Arkitektúr og skipulag - 01.12.1988, Blaðsíða 59

Afskipti af skipulagi
Þáttur íbúasamtaka Skuggahverfis í skipulagi við Skúlagötu
Ibúasamtök Skuggahverfis voru stofnuð á fundi 70 manna
1. okt. 1983. Tildrögin voru, að þá hafði nýlega verið
kynnt í Morgunblaðinu, að áform væru uppi um að gera
átak í skipulags- og uppbyggingarmálum þessa svæðis.
Samkvæmt hugmyndum borgaryfirvalda átti að hvetja til
uppbyggingar með því að leyfa íbúðabyggð í stað iðnaðar og
stóraukna nýtingu lóða sem væru yfir 2000 m2 en halda lóðar-
nýtingu minni lóða óbreyttri. Aukningin nam víðast tvöföldun
á því sem gilti frá Aðalskipulagi 1962-1983.
Tvær tillögur arkitekta voru kynntar við þetta tækifæri, sem
borgaryfirvöld höfðu látið spreyta sig á að „sýna“ að byggja
mætti það magn sem tillaga var um að leyfa, eða allt að 2.0.
Önnur tillagan sýndi röð 7-8 hæða hárra húsa inn með allri
Skúlagötu, en hin sýndi mishá hús, 4-5 hæðir en einnig 10-12
hæða turna með.
Viðbrögð manna við þessum áformum voru með ýmsum
hætti.
Þeir sem létu sig málið skipta höfðu ekki áhyggjur af
því að breyta notkun lands til
íbúðar, heldur höfðu þeir
fyrst og fremst áhyggjur af
missi útsýnis til sjávar og
fjalla, sem gefur Skugga-
hverfinu sérkennileg tengsl
við náttúruna jafnframt því
að vera nærri miðbænum.
Þegar eftir kynningu hug-
myndanna og tillagnanna
tveggja risu menn upp og
mótmæltu í blöðum. Um 150
íbúar í Skuggahverfi rituðu
undir bréf til borgarstjóra af
þessu tilefni.
Ibúasamtökin fjölluðu ítar-
lega um tillögur og kosti og
efndu að lokum til kynning-
arfundar með formanni
skipulagsnefndar í Vörðu-
skóla í nóvember 1983.
Við nánari umfjöllun um
þessi mál kom í ljós að menn
höfðu áhyggjur af fleiru en útsýni.
Augljóst var að söguleg og menningarleg verðmæti voru í
hættu. Þar voru byggingar Völundar og Kveldúlfs, hvor-
tveggja stórvirki á sinni tíð og brautryðjandaverk um síðustu
aldamót.
Mönnum leist ekki á breytta ásýnd borgarinnar af sjó og
menn höfðu áhyggjur af því að há byggð í norðri við létta lága
byggð myndi ekki veita henni það skjól sem lofað væri, heldur
gæti allt eins stafað af henni vindhnútum sem spilltu annars
nægilega vindasamri vist á þessu svæði til muna.
Þá fannst sumum ekki augljóst að þröngbýli í íbúðahverfi
yrði til ávinnings þar sem þekkt er, að ótæpileg samþjöppun
íbúða framkallar „vanrækslu“-húsnæði þegar nýting fer fram
úr hæfilegu marki.
Menn óttuðust að umferð yrði óbeisluð.
Það þarf ekki að hafa mörg orð um kynningarfundinn í
Vörðuskóla, þar voru fáir vegna mistaka í boðun. Sá fundur
varð heldur ekki til að sefa geiginn í mönnum við tilhugsun
um hrikalegar framkvæmdir í friðsælum smáriðnum „útjaðri"
borgarinnar.
íbúasamtökin óskuðu ítrekað eftir frekara samráði við
stjórnvöld en því var ekki svarað í þeirri mynd sem óskað var
eftir.
Er frestur rann út til að gera athugasemdir við breytingar á
skipulagi, lýstu tugir íbúa í Skuggahverfi bréflega yfir stuðn-
ingi við breytingu úr iðnaðar- í íbúðasvæði, en mótmæltu ein-
dregið aukinni nýtingu lands.
Stjórn íbúasamtakanna skaut rökfærslum sínum í þessu
sambandi til borgaryfirvalda, skipulagsstjórnar og ráðherra.
Lyktir þessa máls urðu þær, að breyting landnotkunar og
nýtingarhlutfalls var samþykkt í borgarstjórn 29.2.1984, og
staðfest af félagsmálaráðuneytinu 7. júní 1984.
I framhaldi af samþykkt nýtingar létu borgaryfirvöld fara
fram deiliskipulagningu á svæðinu.
Deiliskipulag fyrir Skúlagötusvæði var kynnt almenn-
ingi að Hverfisgötu 105 í
september 1985, þar er gert
ráð fyrir lóðanýtingu allt að
2.0 og húsahæðum allt upp í
13.
Fjölmargir íbúar sendu
borgaryfirvöldum athuga-
semdir við deiliskipulagstil-
löguna, og þótt mörgum
þætti „uppbrot“ byggðarinn-
ar í aðgreindar einingar horfa
til batnaðar, höfðu flestir enn
nokkuð út á húsahæðir að
setja.
Með síðasta fresti til at-
hugasemda við deiliskipulag-
ið lýkur raunverulega andófi
íbúanna í Skuggahverfi við
stórbyggingarhugmyndir
borgaryfirvalda. Menn voru
orðnir þreyttir á því tómlæti
er þeir höfðu mætt.
Eftir stendur, að fram-
kvæmdir eru nú hafnar í þeim stíl sem til var stofnað, en menn
hafa ennþá áhyggjur af því, að vindar muni ekki sefast af turn-
byggingum hér fremur en annars staðar, og að gæðastaðall
íbúðanna geti hrapað er nær dregur jörðu og hluti þeirra því
orðið vanrækt og óaðlaðandi umhverfi.
Ef litið er yfir þessa stuttu sögu og hún skoðuð í samhengi
við ýmis átaka- og ágreiningsmál íbúa og stjórnvalda að und-
anförnu má álykta sem svo:
Borgaryfirvöld hafa haft talsverða tilhneigingu til að fara
sínu fram í skipulagsmálum og hafa komist upp með ótrúlega
lítið tillit til íbúa eldri hverfa, en hafa þó orðið að lúta lögum,
þegar málum hefur verið fylgt eftir af kunnáttu og þrotlausri
elju! ■
Reykjavík, 30.09.1988
Geirharður Þorsteinsson
Guðmundur Gunnarsson
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG