Morgunblaðið - 27.02.1982, Page 31

Morgunblaðið - 27.02.1982, Page 31
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAG.UR 27. FEBRÚAR 1982 31 Áttræð í dag: Jóhanna Guðbjörg Hannesdóttir Augljóst er, að við sem komin erum yfir miðjan aldur og erum fædd og uppalin bara á „mölinni", eigum okkar sérstæðu minningar aðeins bara af „mölinni" og það ekki síður en þeir sem voru aldir upp í hinni margrómuðu sveita- sælu við grængresi og fagra fjalla- sýn og við urðum að sætta okkur við með svolítilli minnimáttar- kennd og parti af öfund. Fyrrum var þó nokkuð um ryðgaða og svona og svona ekki of vel hirta húskofa, sem hímdu í umkomu- leysi kreppuára og jafnvel ennþá meiri fátækt fyrri tíma. Sum hús- in blasa við manni í dag vel máluð og hirt og með dásamlegri minn- ingu. Og jafnvel hálfar og heilar götur geyma ljúfar minningar um hjartfólgnar persónur, t.d. fyrir mér hefur partur af Hverfisgöt- unni slíkt minningargildi vegna þess, að um þá götu gekk sá maður til og frá vinnu, sem mér fannst fallegastur þeirra er ég hafði aug- um litið. Ég geri ráð fyrir, að minningar margra jafnaldra séu t.d. gamli „rúnturinn", sem er með slíkt minningargildi rómantíkurinnar að mönnum hefur ávallt vafist tunga um tönn, er þeir áttu að lýsa Svonefndir „Gentlemen Scient- ists“ hafa fáir verið hér á landi, enda hefur aldrei verið hér neinn aðall, nema þá kaupmanna-aðall, togara-aðall eða embætt- ismanna-aðall. En slíkum aðli voru vísindi sjálfsagt bæði fram- andi og fjarri skapi. í Evrópu og Ameríku var það hins vegar al- gengt að menn, sem í rauninni þurftu ekkert að gera, fengjust við vísindi, og margir frægir vísinda- menn hafa verið af því tagi, t.d. Newton sjálfur og þeir Jefferson og Benjamín Franklin. Þeir eru því „amatörar" í þess orðs bezta skilningi — fást við visindin vegna ástarinnar einnar. Ég hef jafnan ímyndað mér, að Sturla Friðriksson erfðafræðingur væri eini íslendingurinn í þessum hópi, fyrirmannlegur heim að sækja eins og milljóneri á Mið- jarðarhafsströnd, með silkiklút um hálsinn og mundi sóma sér vel með laxveiðistöng í hönd eða á fílaveiðum í Afríku. En þótt dr. Sturla taki sér vafalaust veiði- stöng í hönd á stundum, eða skjót- hvaða fyrirbæri „rúnturinn“ var. Helst hefur það verið í hástemmd- um ljóðum Tómasar eða með lög- um Fúsa okkar, sem réttilega hef- ur slegið á strengi í huga okkar um áhrif götunnar sem slíkrar. Þá er það hinn stórkostlegi Laugavegur, þessi dæmigerða líf- æð, sem óx og dafnaði við áhrif, sem urðu, að talið var, frá kreppu- árunum. Fullur af lífi og fjöri, dæmigerð smáverslunargata, með glingri og nauðsynjavörum, er fylltu verslanir um og eftir stríðs- árin. Gangandi mannlíf, þar sem menn hittust og heilsuðust og „hofflegir" menn tóku ofan hatta sína að hætti heldri manna og „sigldra". Um þá götu gekk ávallt bein- vaxin, glæsileg og fasfögur kona, sem einmitt setti svip sinn á þessa sérstæðu götu og ekki síst fyrir það, að hún bar íslenskan búning betur en aðrar konur, vegna skörulegs fas, sem einkenndi göngu hennar alla tíð. Hvern virkan dag gekk hún til og frá vinnu, tvisvar á dag. Einnig á hátíðardögum á stundum, senni- lega. Leiðin var ávallt nokkurn veginn sú sama, frá Hverfisgötu 86 upp Vitastíg og þaðan niður all- ist til Afríku með