Morgunblaðið - 15.12.2022, Page 61

MENNING 61
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 15. DESEMBER 2022
RALPH
FIENNES
NICHOLAS
HOULT
ANYA
TAYLOR-JOY
Painstakingly Prepared.
Brilliantly Executed.
FRÁ ÞEIM SÖMU OG FÆRÐU OKKUR ENCANTO
KOMIN Í BÍÓ
SÝND MEÐ ÍSLENSKU OG ENSKU TALI
USA TODAY ENTERTAINMENT
WEEKLY
EMPIRETHE PLAYLISTNEW york post
SCREENDAILY IGN VANITYFAIR THEHOLLYWOOD
REPORTER
84%
91%
71%
Nána i upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
KEMUR Í BÍÓ Á FÖSTUDAGINN
USA TODAY ENTERTAINMENT
WEEKLY
EMPIRETHE PLAYLISTNEW york post
M
exíkóska kvikmynda-
leikstjóranum Guill-
ermo del Toro virðist
aldrei bregðast boga-
listin þegar kemur að því að færa
hin ýmsu ævintýri í kvikmyndaform
og þá oftast myrk og óhugnanleg.
Nýjasta mynd hans, sem ber hinn
heldur stirða titil Guillermo del
Toro's Pinocchio eða Gosi Guillermos
del Toros, er ekki laus við myrkur
en er þó við allra hæfi, ungra sem
aldinna. Þykir mér þó heldur ósann-
gjarnt að myndin sé kennd við del
Toro einan þar sem kvikunarleik-
stjórinn Mark Gustafson og hans
fólk hefur hér greinilega unnið
mikið þrekvirki í sinni mögnuðu
listgrein, „stop motion“, sem ég
hef því miður ekki séð almennilega
íslenska þýðingu á (og óskað er
eftir, hér með) en felst í því að færa
til brúður og leikmyndir millimetra
í senn og taka ógrynni mynda sem
saman mynda svo hreyfingu. Ég er
efins um að ég hafi nokkurn tíma
séð eins fallega og vel gerða „stop
motion“-mynd og Gosa þeirra del
Toros og Gustafsons. Þykir mér
hreinasta synd að geta ekki séð
hana í bíó, það er aðeins hægt að
horfa á hana á Netflix í sjónvarpinu
en vonandi verður hún einhvern
tíma sýnd á breiðtjaldi.
Einhverra hluta vegna er þetta
þriðja myndin sem gefin er út á
þessu ári um Gosa, hið sígilda
sköpunarverk ítalska höfundarins
Carlos Collodis sem kom út á bók
árið 1883. Mikill fjöldi kvikmynda
og þar á meðal kvikaðra hefur
verið gerður en Disney-útgáfan er
þekktust og sú býsna breytt og öllu
barnvænni útgáfa. Del Toro fer nær
hinni upphaflegu sögu en bætir
við fasisma á tímum Mussolinis á
Ítalíu, einhverra hluta vegna.
Sígild saga Collodis segir frá
fátækum og gömlum brúðugerðar-
manni, Gepetto, sem fær í hendur
viðarbút sem reynist töfrum gædd-
ur. Hann sker brúðu úr viðnum og
nefnir hana Pinocchio eða Gosa.
Gosi reynist Gepetto erfiður viður-
eignar og stingur af. Gepetto finnur
brúðuna aftur en er þá handtekinn
og Gosi heldur aftur heim í tóman
kofann. Þar hittir hann engisprettu
sem úthúðar honum fyrir óþekktina
og drepur Gosi hana í reiði sinni,
heldur á vit ævintýra og lendir í
slæmum félagsskap kattar og refs.
Þeir ræna hann og reyna að drepa
en töfradís bjargar Gosa á seinustu
stundu. Þegar Gosi lýgur að henni
lengist á honum nefið, sem frægt
er, og aftur lendir hann í slagtogi
við rebba og kisa og töfradísin
bjargar honum á ný og gengur í
móðurstað. Gosi hefur skólagöngu
en afvegaleiðist fljótt og breytist í
asna. Seinna meir lendir hann svo í
maganum á hryllilegum risahákarli
og hittir þar fyrir Gepetto. Gosi
bjargar honum og dísin breytir
spýtustráknum í alvöru dreng, eftir
að hann hefur iðrast gjörða sinna.
Víti til varnaðar
Eins og sjá má átti sagan af Gosa
að vera ungu fólki víti til varnað-
ar. Gosa hefnist fyrir lygina og
aðra ósæmilega hegðun, m.a. að
óhlýðnast föður sínum og hafa ekki
kristileg gildi í hávegum. Þegar
hann loks gerist „góður strákur“
öðlast hann líf og fyrirgefningu. Á
endanum annast hann svo aldraðan
föður sinn eins og góð börn eiga að
gera.
