Morgunblaðið - 22.09.1993, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 22.09.1993, Blaðsíða 23
22 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 22. SEPTEMBER 1993 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 22. SEPTEMBER 1993 23 Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Kringlan 1, 103 Reykjavík. Símar: Skiptiborð 691100. Auglýsingar: 691111. Áskriftir 691122. Áskriftargjald 1400 kr. með vsk. á mánuði innanlands. í lausasölu 125 kr. með vsk. eintakið. Umbótasinnar tapa í Póllandi Niðurstaða þingkosninganna í Póllandi á sunnudag er að Lýðræðisbandalag vinstri- manna, SLD, stendur uppi sem sigurvegari. Þessi flokkur, sem er bandalag fyrrverandi komm- únista, fékk rúman fimmtung atkvæða samkvæmt bráða- birgðatölum og 173 þingsæti af 460 í pólska þinginu, Sejm. Þá er búist við að Bændaflokk- urinn, sem var flokkur hliðholl- ur kommúnistum í valdatíð þeirra, fái tæplega 130 þing- sæti. Þessir tveir sósíalísku flokkar eru því með um 60% þingsæta, þótt óvíst sé hvort þeir myndi stjórn saman. Lýðræðisfylking Hönnu Suchocku forsætisráðherra og annarra fyrrum Samstöðuleið- toga fékk hins vegar einungis um 10,5% atkvæða og um 69 þingsæti og flokkur hliðhollur Lech Walesa forseta einungis um 20 sæti. Þó að flokkamir sem unnu kosningamar eigi rætur sínar að rekja til valdatíma kommún- ista er lítil sem engin hætta á að Pólveijar hverfi aftur til sós- íalísks kerfís. Umbæturnar eru svo langt á veg komnar að ekki verður aftur snúið. Hinar efna- hagslegu umbætur hafa líka skilað vemlegum árangri. Rúm- lega helmingur allra Pólveija starfar hjá einkafyrirtækjum og hagvöxtur er í kringum fjög- ur prósent. Þessi árangur hefur aftur á móti verið keyptur dýru verði. Um þijár milljónir Pólveija eru án atvinnu og lífskjör hafa versnað verulega. Ástandið er víða hrikalegt, ekki síst í sveit- um landsins. Þegar síðast var kosið í Pól- landi árið 1991 unnu umbóta- sinnar sigur og reiði almenn- ings í garð fyrrum kommúnista skilaði sér í helmingi minna fylgi en í kosningunum á sunnudag. Sú reiði hefur nú greinilega hjaðnað ekki síst sökum þeirra byrða sem fólk hefur orðið að axla vegna hinna efnahagslegu umskipta. Þeir sem kusu Lýðræðis- bandalag vinstrimanna og Bændaflokkinn voru heldur ekki með því að biðja um komm- únisma á ný heldur mun frekar að áhrif þessara umskipta yrðu milduð og tillit tekið til minnk- andi afkomuöryggis og dapur- legra félagslegra aðstæðna margra Pólveija. Lýðræðislegir vinstrimenn hafa ekki einungis skipt um nafn á flokki sínum heldur segj- ast þeir einnig hafna sósíalískri hugmyndafræði, að minnsta kosti sumir þeirra. „Við styðjum lýðræði, fijálsan markaðsbú- skap og erlendar fjárfestingar," sagði Aleksander Kwasniewski, leiðtogi SLD, en formaður flokkabandalagsins, Wlodzimi- erz Cimoszewics, sagði aftur á móti einkavæðingu vera stjórn- lausa gróðahyggju og ræddi með söknuði um ,jafnréttis- þjóðfélag kommúnismans“. Slíkar misvísandi yfirlýsingar leiðtoga flokksins verða ekki til að auka traust manna á Vestur- löndum og þjóna ekki hagsmun- um Pólveija. Kosningaúrslitin í Póllandi eru heldur ekki einsdæmi. í nokkrum öðrum Austur-Evr- ópuríkjum hafa flokkar fyrrum kommúnista einnig fengið veru- legt fylgi í kosningum og í tveimur ríkjum, Slóvakíu og Litháen, fara þeir með stjórn. Reynsla til dæmis Litháa sýnir að sigur þessara flokka felur ekki í sér kröfu um afturhvarf til kommúnískra stjórnarhátta. Sósíalismi er ekki lengur val- kostur evrópskra stjórnvalda og leiðin liggur því einungis í eina átt, þótt mismunandi hratt sé haldið. Kosningarnar í Póllandi, Lit- háen og fleiri ríkjum sýna því ef til vill ekki síst fram á, þótt kaldhæðnislegt sé, hversu fast í sessi lýðræðið er orðið í þess- um ríkjum fyrst að flokkar á borð við SLD geta nú sigrað þar í kosningum. Reynsla Litháa og Slóvaka sýnir aftur á móti einnig að endurskoðun efnahagsstefn- unnar og fyrirliggjandi um- bótaáætlana getur reynst af- drifaríkt skref. í Litháen hefur verið farið mun hægar í sakirn- ar en í nágrannaríkinu Eist- landi, þar sem gallharðir um- bótasinnar eru við völd. Það sem blasir við er að í Eistlandi, þar sem þróunin í átt til mark- aðshagkerfis er á fleygiferð og ekkert er gert til að reyna að milda áhrifin, fara lífskjör batn- andi. Þau eru nú þrefalt betri en í Litháen en lífskjör í þessum ríkjum voru sambærileg fyrir ári. Þetta á hugsanlega eftir að verða reynsla Pólveija og er það miður. Eina leiðin til að bæta lífskjörin er að halda áfram á þeirri braut sem mörkuð hefur verið á undanförnum árum. Það að fresta hinni óhjákvæmilegu þróun mun ekki milda kvalirnar heldur lengja þær og aðlögun Pólveija að vestrænum stofn- unum á borð við Evrópubanda- lagið og NATO gæti þar að auki orðið torsóttari en ef um- bótasinnar hefðu áfram verið við völd. MorgunDlaOiö/ Svemr Rætt áfram um landbúnaðarmál MIKLAR deilur hafa verið um innflutning Iandbúnaðarvara innan ríkisstjórnar að undanförnu. Á ríkisstjórnarfundi í gær var m.a. fjallað um landbúnaðarmál og var samþykkt að reyna að ná samkomulagi um breytingar á innflutningslöggjöf og búvörulögum á þingi í haust, en Al- þingi kemur saman eftir tíu daga. Samþykkt í ríkisstjórn að undirbúa breytingar á innflutningslöggjöf vegna EES og GATT Forsætisráðherra segir málið erfítt og fíókið milli flokkanna Nýsett reglugerð landbúnaðarráðherra er nú til endurskoðunar UTANRÍKISRÁÐHERRA bar upp tillögu um endurskoðun á innflutn- ingslöggjöf í tengslum við EES og GATT á ríkisstjórnarfundi í gær og var samkvæmt upplýsingum Morgunblaðsins samþykkt að setja upp starfshóp fjármála-, landbúnaðar-, utanríkis- og viðskiptaráðuneytis til að gera sameiginlega úttekt á því hvaða breytingar þurfi að gera á innflutningslöggjöfinni vegna aukinnar fríverslunar, m.a. með iðnað- ar- og landbúnaðarvörur. Á starfshópurinn að skila fyrsta áliti til rikis- stjórnar 28. september. Davíð Oddsson forsætisráðherra sagði eftir fundinn að rætt hefði verið um með hvaða hætti yrði tekið á landbúnað- armálunum þegar þing kæmi saman og um frumvarp til búvörulaga sem ekki tókst að afgreiða vegna ágreinings sl. vor. „Það var rætt almennt um fram- hald málsins og ég vona að það verði góð sátt um það. Þetta er erfitt mál og flókið milli flokkanna. Það er verulegur