Heimili og skóli - 01.08.1954, Síða 26

70
HEIMILI OG SKÓLI
an þau eru lítil, að láta þau finna til
þess, að við metum sannleikann og
virðum, jafnvel þótt hreinskilni barns-
ins komi stundum óþægilega við okk-
ur og aðra. Það lætur kannske hvers-
dagslega í eyrum, en það er stundum
dálítið erfitt að taka þessa afstöðu.
Jafn sjálfsögð, en jafn erfið, er kraf-
an um að foreldrar, sem ætlast til
sannsögli af barni sínu, láti það aldrei
koma fyrir, að þau í návist barnsins
gefi tilefni til þess, að það komist að
ósannsögli foreldranna. Þetta krefst
sjálfsagt meiri sjálfsaga en foreldrar
almennt ráða yfir. Og þarna eru marg-
ir foreldrar mjög brotlegir við börn
sín. Elér er ekki aðeins að ræða um
samkvæmislýgina og bræsnina, heldur
ekki síður um það, þegar við ræðum
um slúðursögur um skattsvik, fjár-
drátt og annað slíkt við vini okkar, svo
að börnin hlusta á. Fullorðið fólk er
annars ótrúlega léttúðugt í meðferð á
sannleikanum, þegar um börn er að
ræða, og viðhefur vísvitandi ósann-
indi, sem hljóta að komast upp. Barn-
ið er lokkað tif tannlæknisins með full-
yrðingum um, að það sé ekki minnstu
vitund sárt að láta draga úr sér tönn.
Faðirinn eða móðirin laumast frá litla,
grátandi anganum, sem er kannske
innikróaður hjá ömmu, jafnvel þótt
þau hafi fyrir örfáum mínútum svarið
og sárt við lagt, að þau ætluðu að vera
heima — ekkert að fara frá litla
drengnum sínum eða stúlkunni sinni.
Aðeins til að komast lijá óþægindum
við skilnaðinn. Móðirin segir: ,,Nei,
nú á ég ekki fleiri kökur, það er búið
að borða þær allar, en litlu síðar kem-
ur hún með kúfaðan disk af kökum
handa gestunum. Svo má benda á það,
hvernig fullorðið fólk bregst við
spurningum barnanna, ef þær eru eitt-
hvað óþægilegar. Þá er venjulega svar-
að með einhverjum þvættingi, eitt-
hvað út í bláinn, umhugsunarlaust.
Það er vandaminnst.
Þegar Rousseau hélt því ákveðið
fram á sínum tíma, að fullorðna t'ólkið
ætti alla sök á lygi barnanna, hefur
hann vafalaust einnig hugleitt aðra
hlið þessa máls, sem sé þá, að kröfur
fullorðna fólksins til bamanna, boð
þess og bönn, beinlínis gefa þeim
mörg tækifæri til að segja ósatt. Jafn-
vel neyðir þau til þess.
Barnið á sínar eigin hugmvndir,
gleði og sorgir, það á sitt eigið mat á
hlutunum, meira og minna óljóst, og
það hefur sínar eigin siðgæðishug-
myndir. Á hverjum einasta degi, já,
,oft hverja klukkustund, er þess kraf-
izt af því, að það geri eitthvað, sem
þeim fullorðnu virðist vera nauðsyn-
legt, rétt eða skynsamlegt, jafnvel þótt
bamið, sem kröfurnar eru gerðar til,
hafi engin skilyrði til að koma auga á
nauðsyn, réttmæti eða tilgang þessara
krafna.
Þar sem refsingin er mikilvægasta
aðferðin til að fá börn til að hlýða,
verður lygin jafnan barninu tiltæk, til
þess að komast hjá refsingunni. Óttinn
við refsinguna þarf ekki alltaf að vera
þess eðlis, að barnið kvíði fyrir líkam-
legri refsingu. Hann getur alveg eins
stafað af því, að barnið óttast að glata
ást föður síns eða móður sinnar, eða
blátt áfram getur það verið ótti við að
vekja reiði hinna fullorðnu.
Sum börn eru svo vön við refsingar
í tíma og ótíma, að þau segja einnig