Skógræktarritið - 15.05.2006, Síða 62

Beitardýr fjarlægja brum, lauf og
sprotaenda af birkinu og geta þar
með einnig haft áhrif bæði á vöxt
og vaxtarform.
Hófleg beit þarf ekki að leiða
til mikillar rýrnunar á framleiðni
kjarrgróðurs, enda þótt mikil beit
geti verið skaðleg. Ljóst er að
greinilegur munur er á svörun
birkis af mismunandi stærð við
beit og hvort um er að ræða birki
í friðuðum eða beittum skógi. Þá
eru langtímaáhrif beitar á
kjarrgróður greinileg og ljóst að
vöxtur birkis er minni á beittu
landi en friðuðu.
Beit og traðk sauðfjár getur
haft mikil áhrif á smávaxnar
birkiplöntur, sem eftirsóttar eru
af fé. Einnig getur dregið úr vexti
stærri trjáa og aukast áhrifin við
aukna beit. Þrátt fyrir að á Norð-
austurlandi megi finna mörg
skógarsvæði í góðu ástandi má
einnig finna ummerki um mikla
skógareyðingu, eins og staði þar
sem skóga er aðeins að finna út í
hólmum, þangað sem sauðfé
kemst ekki. Við friðun skógarleifa
getur birkið náð sér á strik furðu-
fljótt, fræin dreifast með vatni og
vindum út frá móðurplöntunni
og spfra fljótt við hagstæðar
aðstæður. Minnkandi beit á
síðustu tveimur áratugum hefur
trúlega stuðlað að endurheimt
skóglenda á Norðausturlandi.
Fremur mikil beit f skógunum
bendir til að bændur telji skóg-
ana gjöfula og ákjósanlega til
beitar. Það er greinilegt að
sauðfjárbúskapur er enn algengur
á birkijörðum. Enda þótt bú-
skaparhættir séu mismunandi á
jörðum bænda er ljóst að tölu-
vert hefur dregið úr beit. Fjail-
drapi, sem er norðlægari en
birkið, og vex á fremur deigu
landi er vfða ríkjandi á Norð-
austurlandi, það er einnig þekkt
að sauðfé bítur fjalldrapann.25
Áhugavert er að kanna sérstak-
lega mikilvægi beitar fyrir fjall-
drapann, en rannsóknir í
nágrannalöndunum benda til að
hreindýrabeit hafi mikil áhrif á
útbreiðslu þessarar tegundar.26 í
lokin má segja að hófleg nýting
skóganna sé æskileg, hvort
heldur er til beitar búfjár eða
útivistar, og oft vænlegri kostur
en algjör friðun.
Þakkir
Ég þakka Önnu Bragadóttur,
Sesselju G. Sigurðardóttur og
Elin Larsson fyrir aðstoð á
vettvangi. Elínborgu Þorgrfms-
dóttur er þökkuð aðstoð vegna
könnunar á nýtingu skóga. Ég
þakka samvinnuaðilum innan
Evrópska samstarfsverkefnis,
HIBECO, en verkefnið var styrkt
af 5. rannsóknaáætlun Evrópu-
sambandsins. Akureyrarsetri
Náttúrufræðistofnunar íslands er
þakkað fyrir aðstöðu og annan
stuðning við fslenska hluta
verkefnis. Nýsköpunarsjóður
námsmanna, Leonardoáætlun
Evrópusambandsins, Háskólinn
á Akureyri og Skógrækt ríkisins
studdu einnig þetta verkefni.