Gosi er sumsé kristileg dæmisaga
með býsna súrrealísku ívafi. Gaman
er í þessu sambandi að benda á
pistil sr. Maríu Guðrúnardóttur
Ágústsdóttur á vef þjóðkirkjunnar,
kirkjan.is, sem hún ritar árið 2008
eftir að hafa séð leiksýninguna Gosa
í Borgarleikhúsinu. Skrifar hún þar
m.a. að sagan sé þroskasaga ung-
mennis í leit að sjálfu sér og fjalli
um hvað skipti máli í lífinu. „Er það
frægð, skjótfenginn gróði eða að
seðja fíknina, hver sem hún kann
að vera? Eða er tilgangur lífsins að
þroskast að visku og vexti og finna
gleðina flæða, gleði upprisulífsins?“
skrifar María og að saga Gosa
sé sagan mín og sagan þín, saga
upprisunnar og hinnar yfirnáttúru-
legu snertingar Guðs sem birtist á
sviðinu í líki bláklæddu Óskadísar-
innar. Má í því sambandi nefna
áberandi bláan lit þeirrar töfraveru
og annarra töfravera í mynd del
Toros og Gustafsons.
Þessi upphaflega merking sögu
Collodis skilar sér að mestu í
myndinni nýju en Gosi er þó frá
upphafi góður spýtustrákur sem
gerir mistök af því að hann veit ekki
betur. Hann er að læra á lífið og
því auðvelt að plata hann. Gepetto
Listrænt þrekvirki og jólamyndin í ár
KVIKMYNDIR
HELGI SNÆR
SIGURÐSSON
Netflix
Guillermo del Toro’s Pinocchio/ Gosi
Guillermos del Toros
Leikstjórn: Guillermo del Toro og Mark
Gustafson. Handrit: Guillermo del Toro
og Patrick McHale, byggt á bók Carlo
Collodi. Aðalleikarar: Gregory Mann,
CristophWaltz, Ewan McGregor, David
Bradley, Ron Perlman og Tilda Swinton.
Bandaríkin og Mexíkó, 2022. 117 mín.
TöfrandiKvikuð mynd Guillermos del Toros og Marks Gustafsons er svo til fullkomið kvikmyndaverk.
missir son, Carlo, í upphafi myndar
þegar sprengja lendir á kirkju í
bænum. Hann syrgir hann lengi og
býr svo til Gosa í ölæði. Gosi reynir
á þolinmæði Gepettos í fyrstu, brýt-
ur allt og bramlar eins og óviti og er
fjótlega rænt af brúðusýningastjóra
sem lætur hann dansa og syngja og
græðir á tá og fingri. Uppgangur
fastista er líka viðbót við söguna og
sjálfur Mussolini kemur við sögu
með spaugilegum hætti. Fastista-
foringi einn vill ólmur fá Gosa í
herinn þegar hann kemst að því að
hann er ódauðlegur og Gosi endar í
herþjálfunarbúðum fyrir ungmenni.
Þetta er dálítið einkennileg viðbót
við söguna af Gosa og í raun óþörf
en eykur þó ógnina í frásögninni
sem er jú aðalsmerki del Toros, þ.e.
ógnvekjandi fantasíur.
Frábærir leikarar
Öll listræn vinna er framúrskar-
andi, hönnun brúða hugmyndarík
sem og sviðsmynda en del Toro
vildi hafa ákveðið raunsæi hvað
hana varðar, t.d. sót á veggjum
heimilis Gepettos þar sem kynt er
með kolum á heimilinu. Slík smáat-
riði skila sér og lýsingin kallar fram
einkar fallega liti og blæbrigði ljóss
og skugga. Þá ber einnig að nefna
fagra tónlist Alexandres Desplats,
ýmist með eða án söngs. Myndin
er að hluta söngvamynd þar sem
í einstaka atriðum er brostið í
söng og sá söngur er hljómfagur,
einkum hins unga Gregorys Manns
sem syngur eins og engill. Talsetn-
ingin er líka glæsileg og leikaraval
gott, hinn ungi Mann sem sniðinn
í hlutverk Gosa, gamla brýnið
David Bradley litríkur sem Gepetto,
Ewan McGregor spaugilegur í
hlutverki vitru engisprettunnar
og Christoph Waltz fer á kostum í
túlkun sinni á hinum illa brúðusýn-
ingastjóra. Einnig ber að minnast
á frammistöðu stórleikkonunnar
Cate Blanchett sem leikur apann
Spazzatura en sá leikur felst eink-
um í því að skríkja eins og api!
Þetta er jólamyndin í ár, á því
er enginn vafi, og því miður bara
aðgengileg í sjónvarpi. Hér í gamla
daga voru jólamyndir fallegar, bæði
sjónrænt og í boðskap sínum, eða
þannig eru þær alla vega í minningu
ofanritaðs. Og þess konar kvikmynd
er Gosi Guillermos del Toros.