Morgunblaðið - 08.03.1961, Síða 13

Miðvilíudagur 8. marz 1961
MORCVNBL4Ð19
13
Þýzkur litasérfræðingur
velur lit á „Gyllta salinn6
Áhrif lita á manninn er orðin heil fræðigrein í Þýzkalandi
HINIR nýju eigendur Hótel
Borgar gera sér mikið far
um að bæta og endurnýja
þetta aðalgistihús landsins,
sem nú er orðið rúmlega 30
ára gamalt.
Það nýjasta er, að þeir
hafa fengið sérfræðíng frá
Þýzkalandi til að velja fyrir
sig liti á húsið og salina að
innanverðu. Stendur nú til,
að mála veitingasalina upp
á nýtt og ganga og herbergi
í gistihúsinu og vonast eig-
endurnir til að með því geti
gistihúsið orðið vistlegra en
Verið hefur.
í gyllta salnum
Fréttamaður Mbl. skrapp
fyrir nokkrum dögum út á Hót-
el Borg og hitti þar hinn þýzka
litasérfræðing. Var hann þá að
byrja á athugunum' á öllum að-
stæðum á húsinu. Hann heitir
Hans G. Bonsels og hefur starf
að í þessari grein síðan 1949.
Bonsel segir fréttamanninum
m. a. að honum líki illa litirn-
ir á gyllta salnum. Gyllti sal-
urinn á Hótel Borg er frægasti
danssalur Reykjavíkur. Þegar
hótelið var byggt kringum 1930
voru veggir þessa salar málaðir
gylltir og þótti það á sínum
tíma mjög eftirtakanlegt og
glæsilegt. Fyrir skömmu var lit
unum breytt á salnum og loft-
ið og veggirnir málaðir bláir.
Þetta getur ekki gengið sagði
Bonsel. Þetta er alltof kuldalegt.
Það hefði getað gengið' að það
væri bláleitur blær á loftinu,
en ekki á veggjunum líka. Slíkt
gcngur allra sízt í danssal. Þar
eiga litirnir að vera hlýlegir
Ekki var hinn þýzki sérfræð-
ingur enn búinn að ákveða
hvernig gyllti salurinn skyldi
vera á litinn í framtíðinni, hann
þyrfti en að íhuga málið betur.
En fréttamaðurinn notaði tæki-
færið til að ræða betur við
Bonsel um litaval.
Ný vísindagrein
— Þetta er ný fræðigrein, sem
er nú að rísa upp í Þýzkalandi
og víðar. Við köllum hana lita-
sálfræði. Hún fjallar um allt
viðhorf mannsins til litanna og
litasamsetninga.
— Þetta hófst eiginlega í
Bandaríkjunum á stríðsárunum,
á takmörkuðum sviðum, svo sem
í sambandi við athuganir á því
hvaða litir sæjust skýrast úr
mikilli fjarlægð t. d. á björgun-
arbátum, og við litanotkun í
verksmiðjum.
Menn höfðu t. d. haldið, að
rauði liturinn sæist bezt úr mik-
jlli fjarlægð, en það kom í Ijós,
að guli eða appelsínuguli litur-
inn sést betur. Mikið er og und-
ir því komið á hvaða grunni
liturinn er.
— Ég held, segir Bonsels, að
við Þjóðverjar höfum fyrst far-
ið að gera kerfisbundnar rann-
sóknir á litavali. Ég stofnaði ár-
ið 1949 í Bæjaralandi stofnun þ.
e. „Institut" fyrir litasálfræði,
ésamt Heinrich Frieling, en
þessi félagi minn er nú talinn
fremsti fræðimaður okkar á
þessu sviði og hefur gefið út
jniklar fræðslu- og handbækur
um þessi efni. Nú nýiega hefur
hann beitt sér fyrir stofnun há-
skóladeildar í litasálfræði í
Salzburg í Austurríki.