áherslumunur milli þeirra í þessu máli,“ sagði forsætisráð- herra. Halldór Blöndal landbúnaðarráð- herra sagði að ríkisstjórnin væri núna að fara yfir þau frumvörp sem ekki náðu afgreiðslu á síðasta þingi. „Meðal þessara frumvarpa er frum- varp um breytingu á búvörulögun- um, sem er nauðsynlegt að nái fram að ganga fyrir gildistöku samnings- ráðherra harma þessi orð Davíðs. Davíð sagðist hafa tjáð Jóni Bald- vin á fundi þeirra sl. föstudag að honum fyndist að það hefði ekki ver- ið heiðarlegt af Alþýðuflokksmönnum að halda því fram að Alþingi hefði breytt lögum um innflutningsmál á síðasta ári þvert gegn orðum við- skiptaráðherra er hann mælti fyrir frumvarpinu um að engin efnisbreyt- ing fælist í frumvarpinu. „Mér fínnst ekki heiðarlegt að halda þessu fram og það sagði ég við [Jón Baldvin] á föstudag, áður en ég lét þessa getið í blaðaviðtali og það verður að standa. Honum kann að sárna þetta en það er eins og það er, mönnum kann að sáma margt sem sagt er og gert, en þetta er mitt við- horf og mitt mat,“ sagði Davíð. Forsætisráðherra sagði einnig að ins um Evrópskt efnahagssvæði ef við á annað borð ætlum okkur að vera aðilar að því frá upphafi,“ sagði hann. Reglugerðin fullgild segir Davíð Aðspurður um það álit iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis að reglugerð landbúnaðarráðherra sem sett var fyrr í þessum mánuði um takmörkun á innflutningi búvara skorti lagastoð sagði Davíð að hún hefði verið sett með réttum hætti og lagalega séð þá stæði hún þar til henni hefði ver- hann og Jón Baldvin hefðu átt gott með að tala saman innan ríkisstjórn- arinnar og ekkert væri óeðlilegt við það þótt kastaðist í kekki á milli manna en aðalatriðið væri að menn ynnu saman af heilindum, segðu hug sinn allan þegar þeim mislíkaði eitt- hvað og héldu sínu striki þegar þeir væru með réttan málstað. „Við finnum að framgöngu hvers annars eða jafnvel okkar manna eftir atvikum, einlæglega og í hreinskilni og ég tel það frekar merki um að stjómarsamstarf geti verið heilsu- samlegt heldur en hitt, eins og stund- um hefur verið gert í ríkisstjórnum, þegar forráðamenn flokka eru hættir að taia saman nema í gegnum bréfa- skipti eða á formlegum fundum með formlegum hætti," sagði Davíð. ið breytt eða ef henni yrði hnekkt af dómstólum. „Eg hef enga ástæðu til að ætla annað en að hún sé full- gild og búi við fullgildan lagabak- grunn,“ sagði forsætisráðherra. Davíð sagði að fyrir utan þann ágreining sem sumir héldu uppi um að reglugerðina skorti lagagrundvöll væri ágreiningur hvort nokkur toll- skrárnúmer ættu þar heima. „Ef það verður samkomulag um það, sem ég á von á að verði, þá munu menn breyta reglugerðinni,“ sagði hann. Reglugerðin var ekki rædd á ríkis- stjórnarfundinum í gær en Halldór Blöndal landbúnaðarráðherra sagði að um nokkurra daga skeið hefði verið í gangi vinna embættismanna fjármálaráðuneytis og landbúnaðar- ráðuneytis þar sem farið er yfir ein- stök tollnúmer reglugerðarinnar. „Það hefur ekkert með þær vending- ar sem hafa orðið í kringum svína- kjöt og kalkúnalæri að gera,“ sagði Halldór og bætti því við að þrátt fyrir þessa endurskoðun