evrópsku fyrir- fólki, þá er hann fyrst og fremst vísindamaður, bæði óvenjufrjór hugsuður og afkastamikill í sínu sviði. Sturla er sem sagt sextugur í dag. Því miður sjáumst við alltof sjaldan nú orðið, síðan Rann- sóknastofnun landbúnaðarins fluttist úr eggi raunvísinda í land- inu, Atvinnudeildarhúsinu gamla, upp á Keldnaholt. Enn í því húsi kynntumst við Sturla fyrir mörg- um árum á dögum Surtseyjargoss- ins, en hann var mjög virkur í rannsóknum á þeirri eyju, og skrifaði m.a. merka bók um eyj- una og landnám lífsins á henni. Sturla er raunar einn af fáum sem andvígir voru því að Atvinnudeild háskólans vær lögð niður með nýj- um lögum, og háskólinn þannig slitinn úr tengslum við rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Enda harma nú allir það spor sem þá var stigið. Ég hygg að Sturla sé fyrsti vistfræðingur íslands, því hann fór að fást við vistfræðilegar an Laugaveg og Bankastræti að húsi því, þar sem fyrirtækið Ála- foss var til húsa, þá upp á sauma- stofuna, þar sem hún vann hjá því fyrirtæki, meiripartinn sem yfir- saumakona. Og enn starfar hún hjá því fyrirtæki eftir 55 ár og sennilega rúmlega það. Ixia frænka er dæmigerð lífæð hins þekkta fyrirtækis, sem fyrr- um var stofnað af mikilli framsýni og hugsjón, enda er hjá Lóu frænku tryggðin og samviskusem- in í hávegum höfð. Hvað hún hlýt- ur að hafa verið þessu fyrirtæki — Álafossi. Að hugsa sér, að manni skuli finnast að lx>a frænka hafi ekki bara sett svip á eina merkilegustu götu bæjarins, heldur er hún þráð- ur í lífi í einu merkilegasta fyrir- rannsóknir löngu áður en það orð og fræðigrein komust í tízku. Af því tagi voru rannsóknir hans í Surtsey, en áður hafði hann feng- izt við rannsóknir á vistfræði mýrlendis og áhrifum sinubruna á það. Hann varð því fyrstur til að gera fræðilega úttekt á þeirri að- ferð bænda, sem lengi hefur tíðk- azt, að brenna sinu á vorin, og skilgreina þau áhrif sem sú aðgerð hefur á landið. En merkasti árangur rannsókna Sturlu hlýtur þó að vera sá, að Sextugur: Dr. Sturla Fridriksson tæki sem stofnsett var af einka- framtaki. Einhver hefði fengið orðu fyrir minna. Lóa frænka heitir auðvitað myndarlegu nafni, Jóhanna Guð- björg, og ber hún nafn fósturfor- eldra sinna, Jóhanns Þorsteins- sonar frá Köldukinn, og konu hans og ömmu Lóu frænku, Guðbjargar Filipusdóttur, stórbónda á Bjólu, sem nefndur var hinn ríki. En Lóa frænka var annars fædd 27. febrúar 1902 að Sumarliðabæ í Holtum. Foreldrar hennar voru Sigríður Hafliðadóttir og Hannes Magnússon, búendur þar. Systkini Lóu, sem upp komust, voru: Helgi, fæddur 1896, seinna kaupfélags- stjóri á Rauðalæk, Hafliði Sigurð- ur, fæddur 1898, bóndi að Sumar- liðabæ, seinna í Keflavík (látinn), Friðrik, fæddur 1900 (látinn), þá Jóhanna Guðbjörg, Þórhildur fædd 1903, (látin) og Þórður Helgi, fæddur 1904, sjómaður, en börnin munu alls hafa verið tíu, fjögur létust í æsku. Oft hef ég heyrt Lóu frænku dásama fósturforeldra sína og heyrt hana lofa þá gæfu að fá að fylgja þeim er þau fluttust búferl- um til Reykjavíkur, enda á Lóa frænka óvanalega farsælan feril til þess sem hugur hennar hefur hneigst til, en það er saumaskapur og hannyrðir. Heimili hennar ber ekki síst vott um það, þvílík óhemju afköst og fallegt hand- bragð sem þar er. Útsaumuð