Morgunblaðið - 03.04.1965, Blaðsíða 21

Laugardagur 3. apríl 1965
MORGUNBLAÐIÐ
21
SAMBAND UNGRA SJÁLFSTÆÐISMANNA
ÆSKAN OG FRAMTlÐIN
RITSTJÓRAR: GUNNAR GUNNARSSON, JÓN E. RAGNARSSON
OG RAGNAR KJARTANSSON
„Stefnulaus flokkur og dþarfur"
3 ungir Sjálfstæðismenn svara spurningu um
stöðu Framsóknarflokksins í ísl. stjórnmálum
Birgir ísL Gunnarsson:
Kaldrif juð valdapólitík44
9*
) FRAMjSÓKNARFLOKKURINN
er stofnaður í árslok 1916. I>egar
reynt er að gera sér grein fyrir
eögu og stefnu flokksins gegnum
árin, er fróðlegt að athuga þau
tengsl, sem voru á milli stofnun-
•r Alþýðuflokksins og Framsókn-
arflokksins. Alþýðuflokkurinn
var stofnaður i marz 1916. Þegar
ílokkurinn var stofnaður var
Alþýðusamband íslands stofnað
um leið og voru þessi samtök í
raun og veru ein heild allt til
ársins 1940.
Á þennan hátt voru heildar-
eamtök verkalýðsins 1 landinu
gerð að nokkurs konar stjórn-
málaflokki og þeim beitt í
ékveðnum pólitískum tilgangi. Sá
eem stóð að baki þessu fyrir-
komulagi var Jónas Jónsson frá
Hriflu, sem átti mikinn þátt í að
stofna þessi samtök. Hann sat á
fyrsta stofnþinginu og til eru, með
rithönd hans frumvarpið að
fyrstu lögum Alþýðusambands
íslands, sem jafnframt voru
fyrstu lög Alþýðuflokksins.
Jónas Jónsson hafði því mikla
eefingu í að tengja saman ópóli-
tísk heildarsamtök fólksins í
landinu og stjórnmálaflokka, er
hann hófst handa um skipulagn-
ingu Framsóknarflokksins. I»að
hefur komið fram oftar en einu
Binni, að frumkvöðlar samvinnu
hreyfingarinnar hugsuðu sér ekki
eamvinnufélögin sem pólitíska
hreyfingu eða grunvöll stjórn-
málaflokks. Jónas frá Hriflu sá
hinsvegar framtíð flokksins bezt
tryggða með því að láta sam-
vinnufélögin verða hina fjár-
hagslegu undirstöðu flokksins og
láta félagsskap hennar styrkja
blaðakost flokksins og aðra starf-
semi. Þetta tókst og svo hefur
verið allt til dagsins í daig. * '*•
Enginn vafi er á því, að af
hálfu Jónasar, sem sjálfur stóð
að stofnun og skipulagi bæði
Alþýðuflokksins og Framsóknar-
flokksins, var áætlað að tengja
saman þessa tvo flokka, þannig
að Alþýðuflokkurinn skyldi
starfa í kauptúnum, en Fram-
sóknarflokkurinn til sveita og
sameiginlega skyldu þeir fara
með völdin í landinu. Upphaflega
var því hugsað, að þræðir beggja
þessara flokka skyldu renna í
sömu greip, er hugsaði sér mikil
völd á þennan hátt.
Framsóknarflokkurinn var því
upphaflega skipulagður, sem lið-
ur í þaulhugsuðu valdakerfi, sem
ríkja skyldi á íslandi, og það
tókst um tíma. Hugsjónarmenn
irnir, sem sköpuðu samvinnu
hreyfinguna, urðu hinsvegar
fljótlega áhrifalitlir innan flokks-
ins, þótt flokkurinn hafi fengið
lífsnæringu sína frá samvinnu
hreyfingunni. Þessi þaulhugsaða
valdapólitík, sem upphaflega réði
skipulagi Framsóknarflokksins
hefur síðan mótað allt hans starf.
