Andvari

Árgangur

Andvari - 01.04.1962, Blaðsíða 54

Andvari - 01.04.1962, Blaðsíða 54
52 ÁSGEIU ÞORSTEINSSON ANDVARI frelsi og sjálfstæði fslands, þótt ekki fylgdi í kjölfarið samningur um sjálfstjórn eftir ýtrustu kröfum Þingvallafunda, fyrr og síðar. Stund hinnar ýtrustu sjálfstjórnar í konungssambandi við Dani var enn ekki komin, eins og kom á daginn eftir sam- þykkt alþingis 1909 í stjórnarbótarmálinu, sem enga áheyrn fékk, og aðra tilraun 1912, sem einnig fór út um þúfur. Við- horfið breyttist fyrst 1918 vegna heims- styrjaldarinnar. Afstaða fslendinganna 1908 markaðist af þeirri forsendu dönsku nefndarmann- anna, að þeir féllust að vísu á réttarbót Uppkastsins, en létu þess getið, að þeir gæfu ekki samþykki sitt fyrir þá sök, „að þeir fallist á skoðanir íslendinga um hinn sögulega og ríkislagalega rétt íslands, heldur af hinu, að þeim sé ljúft að verða við óskum hinnar íslenzku þjóðar um þjóðlegt og stjórnlegt sjálfstæði, og að það sé vilji þeirra að sýna á þennan hátt virðingu hinnar dönsku þjóðar fýrir þjóð- ernisréttinum, svo að enginn þurfi það að óttast á íslandi, að Dönum sé í mun að þröngva landinu á nokkurn hátt, beint eða óbeint, undir forræði sitt.“ (Millil.n. 1908, XIV). Fundir voru haldnir í millilandanefnd- inni síðari hluta vetrar og vorið 1908, og lauk á þá leið, sem kunnugt er, að „Upp- kastið“ var samþykkt af 6 íslendingum og öllum 13 Dönum, en 1 fslendingur flutti breytingartillögu og gat ekki fallizt á Uppkastið óbreytt. Það er mál lil komið, að Upþkastið sjái dagsins ljós á ný, og því verður það birt hér á eftir þessari grein, en samhliða verður einnig birt tillaga frá 3. apríl 1908, Sjö-manna tillagan, sem var sameiginlegur grundvöllur íslenzku nefndarmannanna, undirrituð af þeim öllum. Eins og sést við samanburð þessara tveggja tillagna, Sjö-manna tillögunnar og Uppkastsins frá minni hluta á alþingi 1909, er allverulegur munur. Fyrst skal vakin athygli á því, að orðið ,,ríki“ var tekið upp í 1. gr. Uppkastsins hjá minni hlutanum í stað „lands“, og auk þess felld niður klausa, „Danmörk og ísland eru því í ríkjasambandi, er nefnist veldi Danakonungs“. Þetta var gert af formælendum Upp- kastsins, eftir að þeir töldu sig hafa vissu fyrir því, að þessar breytingar myndu ekki mæta andstöðu af hálfu Danastjórnar og ríkisþings, þar sem um form- og orða- lagsbreytingar einar væri að ræða. Óbreytt hljóðaði greinin svo frá hendi millilandanefndarinnar: „ísland er frjálst og sjálfstætt land, er eigi verður af hcndi látið. Það er í sambandi við Danmörku um einn og sama konung og þau mál, er báðir aðilar hafa orðið ásáttir um að telja sameiginleg í lögum þessum. Dan- mörk og ísland eru því í ríkjasambandi, er nefnist „veldi Danakonungs“ o. s. frv.“ (Millil.n. 1908). Hin breytta grein er tekin hér til fyrir- myndar vegna þess, að þótt hún hefði komið þannig orðuð frá millilandanefnd- inni, hefði það engu breytt um þann ágreining, er varð í málinu á alþingi 1909. Greinin hefur tvenns konar tilgang. í fyrsta lagi að vera yfirlýsing af hálfu Danakonungs og Danmerkur um að ís- land sé frjálst og sjálfstætt konungsríki, og er það undirstöðumál laganna. í öðru lagi samningur eða sáttmáli um samband konungsríkisins fslands og kon- ungsríkisins Danmerkur. Fyrsta greinin er því eins í Upjikast- inu og Sjö-manna tillögunni, því þótt hin síðari hafi ,,land“ í stað „ríkis“, gildir það einu, eins og síðar segir. Að öðru leyti fór Uppkastið skemmra en Sjö-manna tillagan í þessum atriðum.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.