Morgunblaðið - 30.12.1960, Page 13

Föstudagur 30. des. 1960
M nnc.vlSBL AfílÐ
13
Landnáma og afsalsbréf bisk-
ups sönnubu eignarétt bóndans
IMýlegir
til sölu
bátar
m.a.
I SAMBANDI við Hæstarétt
ardóm, sem kveðinn var upp
nokkru fyrir jólin, þurftu
dómendur Hæstaréttar að
grípa til Landnámu, til rök-
stuðnings, er þeir kváðu upp
dóm í máli, sem reis út af
því, hverjir væru eigendur
að engjaspildu á svonefnd-
um Suðurengjum. Þær liggja
framundan bænum Innri
Skeljabrekku í Andakíls-
hreppi í Borgarfirði, með
fram Andakílsá, sem áður
hét Forsá.
★ Heimildir athugaðar
Suðurengjar skiptast í 10 lands
•pildur og ber hver sitt nafn. Eru
þær nytjaðar til slægna frá ýms
um jörðum í Andakíls- og
Skorradalshreppum. Þeir sem
nytjuðu engin töldu þau kvaða-
lausa eign sína. Eigandi Innri
Skeljabrekku leit hins vegar svo
á, að lönd þessi tilheyrðu jörð
%%%%%%%%%%%%
Bridge
>%%%%%%%%%%%
tj R S L I T eru nú kunn í tvi-
menningskeppni Reykjavíkur og
urðu þeir Kristinn Bergþórsson
og Lárus Karlsson sigurvegarar,
hlutu 1592 stig. I öðru sæti urðu
Jón Arason og Vilhjálmur Sig-
urðsson með 1577 stig. Keppni
þessi var mjög skemmtileg og
tvísýn og virðist þessi keppnis-
máti vinsæll bæð meðal kepp-
enda og áhorfenda.
Röð efstu varð þessi:
(I
1. Kristinn Bergþórsson —
Lárus Karlsson, BR, 1592
2. Jón Arason — Vilhjálmur
Sigurðsson, BR, 1577
3. Jóhann Jónsson — Stefán
Guðjohnsen, BR, 1575
4. Einar Þorfinnsson — Gunn-
ar Guðmundsson, BR, 1524
5. Gísli Hafliðason — Jón
Magnússon, TBK, 1511
®. Kristrún Bjarnadóttir —
Sigríður Bjarnad., BKV 1509
7. Eggrún Amórsd. — Krist-
jana Steingrímsd., BBV 1492
8. Aðalsteinn Snæbjörnsson —
Bjarni Jónsson, TBK, 1491
9. Lárus Hermannsson —
Zoph. Benediktss., TBK 1470
10. Hilmar Guðmundsson —
Rafn Sigurðsson, BR, 1448
11. Björn Kristjánss. — Júlíus
Guðmundsson, TBK, 1436
12. Hallur Símonarson —
Símon Símonarson, BR, 1430
13. Guðjón Tómasson —■ Róbert
Sigmundsson, BR, 1394
14. Ingólfur ísebarn — Þor-
steinn Þorsteinss., TBK, 1391
15. Ásmundur Pálsson —
Hjalti Elíasson, BR, 1374
16. Jakob Bjarnason —
Sigurður Helgason, BR, 1363
17. Guðni Þorfinnss. — Tryggvi
Þorfinnsson, TBK, 1362
18. Ingibjörg Halldórsdóttir —
Sigvaldi Þorsteinss.,BR, 1362
19. Bernharður Guðmundss. —
Torgi Ásgeirsson, TBK, 1357
20 Ámi M. Jónsson — Bene-
dikt Jóhannsson, BR, 1350
21. Jón Stefánsson — Þor-
steinn Laufdal, TBK, 1339
22. Brandur Brynjólf&son —
Ólafur Þorsteinsson BR 1339
23 Gissur Guðmundsson —
ívar Andersen, BR, 1330
24. Elís Kristjánsson — Guðjón
Kristjánsson, BR, 1273
hans. Ættu þeir, sem slægjur nytj
uðu aðeins rétt til slægna. Hér
væri ekki um eignarrétt að ræða
heldur væri eingöngu um að ræða
ítak í landi Skeljabrekku.
Mál þetta er mikið að vöxtum,
og vitnað m. a. í Landnámu, og
að árið 1664 hafi Brynjólfur
biskup Sveinsson keypt jörðina
Efrahrepp ásamt átta hundraða
engi á Andakíl — ,,bæði engið
sjálft og undirliggjandi land til
ristu og stungu alirar nauðsyn-
legustu brúkunar“. Það var líka
vitnað í Jarðabók Arna Magnús-
sonar, svo og Sýslulýsingar Bók-
menntafélagsins er skráðar voru
1840 og fleiri heimildir.
Eignarrétti eða ítökum lýst
Arið 1952 voru sett lög um
lausn ítaka af jörðum. Þetta varð
til þess að margir ítakshafar lýstu
ítaksrétti sínum. Voru meðal
þeirra nokkrir eigendur og fyrir
svarsmenn jarða er höfðu hagnýtt
og notað landspildur á Suður-
engjum, framundan Innri-Skelja
brekku. Þeir gerðu tilkall til
þessara iandspildna, kváðust eiga
þær, en til vara lýstu þeir taks-
rétti.
★ Árekstur út af laxi
Næst gerist það að bóndinn á
Innri Skeljabrekku Jón Gíslason
setti laxveiðilögn á Andakílsá fyr
ir svokölluðu Neðrahreppsengi.
Sú spilda var ein þeirra sem
gert hafði verið tilkall til og eng-
ið nytjað frá jörðinni Efrahreppi.