Ekki aðeins i störfum flokksins
út á við, heldur oig inn á við.
Innan flokksins hefur farið fram
kaldrifjaðri valdabarátta en tíðk-
ast innan annarra flokka og er
þó kommúnistaflokkurinn ekki
undanskilinn. Hver formaður
flokksins og hver forsætisráð-
herra á fætur öðrum hefur verið
látinn fjúka fyrir þeim, sem orð
ið hafa yfirsterkari hverju sinni
Hér er engin aðstaða til að
rekja sögu flokks þessa eða af-
stöðu til málefna á hverjum
tíma. Hin kaldrifjaða valdapóli-
tík flokksins hefur birzt í ýms-
um myndum. Hér skulu aðeins
nefndar hugmyndir frá þeim
tíma, er flökkurinn var hér hvað
valdamestur á tímum fyrri
vinstri stjórnarinnar“, um að
leggja Hæstarétt niður, þegar
hann dæmdi ekki eftir höfði for-
ystumanna flokksins og stofna
fimmtardóm. Ennfremur setn-
ingu laganna, sem skylduðu alla
embættismenn, er náð höfðu 65
ára aldri, að hverfa úr embætt-
um, en talið er, að við það hafi
losnað um 200 embætti í einu á
landinu, sem að sjálfsögðu var
séð Um að skipuð væru „góðum“
mönnum.
Framsóknarflokkurinn hefur
aldrei haft fastmótaða þjóðmála
stefnu, byiggða á „ideologiskum“
grundvelli. Þegar Framsóknar-
menn reyna sjálfir að útskýra
grundvallarstefnu sína, er ýmis-
legt uppi á teningnum. í bók, sem
Framsóknarflokkurinn gaf út
árið 1953 og hét: „Framsóknar-
flokkurinn, störf hans og stefna,
segir svo um þetta atriði: „Stund-
um hefur orðið nokkurt umtal um
það, hvort telja skuli Fram-
sóknarflokkinn „miðflokk" eða
„vinstri“ flokk, en fyrir liggur
samþykkt flokksþings um það,
að hann skuli teljast „frjálslynd-
ur milliflokkur‘. Þar með er
grundvallarstefna flokksins mót-
uð.
Oft er þvi haldið fram, að
stefna Framsóknarflokksins sé
„samvinnustefnan". Hugsjón
flokksins sé samvinnuhugsjónin
Samvinnuhugsjón flokksins hef-
ur þó aldrei náð lengra en til
þeirra samvinnufélaga, sem þeir
ráða yfir. Á móti öðrum sam
vinnufélögum hafa þeir barizt
og reynt að knésetja þau. Sem
dæmi um það má nefna hatr-
Valur Valsson:
„Nátttröll
stjórnmálanna44
ÞAÐ er einkennandi smávaxinna
sála, hversu erfitt þeim er að um-
gangast sannleikann án forklúðr-
unar. En hitt er öllu alvarlegra,
þegar hópur þingmanna og stór
Btjórnmólaflokkur tekur sig til
og gerir sannleikann útlægan úr
sínum herbúðum. Er þá nema
furða, þótt örðugt reynist að sýn-
ast ábyrgur?
Nú hefur það hent Framsókn-
arflokkinn eins og nátttröllin
forðum, að daga uppi í skini nýs
daigs. ’ Forystusauðunum hefur
ekki skilizt, að nýjum tímum
fylgja nýjar hugmyndir.
Blóenaskeið Framsóknraflokks-
ins var fyrir 34 árum. Þá náði
hann meirihluta á Alþingi, en
fékk þó aðeins 35,9% greiddra at-
kvæða. Síðan hefur stöðugt sax-
ast á limi flokksins.