þá væri ekki um að ræða fráhvarf frá nauð- syn þess að reglugerðin fjallaði áfram um takmörkun á innflutningi búvara. \ „Reglugerðin var gefín út með skýrri heimild í búvörulögum en í þeim felast afdráttarlausar heimildir til þess að stöðva innflutning á bú- vörum ef nóg er til af þeim í land- inu. Ég vísa ummælum utanríkisráð- herra um að reglugerðin sé geðþótta- ákvörðun mín á bug,“ sagði Halldór. Jón Baldvin sagðist hafa afhent forsætisráðherra ítarlegar og rök- studdar athugasemdir um reglugerð- ina fyrir hönd viðskiptaráðuneytis- ins. Sagði hann það mat viðskipta- og utanríkisráðuneytis að reglugerð- ina skorti lagastoð og sé þar fyrir utan áfátt í mörgum greinum. „Landbúnaðarráðherra tekur sér þar vald til að banna innflutning á iðnað- arvörum, sem áður var frjáls innflut- ingur á,“ sagði Jón Baldvin. Sagði hann að fram kæmi í álitinu að reglu- gerðin stæðist heldur ekki tvíhliða samning íslands við EB og samrýmd- ist ekki bókun 3 í EES-samningnum, auk þess sem bann við innflutningi væri brot á GATT-reglum. „Embætt- ismenn hafa tjáð mér, að af hálfu fjármálaráðuneytisins séu líka gerð- ar ítarlegar, efnislegar athugasemdir við reglugerðina, þannig að ég lít svo á að það sé í skoðun að breyta henni,“ sagði Jón Baldvin. Kalkúnamálið óheppilegt Davíð Oddsson sagði í samtali við fréttamenn að loknum ríkisstjórnar- fundinum í gær varðandi þær deilur sem uppi hafa verið að undanfömu um tollafgreiðslu kalkúnalæra Bón- uss að þær væru hluti af fortíðinni sem skipti ekki öllu máli um framtíð- ina. Rétt yfirvöld hafi séð til þess að í framkvæmd gildi ein lög í landinu og því sé enginn skaði skeður. Þá segir hann að enginn vafí sé á að þetta mál allt hafi ekki verið heppi- Íegt fyrir ríkisstjómina. Davíð sagði að allir viðurkenndu nú, m.a. utanríkisráðherra í greinar- gerð sinni, hvaða reglur giltu um þessi mál, þótt þær hafi ekki gilt í einn dag á Kelavíkurflugvelli að mati utanríkisráðherrans. Sá eini dagur skipti hins vegar ekki sköpum. „Það skiptir sköpum að það er sátt um það hvaða regla gildir og það er sú regla sem fólst í þeim úrskurði sem ég kvað upp samkvæmt 8. grein stjórnarráðslaganna," sagði hann. Að sögn Davíðs bar ríkistollstjóra skv. lögum að sjá til þess að tolla- meðferð í landinu væri allsstaðar sú sama. Það væri miskilningur að ágreiningur væri um að utanríkisráð- herra færi með yfírstjóm tollamála á Keflavíkurflugvelli. Það þýddi hins vegar ekki að ráðherra geti afgreitt tollamál þar með öðrum hætti en annarsstaðar væri gert á landinu. „Sömu reglur verða að gilda hver sem framkvæmir þær, það er ljóst af bréfí utanríkisráðherrans að hon- um 'er það ljóst,“ sagði Davíð. Engin réttaróvissa Þá sagði hann að utanríkisráð- herra hefði sjálfur tekið af öll tví- mæli um að engin réttaróvissa ríkti á þessu sviði þar sem hann hefði sjálfur skrifað bréf til sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli um að fara ætti eftir úrskurði forsætisráðherra og þeirri reglugerð sem landbúnaðar- ráðherra hefði sett. Aðspurður sagði Davíð að þær raddir hefðu heyrst að honum bæri að leysa utanríkisráðherra frá störf- um eftir afgreiðsluna á Keflavíkur- flugvelli en það hefði hins vegar ekki hvarflað að sér. Stjórnarandstaðan hefur krafist þess að Alþingi verði kallað saman og að forsætisráðherra beri annað hvort að biðjast lausnar fyrir utan- ríkisráðherra eða ríkisstjórnina alla. Sagði Davíð að stjórnarandstaðan væri alltaf með yfirlýsingar af þessu tagi. Þingið kæmi saman eftir tíu daga og það væri engin ástæða til að flýta því. „Þar verða rædd lög um innflutningsmál og fmmvarp um búvörur, þannig að menn hafa góð og gild tækifæri til þess að ræða málin þar,“ sagði Davíð. Davíð Oddsson um deilur í stjómarsamstarfi Ekki óeðlilegt að það kastist í kekki Ummælin um óheiðarleik Alþýðuflokks standa DAVÍÐ Oddsson forsætisráðherra segir að ummæli hans í viðtali við Morgunblaðið um helgina um að Alþýðuflokkurinn hefði verið óheiðar- legur í deilunum um innflutningsmál landbúnaðarvara muni standa. í frétt Morgunblaðsins í gær kvaðst Jón Baldvin Hannibalsson utanríkis- Skiptar skoðanir um undanþágu utanríkisráðherra fyrir kalkúnalæri Mannúðleg stjórnsýsla eða brot á leikreglum réttarríkis? STJÓRNSÝSLA sú sem utanrík- isráðherra viðhafði er hann heim- ilaði stórmarkaðnum Bónus að flytja inn kalkúnalæri um Kefla- víkurflugvöll síðastliðinn sunnu- dag er vafasöm að mati margra lögfræðinga sem Morgunblaðið ræddi við í gær. Einn tók svo djúpt í árinni að segja að með því að óhlýðnast úrskurði forsæt- isráðherra virti ráðherra grund- vallarleikreglur lýðræðis- og réttarríkis að vettugi. Aimar vildi hins vegar sýna þeim sjónarmið- um sem utanríkisráðherra byggði á mikinn skilning. Ráðherra veitti undanþágu frá reglugerð land- búnaðaráðherra, sem sett var eftir úrskurð forsætisráðherra, með það sjónarmið að leiðarljósi að hinn almenni borgari ætti ekki að bera hallann af réttaróvissu og ágreiningi sljórnvalda. Það er ágreiningslaust að utan- ríkisráðherra fer með tollamál á Keflavíkurflugvelli en fjármáiaráð- herra annars staðar á landinu. Lagaframkvæmdin verður eigi að síður að vera sú sama alls staðar — sömu reglur verða að gilda. Og það hlýtur að vera fjármálaráðherra sem yfírmaður tollamála almennt sem ræður þeirri lagaframkvæmd. Sú ákvörðun ríkistollstjóra, á mánudag, að gera kalkúnalærin upptæk var einmitt rökstudd með því að gæta þyrfti samræmis í framkvæmdinni. Vald utanríkisráðherra yfir tolla- málum á Keflavíkurflugvelli tak- markast því við að framfylgja lögum og reglum á þeirra grundvelli, sem aðrir ráðherrar setja, yfírleitt fjár- málaráðherra, en í því tilviki sem hér um ræðir landbúnaðarráðherra. Utanríkisráðherra viðurkennir það einnig í sinni greinargerð sem birt var í Morgunblaðinu í gær að hann telji sér „eins og málum er háttað, ekki fært að virða að vett- ugi reglugerð hliðsetts stjórnvalds [þ.e. landbúnaðarráðherra] sem sett er með formlega réttum hætti“. Tekur hann jafnframt fram að brýna nauðsyn beri til að lögum verði framfylgt á sama hátt um land allt. Hlutskipti embættismanna Þrátt fyrir þetta veitti utanríkis- ráðherra undanþágu frá reglugerð landbúnaðarráðherra. í reglugerð- inni, sem tók gildi 10. september síðastliðinn, segir að leita verði AF INNLENDUM VETTVANGI PÁLL ÞÓRHALLSSON umsagnar Framleiðsluráðs landbún- aðarins ef flytja á inn tilteknar land- búnaðarvörur. Fellur kalkúninn þar undir. Ráðherra getur ekki veitt þá undanþágu á grundvelli þess að reglugerðin eða úrskurður forsætis- ráðherra sem á undan gekk hafi verið ólögmætir gjömingar. Hann verður að hlíta úrskurði forsætisráð- herra og reglugerð landbúnaðarráð- herra hvort sem honum líkar betur eða verr. Eða eins og einn viðmæl- andi Morgunblaðsins komst að orði: „Það kemur fyrir alla embættis- menn einhvem tímann á lífsleiðinni að framfylgja reglum sem þeir telja hæpnar. Menn em samt ekki í að- stöðu til að víkja þeim til hliðar, það verða dómstólar að gera.“ Utanríkisráðherra byggir heldur ekki beinlínis á þessu heldur því að í þessu sérstaka máli hafi Bónus mátt ætla að innflutningurinn væri heimill. Réttaróvissan og ágreining- ur ráðherra eigi ekki að bitna á borgurunum heldur skuli stjórnvöld bera hallann af. „Þetta er afskap- lega geðþekk afstaða," sagði virtur fræðimaður í lögfræði í samtali við Morgunblaðið. „En niðurstaðan veltur þá á því hvenær Bónus hófst handa um innflutninginn." Aðrir lögfræðingar segja þessa óvenjulegu ráðstöfun, að veita und- anþágu frá reglugerð annars ráð- herra, ekki réttlætast af mannúðar- sjónarmiðum. Leikreglumar um hvernig skera eigi úr ágreiningi ráðherra og ákveða hvaða ráðherra fari með vald á hveiju sviði séu það mikilvægar að þær hafi hér for- gang. Enda eigi borgararnir þess kost að fara í mál. Lögmæti reglugerðarinnar Hitt er svo annað mál að utanrík- isráðherra hefur allnokkuð til síns máls er hann dregur í efa lögmæti reglugerðar landbúnaðarráðherra. Reglugerðin er sett með stoð í 52. gr. búvörulaga. Bæði Gunnlaugur Claessen ríkislögmaður og Tryggvi Gunnarsson hæstaréttarlögmaður hafa talið að sú grein feli ekki í sér sjálfstæða heimild til að banna inn- flutning landbúnaðarvöru. Ef það er rétt hefur reglugerðin ekki laga- stoð og landbúnaðarráðherra hefur þá ekki heimild til afskipta af inn- flutningi nema þegar um smithættu væri að ræða og lög um dýrasjúk- dóma ættu við (sem geyma reyndar allvíðtækar heimildir fyrir ráðherra til að banna innflutning) eða þegar um grænmeti væri að ræða, sbr. 53. gr. búvörulaganna. Soðin skinka og frystur kalkúni falla þar utan. Eiríkur Tómasson og Ólafur Axels- son hæstaréttarlögmenn telja hins vegar að 52. gr. veiti almenna heim- ild til takmörkunar innflutnings. Aðeins dómstólar geta skorið úr því hvort reglugerðin hafi lagastoð. Það er vissulega ekki útilokað að dómstólar myndu einvörðungu horfa til orðalags lagagreinarinnar („Áður en ákvarðanir eru teknar um inn- og útflutning landbúnaðarvara skulu aðilar, sem með þau mál fara, leita álits og tillagna Framleiðslu- ráðs landbúnaðarins.") og telja að ekki væri hægt að flytja inn land- búnaðarvöru án umsagnar Fram- leiðsluráðs. Greinargerðin með 52. gr. mælir hins vegar með öðrum skilningi en hún er að sjálfsögðu ekki bindandi fyrir dómstóla þótt greinargerðir með lögum vegi yfír- leitt mjög þungt við lögskýringu. Viðskiptaráðuneytið hefur auk þess fundið ýmsa agnúa á reglugerð landbúnaðarráðherra