— Jarðeigandinn þar krafðist
þess að sýslumaðurinn legði lög-
bann við þessari laxanetalögn,
sem hann og gerði. Hann taldi
spildu þessa eign Efrahrepps-
manna, en ekki Skeljabrekku og
bóndanum þar því með öllu
óheimilt að starfrækja netalögn-
ina.
ic Eignarrétturinn
Það var fyrsta atriði máls þess
að fá úr því skorið hvort engja-
stykkin, sem um var deilt væru
innan landamerkja Innri-Skelja-
brekku, en því hafði bóndinn þar
haldið eindregið fram. Efra-
hreppsmenn, og þeir sem að máli
þessu stóðu með þeim, bentu aft
ur á móti, að þess væri hvergi
getið að Suðurengjar væru í
Skeljabrekkulandi, heldur væri
þess getið í öllum skjallegum
gögnum varðandi engjarnar, að
þær væru framan af Skelja-
brekkulandi.
I héraði og fyrir Hæstarétti
varð niðurstaðan sú, að af frá-
sögn Landnámu sé auðsætt að
hinar umdeildu engjar hafi í önd
verðu verið hluti af landi Skelja
brekku. Síðar hafi Skeljabrekku-
jörð verið skipt í Ytri og Innri
Skeljabrekku og styðji landa-
merkjaskrár þessara jarða, frá
1922 og 23 þá niðurstöðu.
En málið var ekki endanlega
útkljáð með þessu. Nú kom til
úriausnar spurningin um það
hvort hér væri um að ræða ,,engi
á annars manns jörð“ eða sjálf-
stæða eign þeirra sem nytjuðu
landið til slægna.
Nú var aflað gagna varðandi
þetta atriði. Þá var — vitnað til
þess er Brynjólfur biskup Sveins
son keypti alla jörðina Efrahrepp
ásamt átta hundraða engi á Anda
kíl árið 1664.
Héraðsdómur og Hæstiréttur
tóku sérstaklega til athugunar
orðalagið í afsalsbréfinu „engið
SVEINBJORN DAGFINSSON
hæstaréttarlögmaður
EINAB VIÐAB
héraðsdómslögmaður
Málflutningsskrifstofa
Hafnarstræti 11. — Simi 1940«
HILMAR FOSS
lögg. skjalþ. og dómt.
Hafnarstræti 11. — Sími 14824.
sjálft og undirliggjandi land til
ristu og stungu“ — Benti þetta
orðalag til ítaksréttar. Torfrista
á þeim tíma hafi verið nauðsyn-
leg til tyrfingar og vörzlu á heyj
um. Hins vegar eigi eðlilegt ef
land var selt til fullrar eignar
að geta þá einstakra nytja.
★ Dómurinn
Þegar svo öll þessi gögn voru
metin í heild í héraði og fyrir
Hæstarétti, var það álit dómenda,
að Efrahreppsengið svonefnda
hefði einungis gengið undan
Innri Skeljabrekku sem slægju-
ítak, en ekki landið sjálft. Ætti
Skeíjabrekkubóndinn Jón Gísla-
son því landið undir enginu. Þeir
sem við hann deildu hefðu eigi
getað sannað annað, en að þeir
ættu ítaksrétt.
Um veiðilögnina fór svo að
hún var ekki talin lögbrot
af hendi Skeljabrekkubóndans.
ítakshafinn gat eigi fært sönnur
að því, að hann og foverar hans
hefðu stundað veiði frá enginu,
með þeim hætti að landeigandinn
hefði verið firrtur rétti til þess
að veiða sjálfur fyrir landi sínu.
Því var lögbannið fellt úr gildi.
36 tonna 15 ára með nýlegri vél.
22 tonna 4ra ára með nýuppgerðri vél.
17 tonna 5 ára vél, vel með farin.
Allir þessir bátar eru í ágætu ástandi með nýtízku
tækjum og tilbúnir á veiðar.
Auk þess höfum við eldri og yngri báta og trillur
frá 1%—53 tonn, margir með góðum kjörum.
Höfum kaupendur að bátum af ýmsum stærðum og
tökum skip og báta af öllum stærðum til sölu.
Gamla skipasalan
Ingólfsstræti 4 — Sími 10309
RITARI
sem getur skrifað ensku og helzt þýzku, óskast sem
fyrst til starfa í Rannsóknarstofu Háskólans við
Barónsstíg. Stúdentspróf æskilegt. — Laun skv. XI.
fl. launalaga. — Umsóknir, með upplýsingum um
menntun og störf, ásamt Ijósmynd, sendist Rann-
sóknastofu Háskólans, Barónsstíg.
B8 H'Víöt
OG VA3AGT S OCI
r. '' ^
og varast e'<ki margu^
og v/ar^st ekki vnargu ^
og varast ekki onargur
og varast e't'ti 'Tiargur
og varast e rki margur
r.Q : ST r 'KI MAHfilF1 ig|jp
it p ’íafáit
& i i
r- og VAnAST tfKI t’-ATGU'1
rn' ,-Q 'I' D •' i' t t A 'GU? tt M
elT- OG VA'1-’ St’ t < '•< I t.'A nCj <n V1
-T E<’<I t'AIClfT1 VcI 1
r «' ,1 -- e.-Ki nargur veit
LtpS G yr ;HtSi (nargur veit
rgi
•cw*»0fe \j
-■& yfc A
Hafið þér efni á að láta inn-
bú yðar brenna, án þess að
fá fullar bætur?
Allar brunatryggingar eru
nú alltof lágar. Hækkið þvi
brunatrygginguna strax og
látið bæklinginn, “Hvers
virði er innbú mitt í dag“,
auðvelda yður að ákyeða,
hve há hún þarf að vera. Þér
fáið hann ókeypis hjá okkur.
MARGUR VEIT OG
VARAST EKKI
SAMVIN N UTRYG6INGAR