Áhrif á sálarlíf manna
Enn er litasálfræðin á bernsku
skeiði, segir Hans G. Bonzels
og enn er verið að vinna að
igrundvallarrannsóknum á við-
horfum manna til lita. Það er
fyrir löngu vísindalega stað-
reynt, að litir hafa mjög mis-
jöfn áhrif á menn. Sumir litir
verka róandi, aðrir litir þreyta.
Það er hægt að auka verulega
vinnuafköst manna með lita-
breytingum á umhverfinu.
— Hverjir eru það sem helzt
leita til ykkar um sérfræðiað-
stoð?
— Það eru fyrst og fremst
stór verksmiðjueigendur. Það
Hans G. Bonzel litasérfræðingur
kemur nú tæpast fyrir, að stór-
ar verksmiðjur séu reistar án
þess að eigendurnir hugi mjög
vandlega að litavali á vinnusöl-
um. Fyrr á árum var ekkert
hugsað um það, vélar og verk-
stæði voru höfð grá og ljót. Síð-
an menn fóru að huga að þess-
um málum er það sannreynt að
vinnuafköstin' eru verulega
aukin, og starfsfólkið glaðsinn-
aðra ef vinnustaðurinn og vél-
arnar eru máluð í smekklegum
litum.
Skurðstofa lituð fyrir lækna
Það er líka þessi fræðigrein
okkar, sem hefur gerbreytt t. d.
litafyrirkomulagi á sjúkrahús-
um. Til skamms tíma voru
skurðstofur á sjúkrahúsum mál
aðar hvítar og skyldi það túlka
hreinlætið. Ég held, að engum
detti lengur í hug, að hafa þær
hvítar. Litinn á skurðstofunni
á að velja fyrir lækninn sem
vinnur þar sitt erfiða og lýj-
andi starf. Hvíti liturinn þreyt-
ir lækninn, en bezti liturinn
fyrir hann er ljósleitur grænn
litur.
Við höfum mikið gert að því
að rannsaka hvernig menn setja
vissa liti í samband við sérstak-
ar kenndir, sérstakt bragð eða
lykt. Margir setja t. d. gulan lit
í samband við súrt bragð af því
að sítrónan er gul og ótal margt
annað. Menn gera þetta alveg
ósjálfrátt vegna fyrri reynslu
sinnar og atvinnu í lífinu. Ekki
er víst að viðbrögð allra séu hin
sömu, en þó höfum við komizt
að því, að oft hefur yfirgnæf-
andi meirihjuti manna sömu við
brögð til ákveðinna lita. Það fer
t. d. í vöxt að verzlanir leita
ráða hjá okkur einfaldlega um
það hvernig þær eigi að mála
framhlið verzlunarinnar, af því
að vissar litasamsetningar geta
komið þeirri skoðun inn hjá
fólki að þessi verzlun sé mikið
sótt, eða þessi verzlunin hafi á
boðstólum vandaða vöru.
Sérstök viðhorf á íslandi
Að lokum segir Hans G. Bon-
sel, að hann hafi mikla ánægju
af að koma hingað til íslands.
Hann segist gera sér ljóst, að
viðhorf manna til lita séu e. t.
v. nokkuð önnur hér en t. d. í
Þýzkalandi. Það sjái hann m. a.
af utanhússmálningu hér í
ReykjavSk. — Hér eru mörg
húsþök máluð með sterkum
grænum lit, slíkt er algert eins
dæmi í Þýzkalandi, en ég held
að þetta hafi sínar sálfræðilegu
ástæður. — Hjá ykkur kemur
það í staðirm fyrir hinn mikla
gróður hjá okkur. Hinsvegar
finnst mér að víða hafi menn
farið út fyrir öll takmörk í lita-
vali sínu hér 1 Reykjavík. —
Ég held því, að íslendingar
hefðu gott af því að kynna sér
betur litasálfræði okkar, segir
Bonzel að lokum.