eins og fram kom í greinargerð utanríkisráðu- neytisins sem birt var í blaðinu í gær. Virðist svo sem reglugerðar- höfundar í landbúnaðarráðuneytinu hafí gengið heldur lengra en skinku- málið gaf beinlínis tilefni til. Sem dæmi má nefna að reglugerðin áskilur að leyfi þurfí fyrir innflutn- ingi vöru sem fjármálaráðherra var búinn að skera úr um að ekki þyrfti leyfi fyrir eins og smjörlíkis. Annað dæmi er fyllt pasta þar sem kjötinni- hald er meira en 20% af fylling- unni. Ekki verður betur séð en vara sé á markaði hérlendis sem skyndi- lega þarf leyfi landbúnaðarráðherra fyrir og þ.a.l. umsögn Framleiðslu- ráðs. Það eru líklega „hortittir" af þessu tagi sem á að laga með endur- skoðun reglugerðarinnar sem nú er hafín. Forræðisúrskurður Utanríkisráðherra hefur enn- fremur gagnrýnt úrskurð forsætis- ráðherra um forræði á innflutningi landbúnaðarvöru. Forsætisráðherra er að sjálfsögðu ekki fijálst að færa málefni á milli ráðherra eftir vild, sbr. það sem Ólafur Jóhannesson segir í bók sinni, Stjórnskipun ís- lands: „Þegar tiltekin verkefni eru í lögum falin ákveðnu ráðuneyti, þá verður þein’i skipan eigi breytt með forsetaúrskurði eða annarri stjórn- arráðstöfun, heldur aðeins með nýrri löggjöf." Á endanum veltur rétt- mæti úrskurðar forsætisráðherra líklega á skýringu búvörulaganna og reynir þá á sjónarmið sem þegar hafa verið reifuð. Mögnuð átök voru um það á þingi í vor hvort breyta ætti búvörulögun- um á þann veg að forræði innflutn- ings á landbúnaðarvöru væri klár- lega hjá landbúnaðarráðherra. Til- ætlaðar lagabreytingar náðu ekki fram að ganga. Urskurður forsætis- ráðherra og reglugerð landbúnaðar- ráðherra hafa komið þar í stað og það er náttúrulega út af fyrir sig hæpið að hægt sé með stjórnvalds- ákvörðunum að lagfæra það sem þingið lét ógert. En ef landbúnaðar- ráðherra hefur rétt fyrir sér þá er varla þörf á að breyta búvörulögun- um að þessu leyti. Reglugerð hans þýðir nefnilega að allt forræði á innflutningi landbúnaðarvöru er komið í hans hendur og Framleiðslu- ráðsins. Það var auðheyrt á viðmælendum Morgunblaðsins í stjórnkerfinu í gær að menn vonuðust til að sættir hefðu nú tekist í bili, réttaróviss- unni hefði verið eytt, a.m.k. þangað til dómur fellur í máli því sem Hag- kaup hefur tilkynnt að það muni höfða. Þangað til gefst Alþingi svig- rúm til að koma skipan á innflutn- ingsmál sem er klárlega í samræmi við þingviljann. VEIÐI er Iokið í nær öllum laxveiðiám. Rétt að sjóbirtingsveiði standi yfir neðst í nokkrum laxveiðiám, auk þess sem veitt er í nokkrum ám sunnanlands til 20. október og þá gert út á sjóbirting þó svo að vitað sé að margir laxar glepjist þá á öngla. Norðurá í Borgarfirði var nú efst með 2.100 laxa og hefði verið efst þó til framlengingar til 15. september hefði ekki komið. Eftir veiyulegan veiðitima voru komnir 2.008 laxar úr Norðurá, en Hofsá í Vopnafirði gaf 1.983 laxa. Laxá í Aðaldal var í þriðja sæti með 1.960 laxa. Besta áin var þó Laxá á Ásum með hartnær 1.500 laxa á aðeins tvær stangir. Norðurá efst Já, Norðurá var nú efst og börð- ust menn þar þó lengi síðsumars við slæm skilyrði, snarminnkandi