Arkitektúr og skipulag - 01.12.1988, Qupperneq 91

Parc de la Villette, í París
Arið 1982 var boðið til alþjóðlegrar samkeppni um
hönnun á borgargarði 21. aldarinnar. Garðinum var
valinn staður á gömlu kjötmarkaðssvæði í la Villette
hverfinu í norðausturhluta Parísar.
Sá sem hlaut fyrstu verðlaun í samkeppninni var arkitektinn
Bernard Tschumi og hefur tillaga hans vakið geysilega athygli.
Áhrifin eru víða sjáanleg þótt misjafnlega hafi til tekist, en
nauðsynlegt í því sambandi er að sjálfsögðu að skilja hug-
myndafræði Tschumis og ná að staðfæra hana. Ástæðan fyrir
þessari miklu athygli og að Tschumi tekst í rauninni að skapa
nýja gerð borgargarða er fyrst og fremst sú að hann afneitar
hinni hefðbundnu andstæðu náttúru og menningar. I stað þess
eru grunnhugmyndir hans allt annars eðlis þar sem hann reyn-
ir að túlka það félagslega hlutverk sem garðinum er ætlað.
Garðurinn er byggður upp af þremur ákveðnum kerfum
sem lögð eru hvert ofan á annað.
Fyrst ber að nefna punktanetið sem hefur möskvastærð 120
x 120 m og er lagt þannig yfir garðinn að stefnur netsins falla
saman við þann ás sem fylgir síkinu Bassin de la Villette sem
sker garðinn þveran.
Hlutverk netsins er að draga bæinn inn í garðinn og deila
hinni ýmsu starfsemi sem borgargarður inniheldur, svo sem
leikjum, íþróttum, tónlist, leiklist, sýningum o.fl., á skurðar-
punkta netsins, eða hina svokölluðu safnpunkta. Á safnpunkt-
unum er komið fyrir litlum byggingum eða „folies" eins og
Tschumi kallar þær, en það getur bæði þýtt lystihús og brjál-
æði.
Þetta eru kubbar byggðir yfir 10 x 10 x 10 metra net og und-
irdeilt í 9 minni kubba sem mynda rúðustrikaðan bakgrunn
fyrir röð af samsetningarmöguleikum. Byggingar þessar eru
undir sterkum áhrifum frá rússneska konstruktivismanum sem
upphófst í Moskvu í kringum 1913.
Næsta kerfi inniheldur rými, skapað af trjám og meðhöndl-
un lands, sem undirstrika garðinn sem stað. Við mótun þess-
ara hluta er ekki stuðst við neinar ríkjandi fyrirmyndir af
staðnum, heldur notast við einföld grunnform.
Ofan á þessi staðföstu og rólegu kerfi er svo bætt við göngu-
stígakerfi fullu af spennu og hreyfingu. Tschumi skýrir svo frá
að gönguleiðin eigi að skynjast sem filmuræma með tilheyr-
andi hljóðrás. Hljóðrásin er takturinn í beygjum, brekkum og
hellulögnum sem stígurinn mótar. Myndrásin eru þeir staðir
og augnablik sem maður skynjar á leiðinni bæði sem áhorf-
andi og þátttakandi í því sem fyrir augun ber. Göngustígurinn
er ekki lagður á milli einhverra ákveðinna fastra punkta, held-
ur hlykkjast hann á tilviljunarkenndan og amöbulegan hátt
eins og filmunni hafi verið rúllað út yfir garðinn. Þannig und-
irstrikar göngustígurinn sjálfstæði sitt gagnvart staðnum.
Garðurinn er þannig árekstur milli þessara þriggja kerfa:
Netakerfis hlutanna, kerfis rýma og kerfis hreyfingar. Yfir-
borð garðsins eða flatirnar eru þannig afleiðing þessara kerfa
og eru nokkrir þessara reita hugsaðir sem sjálfstæðir þema-
garðar hannaðir af ólíkum arkitektum. Með árekstri þessara
ákveðnu kerfa hefur Tschumi skapað hið tilviljunarkennda og
þannig sett í gang hið óútreiknanlega sem þekkist í spila-
mennsku. Gestir garðsins verða þannig hluti af þessu arki-
tektatóníska spili.
í dag getur maður upplifað hluta af þessu spili, en nú þegar
Rúmleg mynd af uppbyggingu garðsins: Efst eru línurnar,
kerfi rýma og kerfi hreyfingar. í miðið eru punktarnir, net-
kerfi hlutanna. Neðst eru fletirnir, afleiðing kerfanna þirggja.
hafa 8 lystihús verið byggð og gengið hefur verið frá hluta
garðsins. Gesturinn er leiddur um bugðótta stíga ofan í niður-
grafinn garð, upp tröppur og rampa, yfir brýr og er aldrei viss
hvers er að vænta, en hefur þó hið ákveðna munstur lystihús-
anna til að rétta sig eftir.
I anda konstruktivismans eru lystihúsin og brýrnar unnin úr
stáli, og það gert á mjög fágaðan hátt. Það er hvergi sparað og
tæpast séð að nokkurs staðar sé gerð málamiðlun heldur er
hugmyndin keyrð út í ystu æsar. Það er helst hægt að tala um
byggingar þessar sem skúlptúra, enda nær ógerningur að gera
sér í hugarlund hvaða starfsemi fer fram í hvaða húsi. Hinn
sterki rauði litur, sem lystihúsin hafa, er yfirþyrmandi eins og
maður upplifir garðinn í dag, en sú gagnrýni mun án efa verða
óréttmæt þegar fram líða stundir, því há tré munu mynda bak-
grunn húsanna og jafnvel byrgja sýn þeirra á milli. Ef áfram-
haldið verður í þessum anda tel ég víst að að 12 árum liðnum
muni garðurinn geta staðið undir nafninu garður 21. aldarinn-
ar. ■
Sigurður Einarsson, arkitekt
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG