Morgunblaðið - 31.12.2022, Blaðsíða 14

FRÉTTIR
Innlent14
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 31. DESEMBER 2022
Tröllasmiður, eitt stærsta skordýr á
Íslandi, er útbreiddari en áður var
talið. Náttúrustofa Suðausturlands
hefur gefið út skýrslu, Útbreiðsla
tröllasmiðs í Sveitarfélaginu Horna-
firði 2022, eftir Hólmfríði Jakobs-
dóttur, Kristínu Hermannsdóttur
og Lilju Jóhannesdóttur sem er
forstöðumaður Náttúrustofunnar.
Þar kemur m.a. fram að svo virðist
sem tröllasmiðurinn sé að færa sig
austar á bóginn. Tröllasmiður finnst
aðeins í Sveitarfélaginu Hornafirði
á svæðinu frá Hoffelli í Nesjum og
austur fyrir Almannaskarð.
„Við fengum einn tröllasmið í gildru
í Lóni, rétt austan við Almanna-
skarð, þannig að hann er þar. Fram
að þessu hafði ekki fengist trölla-
smiður í Lóni þannig að það virðist
sem hann sé að auka útbreiðslu
sína,“ segir Lilja Jóhannesdótt-
ir, forstöðumaður Náttúrustofu
Suðausturlands. Einnig hefur sést
til tröllasmiða, t.d. við Slaufrudal
og bæinn Syðri-Fjörð, samkvæmt
tilkynningum heimamanna. Þá
fann Náttúrufræðistofnun Íslands
tröllasmið úti á Horni í Nesjum 1997
og er það austasti fundarstaður
dýrsins.
Ætla má að stóru jökulfljótin
takmarki útbreiðslusvæði
tröllasmiðsins. Lilja bendir á að
þrátt fyrir þau geti skordýrið fært
sig enn austar á bóginn. „Það væri
gaman að setja upp fallgildrur enn
lengra í austur,“ segir Lilja.
Frekari rannsóknir á tröllasmiði
hafa ekki verið ákveðnar, að sögn
Lilju. Til þess þyrfti að fá fjármagn
og finna starfsfólk til að sinna verk-
efninu. Hún segir að það sé snúið að
fá starfsfólk til Hafnar vegna þess
hve lítið húsnæði er í boði. „Þetta er
klárlega nokkuð sem okkur langar að
gera, en það er ekki alveg í kortun-
um,“ segir Lilja.
Tröllasmiðir eru fremur fáséðir
og virðast vera staðbundnir. Lilja
segir að tegundin hafi ekki verið
mikið rannsökuð og til dæmis er
ekki almennilega vitað hver lífsferill
tröllasmiðsins er á Íslandi né heldur
hver viðkoman er. Fram kemur í
skýrslunni að lífsferill tröllasmiðs sé
breytilegur eftir svæðum erlendis.
Líklegt er talið að hitastig hafi áhrif
á lífsferil dýrsins en rannsóknir í
Englandi sýndu að dýr sem lifðu
í 100 metra hæð yfir sjávarmáli í
Englandi höfðu aðallega einæran
lífsferil en bjöllur sem lifðu yfir 250
metra hæð yfir sjávarmáli höfðu
aðallega tvíæran lífsferil. Auk
þess urpu kvendýr á láglendi fleiri
eggjum en þau sem lifðu hærra yfir
sjávarmáli.
Í skýrslunni segir að æskilegt væri
að fara í umfangsmeiri rannsókn á
þéttleika og útbreiðslu tröllasmiðs.
Gott væri að nota gildrur sem eru
þannig útbúnar að þær sé hægt að
hafa opnar yfir allt rannsóknar-
tímabilið, m.a. í rigningu. Einnig
væri fróðlegt að leggja gildrur austar
en útbreiðslusvæði tröllasmiðs nær.
Niðurstöður þessarar rannsóknar
og tilkynningar frá heimamönnum
bendi til þess að tegundin sé að
teygja sig lengra austur.
Tröllasmiðurinn er bjalla af
járnsmiðsætt og er einnig kallaður
tordýflamóðir en tordýfill er annað
heiti á járnsmiði. Hann finnst í
graslendi, mólendi og skóglendi
víða á meginlandi Evrópu, Bret-
landi, Írlandi, Færeyjum og Íslandi.
Útbreiðslusvæðið nær austur að
Karpatafjöllum, suður til Spánar
og norður til Norður-Noregs og
Kólaskaga. Tegundin hefur líklega
átt heima hér á landi frá því löngu
fyrir landnám og jafnvel frá því fyrir
lok síðustu ísaldar. Íslenski trölla-
smiðurinn er undirtegund sem er
nokkuð frábrugðin tröllasmiðum
í Noregi, Skotlandi og Færeyjum.
Undirtegundin finnst því hvergi
annars staðar í heiminum.
lEitt stærsta skordýr Íslands náðist í gildru í LónilÍslenska undirtegundin finnst hvergi annars staðar
í heiminumlFræðimenn telja æskilegt að rannsaka íslenska tröllasmiðinn og lífsferil hans betur
Tröllasmiðurinn er á austurleið
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Ljósmynd/Erling Ólafsson
Tröllasmiður Hann er eitt stærsta skordýr á Íslandi. Dýrið á myndinni var
21 millimetri. Tegundin finnst einungis í Sveitarfélaginu Hornafirði.