Fjárhagsáætlanir Siglufjarbar
Byggö veröi niöur■
lagningarverksm.
SIGLUFIRÐI, 2. marz. — Um kl.
2.45 í nótt lauk hér alllöngum og
orðhvössum bæjarstjórnarfundi,
sem hafizt hafði kl. 4 í gær. Á
dagskrá voru fjárhagsáætlanir
kaupstaðarins, nefndarkosning-
ar, fundargerðir nefnda og tvær
tillögur, sem teknar voru fyrir
með afbigðum, önnur um land-
helgismálið. (Sjá frétt á baksíðu
blaðsins um það mál).
Niðwrlagningarverksmiðja
Samþykkt var svohljóðandi til
laga í bæjarsjórninni: „Bæjar-
stjórnin fagnar samþykkt stjórn-
ar SR um að byggja niðurlagn-
ingarverksmiðju fyrir síld á
Siglufirði á komandi sumri og
telur málið mjög mikilvægt fyrir
atvinnulíf í Siglufirði og síldar-
iðnaðinn í landinu. Skorar bæjar
stjórn á háttvirta ríkisstjórn að
veita máli þessu svo öflugan
stuðning, að tryggt verði að verk
smiðjan komist upp á tilteknum
tíma“
Er mjög mikilsvert fyrir þjóð-
arbúið, að tillaga þessi nái fram
að ganga, svo horfið verði frá því
að flytja saltsíldina út sem óunn-
ið hráefni í tunnum, líkt og gert
hefur verið í hálfa öld, í stað
þess að vinna hana hér heima í
fullunna markaðsvöru, sem 1
senn stóryki atvinnu og marg-
faldaði gjaldeyrisverðmæti síld-
arinnar.
Gjaldaliðir
Samkvæmt fjárhagsáætlun bæj
arsjóðs Siglufjarðar sem í gær,
var lögð fram til fyrri umræðu,
er áætlað að jafna niður kr. 6.302.
000,00, eða um 13% hærri upp-
hæð en á sl. ári; niðurstöðutölur
áætlunarinnar eru kr. 8.687.700,00
Helztu gjaldaliðir eru alm. trygg
ingar og lýðhjálp kr. 1.694.000,00,
stjórn kaupstaðarins 516 þús.,
framfærsla 535 þús., menntamál
875 þús., löggæzla 473 þús., vega-
mál 900 þús. Framkvæmdir aðr-
ar en vegamál kr. 1 millj.
Framkvæmdir
Helztu framkvæmdir kaupstað
arins eru fyrirhugaðar þessar:
framhaldsframkvæmdir við höfn
ina 1 milj kr., haldið verður á-
fram framkv. við skólana, sund-
laugina, sjúkrahúsið og hafin bók
hlöðubygging og framhaldsfram-
kv. við gatnagerð, en Siglufjörð- I
ur hefur gegnt forystuhlutverki I
Þeir eru nú að reisa hálf-1
gerða dverg-ljósastaura suð-
ur, við Njarðargötuna, gegnt
enda flugbrautarinnar, sem
liggur næst götunni. Eru
þessir ljósastaurar aðeins 3
metrar. á hæð. Verða þeir
beggja vegna götunnar á 150
metra bafla. Verða staurarn
ir með um 15 m. millibili.
Slíkir ljósastaurar verða
cinnig settir upp við Hring-
brautina, í beinni línu utan
frá fyrrnefndri flugbraut. Er
þetta vegna öryggis flugvél-
anna. Fyrst í stað verða venju
legar ljósaperur í þessum
ljósastaurum, en síðan verður
settur spegill, í ljóskúpulinn,
til þess að dreifa birtunni bet-
ur vegna þess hve lágir staur
arnir eru. (Ljósm. Sveinn
Þormóðsson).
um steinsteypingu gatna, og er
nú steyptur rúmur km. af göt-
um bæjarins.
