Morgunblaðið - 02.04.1966, Blaðsíða 15

Laugardagur 2. Kptíl 1966
MORCU N BLAÐIÐ
15
Erlend tíði ndi & Erlend tíði ndi
Setið heima
MOSKVA er allajafna stórborg
full af lífi, en fyrir nokkru
færðist í hana enn meira líf en
venjulega, og má segja, að
„andlitsfegrun“ hafi verið gerð
á henni allri. Málarar hömuð-
ust í anddyrum gistihúsa, verzl-
unarhúsa, verzlunárstjórar
skipulögðu sýningarglugga sína
og rafvirkjar komu fyrir appel-
sínugulum ljósum yfir götun-
um til þess að setja enn frekari
hátíðablæ á borgina. Og um sl.
'helgi voru flestir hinna hátt-
settari kommúnista í Moskvu á
þönum til og frá tveimur flug-
valla borgarinnar nótt sem nýt-
an dag til þess að taka á móti
gestum og aka þeim til Kreml
í gljáfægðum Chaika- og Zil-
bílum.
Ástæðan fyrir öllu stássinu
og umstanginu var að sl. þriðju
dag settust um 5,000 fulltrúar
og erlendir gestir í sæti sín í
hinni nýtízkulegu þinghöll í
Kreml, til þess að vera við-
staddir mestu hátíðahöld lands-
ins á þessu ári — 23. flokksþing
Kommúnistaflokks Sovétríkj-
anna.
En ekki voru allir þeir, sem
boðnir höfðu verið, mættir á
þriðjudaginn. Mesta athygli
vekur þó fjarvera Kínverja,
sem afþökkuðu boð um að
senda nefnd til þingsins aðeins
örfáum dögum áður en það
hófst.
Afþökkunarbréf Kínverja
byrjaði vissulega („Kæru félag
ar“) og endaði („Bróðurlegar
kveðjur") á kurteisan hátt, en
milli upphafs og endis voru
1400 orð, sem spúðu hreinasta
eitri. „Þið hafið í samvinnu við
Bandaríkin unnið að fjölmörg-
um myrkraverkum“, sagði í
þessu síðbúna bréfi til Moskvu.
„Þið hafið meira að segja skip-
að ykkur við hlið bandarísku
heimsvaldasinnanna og aftur-
haldsmanna allra landa í ár-
angurslausri tilraun til þess að
stofna heilagt bandalag gegn
Kína. Kínverski kommúnista-
flokkurinn, sem sannur Marx-
Lenínismaflokkur, getur ekki
sent fulltrúa til þess að sitja
þetta þing ykkar“.
Ljóst er, að þessi síðasta hríð
Kínverja að Sovétmönnum
varð þegar til þess að banda-
menn Kínverja í deilunni við
Sovétríkin, einkum þó Norður-
Víetnammenn, komust í stök-
ustu vandræði. Ef þeir sendu
fulltrúa til flokksþingsins í
Moskvu, væri það móðgun við
Kína. Ef þeir hinsvegar sendu
ekki fulltrúa, mundi það tekið
óstinnt upp í Kreml. Og hvað
gerðist? Eins og við mátti bú-
ast sendi Albanía, dyggasta
fylgiríki Kínverja, orðsendingu
til Kreml og afþakkaði boðið
með álíka vel völdum orðum
og Pekingmenn. Kommúnista-
flokkar Japans og Nýja-Sjá-
lands fetuðu dyggilega í fót-
sporin. En N-Víetnam og Norð-
ur-Kórea, sem bæði njóta sov-
ézkrar aðstoðar í verulegum
mæli, tilkynntu að þau myndu
senda fulltrúa til þingsins, og
stóðu við það. Til þess er tekið,
að er Hanoi-sendinefndin, und-
ir forystu Le Diian, varafor-
sætisráðherra, mannsins, sem
helzt er talinn kynda katla
„þjóðfrelsishreyfingar“ Viet
Cong kommúnista í S-Víetnam,
kom til Moskvuflugvallar, voru
öll stórmenni í Kreml saman
komin á flugvellinum til þess
að taka á móti henni. Hefur
slík virðing aldrei verið sýnd
sendinefnd nokkurs lands eða
kommúnistaflokks, sem sent
hefur fulltrúa á flokksþing sov-
ézkra kommúnista.
Ákvörðun N-Kóreu og N-
Víetnam markaði verulegan sig
ur fyrir stefnu Rússa í Kína-
málunum, en eftir fall Krús-
jeffs 1964 hefur hún einkennzt
af mikilli stillingu. Með því að
snúa hinni kinninni að Peking
hefur Kreml tekizt að láta líta
svo út, að Sovétríkin væru písl-
arvottar í hinni miklu deilu í
heimi kommúnismans, og að
Mao Tse-Tung væri vandræða-
maðurinn. Árangurinn hefur
orðið sá, að Moskva virðist
hægt en bítandi vera að ein-
angra Peking frá aðalstraumum
heimskommúnismans.
Raunar er það líklegt, að
valdhafarnir i Kreml hafi dreg-
ið andann léttar er Kínverjar
afþökkuðu að senda nefnd til
flokksþingsins. Ef Kínverjar
hefðu komið til þingsins myndu
þeir pgglaust hafa uotað ræðu-
pallinn til árása á „endurskoð-
unarsinnana“ í Kreml. Nú geta
Sovétríkin, í stað þess að þurfa
að óttast hörkudeilur milli
sjálfra þeirra og Kínverja á
þinginu, dregið fjöður yfir
Kínavandamálið og einbeitt sér
að máli því, sem fyrst og fremst
er á dagskrá á þinginu, en það
er hin nýja fimm ára áætlun
landsins.
En hvort heldur Kreml dreg-
ur yfir þetta fjöður eða ekki,
er það ljóst að afstaða Peking
markar tímamót í sögu komm-
únistahreyfingarinnar. — Enda
þótt Mao Tse-Tung hafi á stund
um verið ósammála Sovétríkj-
unum allt frá dauða Stalíns, er
þetta í fyrsta sinn, sem kín-
verskir kommúnistar forsmá
meiriháttar alþjóðlega sam-
komu kommúnista. Og þar eð
ágreiningur Kínverja og Sovét-
manna er á yfirborðinu hug-
myndafræðilegs eðlis, og því
um ágreining milli sjálfra flokk
anna í báðum löndunum, að
ræða, er afþökkun á boðinu um
að sitja flokksþingið eitt alvar-
legasta skrefið, sem annar aðil-
inn gat stigið til þess að sýna
hversu djúpstæður ágreiningur
inn raunverulega er. Kínverjar
geta ekki sagt sig úr neinum
alþjóðlegum kommúnistasam-
tökum, því þeir hafa einfald-
legá ekki verið til eftir 1956.
Nú velta menn því fyrir sér
hvað næst verði uppi á teningn-
um í þessu stórbrotna máli
máttarstólpa kommúnismans.
Ef annar hvor aðilinn ákveður
að færa rifrildið á enn hærra
stig en þegar er orðið, er að-
eins um einn rökréttan hlut að
ræða: færa deiluna á það stig
að slíta stjórnmálasambandi
ríkjanna.
Ymsir þeir, sem með málum
þessum hafa fylgzt, telja að
deila Moskvu og Peking, þótt
á hana sé smurt hugmynda-
fræðilegum vígorðum Marx-
Lenínismans, stafi fremur af
því, að þjóðlegir hagsmunir
hafi rekizt á, en hinu, sem látið
er í veðri vaka, að hér sé um
að ræða hugmyndafræðilegan
ágreining milli tveggja komm-
únistaflokka. Þessir sérfræðing
ar benda á, að Kínverjar hafa
krafizt 500,000 fermílna af sov-
ézku landssvæði, sem þeir telja
kínverskt. Það er ríkisstjórn
Sovétríkjanna, sem í því máli
stendur andspænis vandanum,
fremur en sjálfur kommúnista-
flokkurinn sem slíkur.
Engu að síður eru flestir þeir,
sem með deilu kommúnistaveld
anna tveggja fylgjast, sammála
um að mjög ólílklegt sé að til
stjórnmálasambandsslita komi,
a.m.k. fyrst um sinn. Ef Kín-
verjar gripu til þess ráðs
myndu þeir baka sér reiði
allra annarra kommúnista-
landa fyrir að hafa klofið
heimskommúnismann.
Rússar, sem fyrir hvern mun
vilja ekki missa hlutverk sitt
sem forystuþjóð kommúnism-
ans, munu ugglaust hafa lítinn
áhuga á því að taka að sér
klofningshlutverkið.
„Samskipti okkar við Kína
eru höfuðvandamál okkar“, við
urkenndi Leonid Brezhnev, að-
alritari Kommúnistaflokks Sov-
étríkjanna, fyrir Tító, Júgó-
slavíuforseta, sl. sumar. „En við
getum ekki sagt skilið við
Kína“.
Fulbright >g
Kína
ÞAÐ er í sjálfu sér undarleg
tilviljun, að á sama tíma og
Bandaríkin eru til þess hvött af
ýmsum öflum að taka upp vin-
gjarnlegri og samvinnuþýðari
afstöðu gagnvart Kína, eru
margar þjóðir aðrar, t.d. Sovét-
ríkin, Indónesía, Ghana og
Kúba, að komast að þeirri nið-
urstöðu að vingjarnleg afstaða
til Peking veiti þeim fátt annað
en högg á hina kinnina.
Miðstjórn Kommúnistaflokks
Sovétríkjanna sendi fyrir
nokkru bréf til kommúnista-
flokk-a veraldar og lýsti stefnu
Kína sem „herskrárri stefnu
þjóðernissjúks stórveldis, sem
hyggur á yfirráð”, „smáborgara
legri byltingarstefnu" og fleira
í þeim dúr.