Sú staðreynd, að kreppuárin
voru hápunkfur valdaferils Fram
•óknarflokksins, hefur senilega
hvað mest ráðið gerðum og stefn-
um flokksins síðan. Framsóknar-
menn virðast álíta, að sömu ráð-
in dugi nú og þá, að hugmyndir
og þekking hafi staðið í stað í
þrjá áratugi. Oig meira að segja
ímynda þeir sér, að ungt fólk í
þessu landi fylgi þeim í myrkrinu’
Sem dæmi um þröngsýni og
afturhald má nefna frumvarp
Framsóknarmanna um skiptingu
landsins í fylki. Hingað til hafa
þeir þó lengst leitað til aldamót-
anna en nú dugir þeim ekki
minna lengur en 10 alda afturför.
Og sem sýnishorn af hugmynd-
um þeirra Framsóknarmanna
um efnahagsráðstafanir gagn
verðbólgu og dýrtíð, má benda á
nýjustu „Egilsstaðaályktun"
þeirra frá miðstjórnarfundi, er
haldinn var fyrir skömmu. Þar
leggja þeir til, að ástandið verði
læknað með því m.a. að lækka
vexti, og auka útlán og eyðslu.
amma baráttu Framsóknarflokks-
ins gegn pöntunarfélagi verka-
manna í Reykjavík, sem síðar
varð aðaluppistaðan í KRON.
En jafnvel þótt þetta væri rétt,
að Framsóknarflokkurinn byggði
stefnu sína á samvinnuhugsjón-
inni, þá getur samvinnustefnan
eðli málsins samkvæmt ekki
verið grundvöllur að þjóðmála-
stefnu heils stjórnmólaflokks. í
samvinnufélögum hljóta menn að
vera, sem hafa ólíkar stjórnmála-
skoðanir, enda er samvinnu-
stefnan fyrst og fremst ákveðin
stefna í verzlunarmálum, þ.e.
ákveðin hugmynd um uppbygg-
ingu fyrirtækja.
Stefna Framsóknarflokksins er
því ekki fastmótuð þjóðmála-
stefna, heldur mótar flokkurinn
stefnu sína eftir hentugleikum,
hverju sinni. Flokkurinn hefur
tekið þátt í ríkisstjórnuim, sem
hafa haft hægri stefnu, sbr.
samsteypustjórn Framsóknar- og
Sjálfstæðisflokksins, sem mynd-
uð var 1950. Framsóknarflokkur-
inn hefur og haft forystu í vinstri
stjórnum eins og kunnugt er.
Hann hefur oftar en einu sinni
kúvent stefnu sinni í ákveðnum
málum, svo til á einni nóttu. Það
sem teljast góð úrræði, þeigar
flokkurinn er í ríkisstjórn, erii
forkastanleg þegar flokkurinn
kemst í stjómarandstöðu. Hinar
miklu sveiflur á stefnu Fram-
sóknarflökksins og hinn mikli
munur á afstöðu flokksins frá
degi til dags, ef svo má segja,
hefur vafalaust átt mikinn þátt 1
óstöðugleika íslenzkra stjórn-
mála. Flokkurinn hefur því verið
til mikillar óþurftar og skapað
Framhald á bls. 11.
BIRGIR
EGGERT
VA1.UK
Eggert Hauksson:
„Framsókn kynni sér
einföldustu atriði
þjóðhagsfræðinnar44
Ekki veit ég, hvernig er hagað
samvizku þeirra peningamanna,
sem undir þetta rituðu, en kald-
rifjaðir mega þeir vera, ef hönd-
in hefur ekki titrað ofurlítið.
Oft getur verið bráðfyndið að
lesa þessi afkvæmi Framsóknar-
manna, en hins verður að krefj-
ast, að þeir trufli ekki almenn
störf Alþingis með því að þcæla
þessum barnaskap þangað. Og ef
það er af skynsemisskorti eða
þekkingarleysi, sem þeir bjóða
almenningi upp á þessi úrræði
sín, þá má benda þeim í vinsemd
á Bréfaskóla S.Í.S.
Framsóknarflokkurinn hefur
alla sína ævi átt í erfiðleikum
með að marka skýra stefnu og
enn síður getað fylgt henni eftir.
En á einu sviði hefur Framsókn
þó haldið strikinu. Henni hefur
tekizt með aðdáunarverðri ná-
kvæmni að vera á móti öllu því,
sem til réttlátari kosningalöggjaf-
ar og aukins lýðræðis horfir.
Er þá nema von, þót risið sé
ekki hátt á einum stjórnmála-
flokki, sem barizt hefur fyrir á-
hrifum sínum og lífi með því að
halda í úrelt kjördæmaskipulag?
SÉ spurt að því, hvort að Fram-
sóknarflokkurinn sé nauðsynleg-
ur sem samanstaður fyrir ákveð-
inn hóp manna vegna þess, að
hann á ekki samleið með öðrum,
verður að svara því játandi. Sé
jafnframt spurt, hvort talið sé
þarft eða æskilegt, að sá sami
hópur hafi afskipti af stjórnmál-
um, veltur svarið á því, hvort að
leiðtogar hans séu álitnir hafa til
þess hæfileika eða ekki! !
Efnahagsmál og félagsmál eru
megin viðfangsefni stjórnmála-
flokkanna. Á síðari árum hafa
menn aflað sér æ betri og hag-
nýtari þekkingar á lögmálum
efnahagslífsins. Eru þetta orðin
sérstök vísindi, hagfræði. Mörg-
um er ljóst, þ.á.m. forustumönn-
um sumra annarra stjórnmálafl.,
að staðgóð þekking á því vanda-
máli, sem leysa skal, er forsenda
þess, að það verði leyst á sem
heilladrýgstan hátt, svipað því,
að lækni er vegna menntunar
sinnar betur treyst til að greina
og lækna sinnisveiki en t.d. ýms-
um þeirra, er rita Tímann !
Það er athyglisvert, þeigar haft
er íhuga, hve framsóknarmenn
hafa áður fyrr átt stóran þátt í
mótun ísl. efnahagskerfis og
halda uppi mikilli gagnrýni á
efnahagsstefnu núv. ríkisstjórnar,
að þeirra eigin stefna í efnahags-
málum hefur, svo ég viti, aldrei
verið studd af sérmenntuðum
mönnur í þeim efnum. Þvert á
móti hafa þeir sem. slíkir orðið
hvað eftir annað fyrir aðkasti
framsóknarmanna. Er það ekld
frumskilyrði, að talsmenn Fram-
sóknarflokksins kynni sér a.m.k.
einföldustu atriði oig hugtök í
þjóðhagsfræðum og læri að far*
rétt með þau, áður en nokkur*
árangurs verði að vænta af fram-
lagi þeirra til lausnar efnahags-
vandamála?
Um langt árabil, svo að dæml
sé tekið, hefur hvergi í ræðum
skrifum framsóknarmanna
örlað á viðurkenndri skilgrein-
ingu á því, hvað sé verðbólga.
Enn síður hvernig kveða eigi
niður þá sömu verðbólgu. Sam-t
halda framsóknarmenn því fram,
að hér sé verðbólga. — Slík vitn-
eskja um efnahaigsástandið er
tæplega sprottinn frá þeim sjálf-
um!
Að lokum vil ég gefa gömlum
formanni Framsóknarflokksins
orðið. Geta þá þeir aðilar, sem
koma við sögu, sjálfir dæmt um,
hvort þeir telja framsóknar-
menn gegna einhverju þörfu
hlutverki í hagsmunabaráttu
þeirra: „Inn í þessa þróun hefur
ormur alhliða styrkveitinga
skriðið og nagað stofninn......
Menn fá styrki til þess að eignast
báta, styrki til þess að bygigja hús
og rækta jörðina, styrki til þess
að kaupa landbúnaðarvélar ....
Að lokum fá menn styrki til þess
að verða gamlir, fyrir geðveikl,
kynsjúkdóma, brjóstveiki ....
og fyrir að nota eitthvað af með-
ulum.“!!
Eggert Hauksson.