Baldur Eiríksson varð sjálf-
kjörinn forseti bæjarstjórnar, 1.
varaforseti var kjörinn Kristján
Sigurðsson og 2. varaforseti Ragn
ar Jóhannesson. — Stefán.
lönaöur versus
landbúnaöur
Dómnefndin situr
á rökstólum
UNDANFARIÐ hefur leikrita-
dómnefnd Menntamálaráðs, set
ið á rökstólum og fjallað um leik
rit þau er ráðinu bárust í leik
ritasamkeppni þeirri er það efndi
til í ársbyrjun 1960. Handrit að
20 leikritum bárust og er þess að
vænta að dómnefndin skili áliti
sínu bráðlega, að því er Gils
Guðmundsson, tjáði Mbl. gær.
í dómnefndinni eiga sæti Ásgeir
Hjartarson, Baldvin Halldórsson
og Ævar R. Kvaran.
I MORGUNBLAÐINU þann 16.
febrúar er grein eftir Björn Stef
ánsson, sem heitir „Þáttur land-
búnaðarins“.
Á einum stað í greininni
kemst Björn svo að orði: „Mest_
ur hluti iðnaðar á fslandi er
beint og óbeint þjónustu- og
vinnsluiðnaður fyrir sjávarútveg
og landbúnað eða framleiðsla
rekstrarvöru fyrir þessa atvinnu
vegi og gæti ekki staðizt án
þeirra.“ (leturbr. mín).
Sajnkvæmt þessu virðist iðnað
ur lifa vegna sjávarútvegs og
landbúnaðar en ekki gagn-
kvæmt. Gæti þá sjávarútvegur
og landbúnaður lifað án iðnað-
ar? Að vísu er það hægt að mestu
leyti, ef horfið yrði til búskapar
hátta fornaldar, en ég er ekki
viss um, hvort þjóðin kynni al-
mennt að meta slík spor aftur á
bak. Ég leyfi mér að
vefengja þá fullyrðingu grein-
arhöfundar, að t. d. kjöt- og
mjólkuriðnaður starfi fyrir land
búnað eða fiskiðnaður fyrir sjáv
arútveg og allar aðrar greinar
iðnaðar að mestu fyrir þessa tvo
atvinnuvegi. Annars stigs fram.
leiðsla iðnaðar, er alls ekki
frekar tilkominn vegna frum-
framleiðslu eins og t.d. landbún.
aðar og sjávarútvegs, heldur en
efling og grózka frumframleiðsl
unnar til að fullnægja þörfum
iðnaðarins. Það er rétt, að mjólk
uriðnaður án mjólkur eða fisk-
iðnaður án fisks er óhugsandi.
En er ekki einnig óhugsandi að
reka landbúnað og fiskveiðar í
stórum stíl án þess, að iðnaður-
inn taki við drjúgum hluta af
hráefninu og umbreyti þvi i
markaðshæfa vöru? Hefur iðn-
aðurinn ekki einmitt átt sinn
stóra þátt í að efla landbúnað
og fiskiveiðar? Það má lengi
deila um hvor sé háðari hvorum,
en það breytir ekki þeirri stað-
reynd, að hvor aðili um sig bygg
ir starfsemi sína að nokkru
leyti á tilveru hins ásamt auð-
vitað öðrum þáttum, sem að
framleiðslunni standa, þeim að_
ilum, sem dreifa henni og að
lokum neytendum, hvaða störf
sem þeir stunda. Um aðrar grein
ar iðnaðar má segja nákvæm-
lega það sama og að ofan getur.
Öll framleiðsla er háð því, að
einhver vilji kaupa hana og nota
og sé iðnaðurinn svo mjög háð-
ur t. d. landbúnaði i þessu efni,
sem greinarhöfundur heldur
fram ,er landbúnaðurinn ekki
síður háður iðnaði og gildir
þetta auðvitað um samskipti
allra atvinnuvega hverrar þjóð-
ar og þjóða í milli.
Helgi Ólafsson.