Fæst í öllum apótekum
Bláa lónið studdi Krabbameins-
félagið í ár með þátttöku í átaks-
verkefnunum Mottumars og Bleiku
slaufunni. Líkt og fyrri ár rann hluti
af sölu sturtugels Bláa lónsins í
mars og varasalvans í október, til
Vísindasjóðs Krabbameinsfélags-
ins.
Að þessu sinni söfnuðust 4,3
milljónir króna og hefur Helga
Árnadóttir, framkvæmdastjóri hjá
Bláa lóninu, afhent Krabbameins-
félaginu þá upphæð. Bláa lónið
hefur veitt stuðning við verkefni
Krabbameinsfélagsins allt frá árinu
2015, segir í tilkynningu.
Tilgangur Vísindasjóðs Krabba-
meinsfélagsins er að efla íslenskar
rannsóknir á krabbameinum, m.a.
með því að styrkja með fjárfram-
lögum rannsóknir á orsökum
krabbameina, forvörnum, meðferð-
um og lífsgæðum sjúklinga.
Vísindasjóðurinn hefur frá árinu
2017 veitt 71 styrk, alls 384 milljónir
króna, til 41 rannsókna og hefur
Bláa lónið verið einn af helstu
stuðningsaðilum sjóðsins allt frá
stofnun hans árið 2015.
Í tilkynningu er haft eftir Helgu
Árnadóttur að átaksverkefni
Krabbameinsfélagsins séu mikil-
væg og Bláa lónið sé stolt af því að
leggja því lið.
„Það er okkur sönn ánægja að
geta veitt fjárstuðning sem þennan,
enda mikilvægt að styðja við og efla
íslenskar rannsóknir á krabbamein-
um. Vísindasjóður Krabbameinsfé-
lagsins vel til þess fallinn að halda
utanum um þær,“ segir Helga.
lVísindasjóður
Krabbameinsfélags-
ins styrktur
Bláa lónið gaf 4,3
milljónir króna
Styrkur Árni Reynir Alfreðsson
tekur við styrknum frá Helgu Árna-
dóttur hjá Bláa lóninu.
einnig meira en áður. Nefnt er að
enn sé ekki búið að ljúka vigtun efna
nema fyrir fyrstu tíu mánuði ársins.
Sérsveitin í 40% fleiri útköll
Alls voru 388 vopnaútköll skráð
hjá sérsveit ríkislögreglustjóra árið
2022. Það eru 40% fleiri útköll en að
meðaltali síðastliðin þrjú ár.
Í 62% þessara mála, þar sem ein-
hver ber vopn og sérsveit er kölluð
til, er um að ræða egg- eða stungu-
vopn og í 23% málanna var um að
ræða skotvopn. Hegningarlagabrot-
um, sérrefsilagabrotum og umferð-
arlagabrotum fækkaði hins vegar.
Tæplega helmingur hegn-
ingarlagabrota á höfuðborgar-
svæðinu var með skráðan vettvang
á svæði lögreglustöðvar 1, sem nær
yfir Háaleiti, Hlíðar, Laugardal, mið-
borg, Seltjarnarnes og Vesturbæ.
Þar af voru um 16% hegningarlaga-
brota með skráðan vettvang í mið-
borginni.
Þegar litið er til grunaðra í hegn-
ingarlagabrotum má sjá að 78%
grunaðra voru karlar og 22% konur.
Þá voru nokkrir kynsegin einstak-
lingar uppvísir að brotum.
Í bráðabirgðatölunum segir að á
árinu voru að jafnaði skráð 396 mál
á sólarhring hjá lögreglu og þar af
fólu að jafnaði 112 tilvik á sólarhring
í sér útkall af einhverju tagi. Er það
svipaður fjöldi og í fyrra. Alls voru
rétt yfir 4.300 einstaklingar hand-
teknir þetta árið.
Lögregla og tollgæsla lögðu hald á
óvenjumikið magn fíkniefna á árinu
og ljóst er að um er að ræða metár.
Þetta kemur fram í bráðabirgðatöl-
um lögreglu fyrir árið.
Þar segir að lögregla og tollgæsla
hafi aldrei lagt hald á meira mari-
júna, eða yfir 160 kíló, það átti einnig
við um amfetamínbasa, en lagt var
hald á 47 lítra.
Þá lagði lögregla hald á yfir 140
kíló af kókaíni, en lagt var hald á
um 100 kíló fyrst í Hollandi.
Lagt var hald á tæplega 21 lítra
af MDMA-basa og rúm 2 kíló af
metamfetamínkristöllum, sem er
lBráðabirgðatölur lögreglunnar um afbrot ársins liggja fyrirl160 kg af marijúana og 140 kg af kókaíni
Metár hjá lögreglunni í magni fíkniefna
Urður Egilsdóttir
urdur@mbl.is
Morgunblaðið/Eggert
Fíkniefni Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu lagði hald á gríðarlegt magn
fíkniefna á árinu, t.d. 160 kg af maríúana og 140 kg af kókaíni.