Orð og tunga - 01.06.2002, Síða 65

Orð og tunga - 01.06.2002, Síða 65
Jónína Hafsteinsdóttir: Sérkenni skaftfellskra örnefna 55 ítarlegri. Skerin eru enn sem fyrr ýmissar gerðar: Á Núpsstað er Langasker, mikið land- svæði, nær norður í Jökul (Örn.). Á merkjum Foss, Hörgslands og fleiri jarða á Síðu er Krókasker, 421 m á hæð, í örnefnaskrá Hörgslandsþorps kallað „allmikill hóll“ og varla ofmælt. Hálendissvæði í landi Mörtungu á Síðu heitir einu nafni Kaldbakssker, og þar er líka að finna Hattsker sem er „klettaborg, slétt að ofan, með lágum hömrum allt í kring“ (Öm.). Á þessum slóðum em fleiri sker-nöfn höfð um hálendissvæði. Sker eru líka smærri í sniðum: Gluggasker heitir „einstæður hóll með gati í gegn ofan til“ í landi Tungu í Kirkjubæjarhreppi (Öm.). Söðulsker sem er „hár hóll með stalli í toppnum móti norðri og lfkist mjög kvensöðli" er á landamerkjum Hátúna í Landbroti (Örn.). 1 Með- allandi em nokkur sker: í landi Efri-Steinsmýrar er Háhestur, „allhátt sker með kletti ofan á, ekki ólíkt og þar sæti kápuklæddur maður á hestbaki" og annað „með stórum steini á bakinu, Strákasteinn“ (Örn.). í Langholts- og Feðgalandi heitir keilumyndaður hóll Tjaldsker (Öm.). Grýttur blettur í landi Botna heitir Sker (Örn.). í Skaftártungu og Álftaveri eru enn víða sker, t.d. Gildrusker í Hvammi, „bungumyndað smásker" (Örn.). Ferðamannasker og Lestasker á Ljótarstöðum sýnast vera stór, má jafnvel kalla svæði (Örn.). í örnefnaskrá Þykkvabæjarklausturs og fleiri jarða segir: „Vestur með sjónum uppi á hraunbrúninni er Hádegissker... þar stendur nú Alviðruhamraviti.“ Þeg- ar kemur vestur í Mýrdal em skerin nánast horfin úr örnefnaskrám. Þó em „gróðurlausar auðnir“ í Höfðabrekkulandi nefndar Sker og svo eru einnig nefnd „gróðurlaus hraun“ í landi Heiðar (Örn.). Líklega ná sker ekki öllu lengra í vestur, nema hvað alþekkt er Hrafntinnusker austan við Heklu. Ekki varð vart við sker í þessari merkingu austar en í Skaftafellssýslum. Næst skal litið á það sem Skaftfellingar nefna rof. Rof er ‘staður þar sem grassvörður og hluti jarðvegsins hefur fokið’ (OM). Rofum bregður fyrir í ömefnum í Nesjahreppi, t.d. heitirRo/ engjastykki í landi Fornustekka og Rofbakkar eru í Hoffellslandi (Örn.). Á Breiðabólstað í Suðursveit er Rof haft um það sem „stóð eftir af uppblásnu landi“ (Örn.) og í Skaftafelli er nafnliðurinn rof hafður um „háa rofbakka" (Öm.). Rof kemur fyrir sem ömefni eða nafnliður í Fljótshverfi, á Síðu og í Landbroti, Meðallandi og Álftaveri, haft til dæmis um „moldarrof ‘ og „hálfuppblásin börð“ og Rofabœr er bæjarnafn í Meðallandi. í Reynishverfi í Mýrdal em rof, sem „heldur eru að blása“ og þar var Rof „eyðibýli um langan aldur“ (Örn.). Engin dæmi fundust um rof í ömefnum í Suður- Múlasýslu en nokkur í Rangárvallasýslu, einkum í Austur-Landeyjum. Eitt dæmi fannst utan þessa svæðis um Rof sem örnefni, það er í Sel vogi, þar sem það er haft um uppblásið heiðlendi, illa farið (Konráð Bjamason, 6). Orðið klitrur (kvk. ft.) er til í merkingunni ‘smáklettar eða klappir’ (OM). Það er að finna í örnefninu Kráksgilsklitrur í Hoffelli í Nesjum þar sem augljóslega er átt við kletta, og Vatnshólaklitrur em meðal örnefna á Viðborði á Mýrum (Örn.). Þessi mynd orðsins fannst ekki í örnefnum annars staðar, en það kemur fyrir sem samnafn í Borgarfirði eystra, „heldur ómerkilegir klettar eða klitrur“ (athugasemdir og viðbætur við örnefnaskrá Þrándarstaða). I örnefnaskrá Reynivalla í Suðursveit eru ,Miðbotnsklitur eða -klitrin“ og sagt dregið af „klitrast, að klutrast í klettum“ (Örn.). Rák kemur víða fyrir í austfirskum örnefnum. Rák er ‘mjó sylla (í klettum eða bjargi)’ (OM). í örnefnum er fleirtalan oftast „rákar“ en „rákir“ kemur þó fyrir. Rákar em klettar í Stafafelli í Lóni, Rák er grasbrekka í landi Þinganess í Nesjum (Örn.). Margar
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108

x

Orð og tunga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.