Arkitektúr og skipulag - 01.12.1988, Blaðsíða 28

Þurfum við að endurbyggja Reykjavík?
1. Inngangur
Það er svolítið dapurlegt að lesa blaða- og tímaritsgreinar
frá seinni hluta þessarar aldar þegar steinsteypan er að byrja
að ryðja sér til rúms og bera saman hrifningu þeirra manna
sem töldu þetta nýja efni geta kveðið niður aldagamla fylgju
íslensku þjóðarinnar sem vár skortur á mannsæmandi húsnæði
og horfa svo á hvað okkur afkomendunum hefur tekist að
skapa.
Flestum þjóðum hefur tekist að eyðileggja ímynd steypunn-
ar með ljótum, ómanneskjulegum mannvirkjum. Við höfum
fyrir löngu náð sama stigi hvað ljótleikann varðar en í viðbót
hefur okkur tekist að skapa handónýtt byggingarefni þar sem
sú þversögn kemur í ljós að skemmdirnar vaxa í réttu hlutfalli
við vaxandi tækni og tækniþekkingu. Höfundur hefur ekki
rými til að reyna að skýra þessa þversögn eða fjalla um sam-
skipti bláeygðra, saklausra vísindamanna (höfundur meðtal-
inn fyrr á árum) og bisnessmanna og stjórnenda, en ætlar þess
í stað að reyna að skýra aðeins stöðu viðhaldsmála í dag og
jafnvel spá einhverju um framtíðina. Greinin er hins vegar
ekki kennslugrein í viðhaldsmálum.
2. Hver eru vandamál viðhaldsmark-
aðarins í dag?
Þótt undarlegt megi virðast telur höfundur eitt helsta
vandamál viðhaldsmarkaðarins vera fólgið í eftirfarandi: við-
haldsvinna er of ódýr á íslandi. Þetta verður til þess að næst-
um ómögulegt er að byggja upp sterka verktaka sem geta
haldið uppi þjálfuðu liði yfir vetrarmánuðina og viðhaldsvinn-
an byggist því að miklu leyti á sumarfólki sem hefur takmark-
aðan áhuga á faglegri vinnu. Annað ekki smærra vandamál
er: fagleg þekking og rannsóknir eru allt of stutt á veg komnar
og vankunnandi en vel klæddir töframenn flæða yfir landið
með jöfnu millibili.
Þetta verður til þess að einstakir húseigendur hafa oft orðið
að bera kostnað af tilraunum á eignum sínum þegar verið er
að leita að hagkvæmum lausnum eða töframenn komist í þær.
Samskipti húseigenda og verktaka hafa einnig borið í sér
nokkurn misskilning: Húseigendur telja tilgang útboða oft
vera þann einan að láta verktaka bjóða niður hvern fyrir öðr-
um og telja tilboðið oft ekki hagstætt nema verktakinn fari á
hausinn.
Og svo er það hitt, að þessu er oft eins farið og í krabba-
meinslækningum að við vitum ekki nægjanlega vel hvað við
eigum að skera mikið burt af sjúklingunum og stundum fer
fyrir okkur líkt og læknunum sem loka skurðinum bara í flýti
og bíða síðan eftir endalokunum.
3. Hvernig verða viðhaldsmálin á
næstu árum?
Höfundur telur lítinn vafa leika á því að mikið af þeim spá-
dómum sem hann lagði fram fyrir nokkrum árum um þróun
skemmda og taldir voru svartsýnisraus ætlar að rætast: Við
munum þurfa að brjóta niður að verulegu leyti svalir og þak-
kanta á húsum byggðum eftir 1960.
Mikið af húsum t.d. í Breiðholtinu er illa hannað með þetta
í huga, með óvarða þakkanta sem erfitt er að komast að.
Meðfylgjandi mynd sýnir bytjun á slíkri viðgerð þar sem búið
er að banka hluta svalanna niður með léttum hamri. Við erum
hins vegar að vona að sleppa við að rífa húsin sjálf og að því
leyti er svarið við upphafsspurningunni, nei. Ekki mun draga
úr sprunguviðgerðum. Tæknimenn hafa neitað að horfast í
augu við það að þeir ráða ekki við sprungumyndunina, og lek
hús eru ekkert á leiðinni út í kuldann.
Endurmálun húsa fer að verða vandamál.
Undanfarið hefur oft verið reynt að komast hjá því að
hreinsa alla málningu af húsunum vegna þess að sterkur
vatns- eða sandblástur skemmir yfirborðið. Arangurinn varð
oft áframhaldandi flögnun, stundum strax næsta vetur. Þetta
varð til þess að í dag er reynt að hreinsa nær alla málningu af
skemmdum húsum. Þessi hreinsun fer oftast fram nú með
sterkum leysiefnum sem varla getur talið hollt og höfundur
telur að þetta verði bannað von bráðar.
Hugmyndir stjórnvalda um skipan rannsókna geta táknað
endalok viðhaldsrannsókna.
Hugmyndir eru uppi um að gera kröfur um að rannsóknir
eigi að standa undir sér. Hætt er við að viðhaldsrannsóknir
leggist þá niður því enginn stór aðili stendur á bak við þessa
vinnu sem gæti greitt slíkar rannsóknir. Höfundur vonar hins
vegar að þetta rætist ekki heldur fari svo að rannsóknir aukist
og að á endanum verði viðhaldsvinna hátt metin iðngrein sem
skili bæði arði og viðurkenndri þjónustu. En enn er nokkuð
langt í það. ■ Ríkharður Kristjánsson.
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG