin í haust.
Aðkoma þeirra að kjaravið-
ræðum hefur ekki heldur
stuðlað að friði á vinnumark-
aði. Hvort heldur litið er til
89 manna samninganefndar
Eflingar eða viðkvæmni for-
manns VR, sem spratt upp frá
samningaborðinu fyrir hönd
ríflega 30 þúsund félagsmanna
af því að hann er ósáttur við
peningamálastefnu Seðlabank-
ans! Út yfir þjófabálk tók þó
þegar einhver – að líkindum
innan Eflingar – lak upplýs-
ingum um kjaraviðræður
Starfsgreinasambandsins við
Samtök atvinnulífins til fjöl-
miðla í von um að gera út um
þær á lokametrunum.
Slíkar skemmdarverkatil-
raunir varpa ljósi á þá stétta-
baráttu, sem hinn róttæki arm-
ur verkalýðshreyfingarinnar
vill ástunda. Þar eru pópúlískt
orðagjálfur, sjálfsupphafning
og átök orðin að sjálfstæðu
markmiði, en hagsmunir
launþega látnir lönd og leið. Ís-
lenskt launafólk á betra skilið.
Pópúlískt orða-
gjálfur, sjálfsupp-
hafning og átök eru
orðin að sjálfstæðu
markmiði}
Sjö greindust með berkla
Ekkert tilfelli inflúensu greindist
hér á landi veturinn 2020–2021
í fyrsta skipti síðan skráningar
hófust en fjögur tilfelli greindust í
lok seinasta árs. Er þetta rakið til
ferðatakmarkana og sóttvarnaráð-
stafana í Covid-faraldrinum.
Fram kemur í umfjöllun um
einstaka sjúkdóma að í fyrra hafi
greinst berklar hjá sjö einstakling-
um, tveir þeirra voru íslenskir rík-
isborgarar. Voru berklar staðfestir
með ræktun hjá sex einstakling-
um en hjá einum var greiningin
klínísk. Hefur meirihluti berkla-
greininga síðustu 20 árin verið hjá
erlendum ríkisborgurum.
Þá greindust fleiri með lekanda
í fyrra en árið á undan eða 107
tilfelli og voru karlmenn í miklum
meirihluta (80%). Segir í skýrslu
sóttvarnalæknis að lekandabakt-
eríur, sem eru fjölónæmar fyrir
sýklalyfjum, séu vaxandi vandamál
erlendis og því sé tímaspursmál
hvenær þær verða það hér á landi.
Alls voru 49 einstaklingar greindir
með sárasótt á seinasta ári og
voru þeir töluvert fleiri en undan-
farin ár. Karlmenn eru í miklum
meirihluta þeirra sem greindust
með sárasótt. 21 einstaklingur
greindist með nýja HIV-sýkingu í
fyrra, 15 karlar og sex konur. Frá
upphafi HIV-faraldursins hefur
nýgengi HIV-sýkinga verið nokkuð
stöðugt. Í fyrra greindist lifrar-
bólga B hjá 31 einstaklingi. Allir
voru með erlent ríkisfang. Einnig
greindust 66 einstaklingar með
lifrarbólgu C á seinasta ári og eru
það töluvert færri einstaklingar en
á undanförnum fimm árum.
Í umfjöllun um sýkingar í
meltingarvegi og svonefndar
súnur, sem eru sýkingar sem
smitast milli dýra og fólks, kemur
fram að á seinasta ári greindust 58
tilfelli af kampýlóbaktersýkingum,
heldur færri sýkingar en undan-
farin ár. 55 einstaklingar greindust
með salmonellusýkingar. Þá var
tilkynnt á árinu um fimm tilfelli af
listeríusýkingu og var þar um að
ræða tvo karla og þrjár konur á
aldrinum 53–78 ára.
Flest tilfelli sjúkdómsins hér
á landi á undanförnum áratug-
um voru greind árið 2017 þegar
sjö tilfelli greindust og létust þá
fjórir einstaklingar. „Þetta sama ár
greindust 2.502 tilfelli af listeríu-
sýkingum innan ESB/EES með
14% dánartíðni.“
A
lls greindust tíu einstak-
lingar með hermanna-
veiki (e. Legionnaires
disease) á seinasta ári og
hafa ekki jafnmörg tilfelli sýkinga
af völdum Legionella-bakterí-
unnar greinst á einu ári frá árinu
2007. Greindust fjórar konur og
sex karlar á aldrinum 52 til 90
ára með sýkinguna í fyrra og
létust þrír einstaklingar af hennar
völdum á árinu, tvær konur og
einn karlmaður. Voru þau á aldr-
inum 74 til 87 ára. Þetta kemur
fram í ársskýrslu sóttvarna fyrir
árið 2021 sem sóttvarnalæknir
gefur út. Þar er birt faraldsfræði
tilkynningarskyldra smitsjúkdóma
í samanburði við fyrri ár.
Í skýrslunni segir að einstak-
lingarnir þrír sem létust af völdum
hermannaveiki hafi allir verið með
undirliggjandi áhættuþætti. Hjá
einum tókst að rækta bakteríuna í
vatnsleiðslum á heimili sjúklings.
Á undanförnum árum hafa að
jafnaði greinst eitt til fimm tilfelli
af hermannaveiki á hverju ári.
„Víða erlendis hefur sýkingum af
völdum Legionella fjölgað og hafa
Evrópusambandið og Alþjóðaheil-
brigðismálastofnunin sett fram
nýjar leiðbeiningar og kröfur til að
stemma stigu við útbreiðslu bakt-
eríunnar,“ segir í skýrslunni.
Birt er mjög ítarlegt yfirlit yfir
smitsjúkdóma í skýrslunni og
segir Guðrún Aspelund sóttvarna-
læknir í formála að á seinasta ári
líkt og á árinu 2020 hafi starfsemi
sóttvarnalæknis snúist að miklu
leyti um COVID-19. „Vegna sótt-
varnaaðgerða gegn COVID-19 þá
fækkaði sumum öðrum sýkingum,
bæði öndunarfæra- og meltingar-
færasýkingum, sem leiddi einnig
til minni sýklalyfjanotkunar en
nýgengi flestra tilkynningar-
skyldra sjúkdóma hélst hins
vegar að mestu óbreytt,“ segir
hún. Segir Guðrún að því miður
hafi þátttaka barna í almennum
bólusetningum í fyrra verið heldur
slakari en árin á undan. Líkleg
ástæða þess sé mikið álag sem var
á heilsugæsluna vegna COVID-19.
Þörf sé á samstilltu átaki til að
auka þátttöku í bólusetningum á
nýjan leik.
Þrír létust úr her-
mannaveiki í fyrra
SVIÐSLJÓS
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Fjöldi greindra legionella- og listeríusýkinga
Sjúklingar greindir með legionella-sýkingu 1999-2021
10
8
6
4
2
0
6
4
2
0
'99 '01 '03 '05 '07 '09 '11 '13 '15 '17 '19 '21
'97 '99 '01 '03 '05 '07 '09 '11 '13 '15 '17 '19 '21
2
1
3
7
10
4
3
1 1
3
4
10
2
1 1
4
1 1
4
1
4
7
2
4
5
Fjöldi greindra listeríusýkinga 1997-2021
Heimild: Embætti landlæknis