borð, stólar, púðar og fleiri, fleiri kúnstbróderaðar landslagsmynd- ir, fyrir utan allt það sem hún hef- ur gefið af dúkum, reflum og út- saumuðum sængurfatnaði í tæki- færisgjafir, þá mætti enn nefna hann lengdi sumarið á íslandi um einn mánuð með því að kenna mönnum að rækta grænfóður. Þetta framlag hans mun vera ein hin allra happadrýgsta afleiðing landbúnaðarrannsókna í landinu frá upphafi. Auk þess er Sturla brautryðj- andi um kynbætur á íslenskum nytjagrösum: hann safnaði fræi af túnum, t.d. vallarfoxgrasi og tún- vingli, og kynbætti grösin, en þetta starf bar síðar þann ávöxt að upp er komin fræræktarstöðin á Sámsstöðum. Þá hefur dr. Sturla haldið uppi um árabil umfangsmiklum til- raunum með uppgræðslu á há- lendinu, sem hafa sýnt að hægt er að rækta upp örfoka land á há- lendi íslands. Sturla nam fræði sín í Bandar- íkjunum og Kanada, hinum mestu landbúnaðar- og akuryrkjulönd- um veraldar. Hann er með af- brigðum hugmyndaríkur, og eins og gengur hafa ekki allar hug- myndir hans borið ávöxt. Þannig er það jafnan með vísindin, enda er það eðli þeirra að fást við hið óþekkta, en tækninnar að nýta hið þekkta. Við hjónin óskum Sturlu og Sig- rúnu til hamingju með daginn. Sigurður Steinþórsson jftlar úlpur, buxur og föt á lítið frændfólk, jafnvel litlir inniskór, stangaðir úr afgöngum sem til féilu. Slíkur er myndarskapurinn í hvívetna, en of langt mál yrði að telja það allt upp. Þessu var öllu afkastað jafnframt fullum vinnu- degi, sem hún skilar enn þann dag í dag, þó hún sé komin á full heið- urslaun og þyrfti ekki að vinna. Þetta sýnir ekki síst hvað hún er óvenjuleg manneskja að margri gerð. í tilefni dagsins óskum við öll, ég og fjölskylda mín, Lóu frænku innilega til hamingju. Hún tekur á móti gestum í Snorrabæ (Austur- bæjarbíói, uppi) í dag, laugardag- inn 27. febrúar, milli klukkan 14 og 17. Sigríður Björnsdóttir Bókavarðan: Bókaskrá með 785 titlum BOKAVARÐAN á Hverfisgötu 52 í Kevkjavík, verslun með gamlar bækur og nýjar, hefur nýlega gefið út febrú- arskrá sína yfir þær bækur sem á boðstólum eru um þessar mundir. Skráin skiptist eftir efni og eru helstu flokkar íslenzk fræði og nor- ræn, þjóðlegur fróðleikur, ævisögur Islendinga og erlendra manna, póli- tísk smárit, ádeilurit margskonar, náttúrufræði, handbækur af ýmsu tagi, tímarit, Ijóð, islenzkar skáld- sögur, leikrit, afmælisrit félaga og stofnana og nokkrir fleiri flokkar bóka. Auk þess eru kynnt í skránni nokkur fágæt og gömul verk, sem mjög sjaldan sjást á markaði, t.d. tímaritið Birtingur, komplet tímarit um menningarmál, umdeild á sinni tíð og þótti framúrstefnusinnaðm, verk Hugo Gering, Islenzk ævintýri I—II bindi, pr. í Halle 1882—1884, Píslarsaga sr. Jóns Magnússonar, kápueintök af öllum heftunum af frumútgáfunni, aðeins voru prentuð 600 eintök og einnig má nefna geysi- sjaldséð rit um íslenzkar bókmennt- ir á 19. öldinni, Geschichte der is- lándischen Dichtung der Neuzeit 1800—1900, I—II hefti, þar sem fjallað er um íslenzka skáldsagna- og Ieikritagerð. Bóksöluskrá þessa geta allir landsbyggðarbúar fengið senda sér að kostnaðarlausu, en Reykjavik- ursvæðisfólk verður að sækja hana í verzlun Bókhlöðunnar að Hverfis- götu 52. MATVÖRUR

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.