Heimili og skóli - 01.08.1954, Qupperneq 7

HEIMILI OG SKÓLI
51
Ég hef aldrei kynnzt nerna góðum
mönnum," sagði séra Magnús Helga-
son eitt sinn, er hann hlýddi á tal
manna um einhverja breyzka bræður.
Slík góðvild er líklegri en flest annað
til að gera sambúð mannanna góða og
hamingjusama.
Þegar börnin hefja skólagöngu
sína, verða þau að ganga undir hið
fyrsta próf í sambúðarmenningu. Þar
gilda ein lög fyrir alla, og sá, sem ekki
kann að beygja sig undir þau, lendir
brátt í alls konar árekstrum. Börnin
læra þarna smátt og smátt, ef þau hafa
ekki kunnað það áður, að góð sambúð
er frumskilyrði til þess að öllum geti
liðið vel. Ég hef oft dáðst að því, hve
börnunum kemur vel saman og sam-
búð þeirra í skólanum er árekstralítil,
þegar tekið er tillit til fjöldans, sem
þarna er saman korninn. Þau koma
yfirleitt ekki með nein ófriðarefni að
heiman, og yfirleitt má segja, að í skól-
unum læra börnin og uglingarnir þa
mikilvægu lexíu, að það er ekki einka-
mál hvers barns, hvernig það hagar
sér. Það er hlekkur í keðju, steinn í
byggingu, sem hefur ábyrgð gagnvart
öðrum. Það verður að virða rétt ann-
arra og þarfir, ef vel á að fara. I skól-
anum myndast vináttu- og kunnings-
skaparsambönd, sem oft hafa haldist
ævilangt. Sambúðaruppeldið er því
sterkur og mikilvægur þáttur í starfi
skólanna. Það er sjaldan minnst á það,
þegar verið er að tortryggja starf
þeirra. Þeir sníða líka vankantana af
mörgu barninu og mörgum ungling-
um, meðal annars þeim, sem hafa
kannske vanizt því heima, að þeirra
eigin vilji ætti að vera lög heimilisins.
Skólarnir rækta margar félagslegar
dyggðir og glæða samfélagsvitund
nemendanna.
Þegar börn koma fyrst í skóla, eru
þau ákaflega ólík, eins og eðlilegt er.
Sum eru hávaðasöm, frek — vilja láta
allt snúast um sig sjálf. Þau eru stríð-
in, vilja hrinda hvert öðru o. s. frv.
Þessi börn eru þó tiltölulega fá, og
þessir gallar hverfa fljótlega. Börnin
sjá sem sé, að þetta á ekki við. Þau
laga sig eftir þeim heildarbrag, sem á
skólanum er. Ef hann er slæmur sá
bragur, þá er náttúrlega ekki von á
neinu góðu uppeldi í þessum efnum.
Annars eru þess fjöldamörg dæmi, að
börn, sem eru óþæg heima og nálega
óviðráðanleg, reynast hinir beztu
skólaþegnar. Hitt er aftur sjaldgæfara,
að börn, sem eru þæg og eftirlát
heima, reynist illa í skólanum. Skóla-
dvöl barnanna er því jafnan stórmerk-
ur áfangi í sambúðaruppeldi þeirra, og
livað sem allri þekkingu líður í ein-
stökum atriðum, koma börnin og
unglingarnir þjálfaðri og fágaðri sam-
félagsborgarar frá skólanámi sínu, en
þegar þau komu í skólann, að öllum
jafnaði.
En sambúðaruppeldið hvílir á fleir-
um en skólunum. Hér geta t. d. at-
vinnurekendur lagt fram drjúgan
skerf. Þeir eiga ekki aðeins að spyrja:
Hvað viltu fá í kaup? Kantu að vél-
rita? Ertu góður í reikningi? Eða yfir-
leitt: Kanntu að vinna verk þitt? Þeir
eiga einnig að spyrja: Ertu háttvís?
Ertu kurteis? Kanntu að umgangast
annað fólk, svo að við megi una?
Ég nefni hér aðeins eitt lítið dæmi
og kannske ómerkilegt, en það er að
svara í síma. Það ætti ekki að vera neitt
vandasamt, og þó eru margir, sem