vatn, blíðskaparveður að degi til, en síðan mikla næturkulda. Laxarnir urðu 2.008 á venjulegum tíma, en 2.100 eftir framlengingu sem skellt var á í tilraunaskyni. Heyrst hefur að menn velti nú fyrir sér að fækka dagsstöngum í Norðurá í júní og færa þær aftur í september. Sitt sýnist hveijum um ágæti framleng- ingarinnar og helstu gagnrýnisradd- irnar þær að nær hefði verið að leyfa veiði neðar í ánni þar sem eitthvað var á ferðinni af nýlegum fiski, í stað þess að láta menn vera að beija á grútlegnum físki sem lagstur var í hrygningarmölina sína. Og opið inn á Holtavörðuheiði. En það var mik- ill lax í ánni og sjálfsagt bar hún vel þetta álag. Hofsáhefði ... „Ef skilyrði hefðu verið góð hefði Hofsá náð 3.000 löxum eða meira, slík mergð var af laxi í ánni,“ sagði Garðar H. Svavarsson á Vakursstöð- um í samtali við Morgunblaðið. Hann er kunnur veiðimaður og fór nokkra túra í Hofsá í sumar. Ain gaf hins vegar 1.983 laxa,, 2.025 ef Sunnu- dalsá er tekin með, en Pétur Jónsson á Teigi segir árnar falla í sameigin- legan ós. Athygli vekur gríðarlega mikil spónveiði í ánni og gæti það útskýrt hversu veiði sveiflaðist mikið til á milli holla. Þannig veiddi spón- holl eitt 140 laxa á 3 dögum snemma í september, en menn sem komu í lík skilyrði á eftir veiddu hins vegar lítið og tóku raunar eftir því að lax- inn var afar hvekktur. Laxá í þriðja sæti „Laxá endaði í 1.960 löxum sem er í lagi. En veiðin datt niður í lok- in. Við áttum möguleika á efsta sætinu, en þegar til kastana kom var botninn dottinn úr veiðinni," sagði Orri Vigfússon formaður Lax- árfélagsins í samtali við Morgun- blaðið. Eitt vakti athygli margra sem veiddu í Laxá í sumar og það var hversu margir laxanna veiddust neð- an Æðarfossa. Viku eftir viku og dag eftir dag var Æðarfossaveiðin iðulega 70 til 90 prósent af veið- inni. Heyrðist á sumum að þetta væri farið að minna á fræga „Hökklaveiði“ í annarri Laxá, í Kjós, þar sem mikil veiði hefur verið neðst í ánni. Laxá á Ásum best Tæplega 1.500 laxar veiddust í Laxá á Asum í sumar og það á að- eins tvær stangir að vanda. Þar var tekin veiði í sumar sem sumir kalla met og aðrir ekki, veiði sem hefur orðið tilefni til blaðaskrifa og kæru- mála, en ekki verður farið út í þá sálma hér. Veiðin í Laxá í sumar er athyglisverðust fyrir þær sakir, að enginn kraftur var í göngum þar nyrðra fyrr en langt var liðið á júlí. Megnið af veiðinni var því tekið á tiltölulega skömmum tíma. Fyrir vik- ið velta nú Laxárbændur því fyrir sér hvort eigi sé skynsamlegt að færa aftur veiðitímann. Laxá hefur opnað 1. júní, ein Norðurlandsáa, og veiði því lokið í ágústlok. Nú er talað um að byija 9. eða 10. júlí og veiða sem því nemur fram í septem- ber. Ekki hefur þó verið tekin loka- ákvörðun um þetta. Hér og þar Laxá í Kjós gaf um 1.300 laxa og lítið var af laxi í ánni $ lok vertíð- ar. Miðfjarðará gaf eitthvað rétt um 1.000 laxa, sem er afleitt og þar rýna menn nú í hvað fór úrskeiðis. Þverá í Borgarfirði, sem var efst í fyrra gaf nú um 1.550 laxa. Þar var barist við vatnsleysi, því nóg var af laxinum.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.