Hinir nýju leiðtogar Ghana
telja Kína ógnun við land sitt,
og hafa þeir rekið heim sveitir
„ráðgjafa" frá Peking og lokað
skæruliða- og byltingarsinna-
skóla, sem Kínverjar ráku í
landinu, í hjáverkum að tjalda-
baki.
í Indónesíu hefur jörðin að
undanförnu brunnið undir fót-
um Kínverja, og þeir hafa flest
ir flúið landið og haldið heim
til Kína.
Castro, einvaldur Kúbu, hef-
ur lýst Mao Tse-Tung elliæran.
Vestrænar þjóðir, sem reynt.
hafa að halda opnum dyrum til
Kína, hafa lítið upp úr því haft
annað en fyrirlitningu. Bret-
land og Frakkland eru meðal
þessara þjóða.
Þrátt fyrir allt þetta ákvað
William J. Fulbright, formaður
utanríkismálanefndar öldunga-
deildar Bandaríkjaþir js, velja
þennan tíma til vit ' .iðslu á
vegum nefndarin..ai í því skyni
að þær yrðu til þes' að John-
son forseti neyddist t.iJ að taka
upp vægari stefnu gagnvart
Kína. Fyrir nefndina hafa m.a.
komið allmargir Kínasérfræð-
ingar í Bandaríkjunum, sem
gjörla þekkja til í landi Mao
Tse-Tung. Mergurinn í niður-
stöðum þeirra reyndist sá, að
Bandaríkin ættu að gera það
sem þau gætu til þess að fá
Kína til þess að koma úr úr
einangrun sinni og taka þátt I
alþjóðasamtökum Sameinuðu
þjóðanna, í von um að slíkt
myndi verða til þess að leið-
togarnir í Peking yrðu hóg-
værari. En á sama tíma vöruðu
sérfræðingarnir við því að láta
af aðgerðum, sem miðuðu að
því að setja útþenslustefnu
Kína í Asíu, einkum í S-Víet-
nam stólinn fyrir dyrnar.
Fulbright hefur sýnst ánægð
ur með fyrri helming vitnis-
burðar sérfræðinganna, en hef-
ur hinsvegar valið þann kost-
inn að skeyta engu um hinn
helminginn, en sem kunnugt er
hefur Fulbright verið einn
harðasti gagnrýnandi stefnu
Johnsons í SA-Asíu að undan-
förnu. Talið er að hann hafi
búizt við því, að Kínasérfræð-
ingarnir, sem margir hverjir
urðu á sínum tíma fyrir barð-
inu á McCarthyismanum,
myndu vera honum sammála
um að baráttan fyrir S-Víet-
nam væri tilgangslaus og órétt-
lætanleg. En þetta fór á annan
veg en öldungadeildarþingmað-
urinn ætlaði.
Kínafræðingarnir vöruðu
einnig við því, að ekki þyrfti
að búast við miklum árangri á
næstunni af stefnubreytingu
þeirri gagnvart Kína, sem þeir
þó lögðu til. Kínverjar hafa
sjálfir tilkynnt, að þeir muni
ekki ganga í Sameinuðu þjóð-
irnar með sömu skilmálum og
aðrar þjóðir. Er helzt á þeim
að skilja, að endurskoða og um-
skrifa verði Sáttmála Samein-
uðu þjóðanna, að sjálfsögðu að
geðþótta Peking.
22. marz sl. flutti Fulbright
ræðu í Connesticut-háskóla, og
skildu þar leiðir með honum og
flestum vitna þeirra ,er hann
hafði leitt fyrir utanríkismála-
nefndina. í ræðu þessari sagði
Fulbright, að Bandaríkin
fylgdu nú „árásarstefnu í utan-
ríkismálum" gegn betri vitund.
Fulbright lýsti þar einnig
þeirri skoðun sinni að betra
væri að styðja sterkar komm-
únistastjórnir, ef þær væru jafn
framt þjóðlegar, heldur en „að
takast á herðar hið grimmilega
og nær óframkvæmanlega hlut-
verk“ að halda þeim í skefjum.
Fulbright rökstuddi þetta svo
að úr því það væri „árásar-
stefna fremur en kolnmúnismi,
sem ógnar okkur, þá er í rök-
réttu framhaldi að tilvera
sterks kommúnistaríkis, sem
héldi í skefjum útþenslustefnu
annars árásasinnaðs kommún-
istaríkis, kynni að vera æski-
legri en veikbyggt ríki, sem
ekki lyti kommúnisma. . . . “
Hann gaf síðan til kynna, að
niðurstaða sín væri sú, að ríkis-
stjórnir með einskonar Tító-
istasjálfstæði kynnu að hafa
þróast í S-Víetnam og Dómini-
kanska lýðveldinu ef Bandarík-
in hefðu gefið þeim tækifæri
til þess. En spurt er hvers kon-
ar tækifæri . myndu þeir Mao
Tse-Tung og Fidel Castro hafa
veitt þessum ríkjum varðandi
þjóðlegt sjálfstæði?
Fulbright hefur sjálfur lýst
þessum skoðunum sínum sem
„raunsæi“. Ráðgjafar Johnsons
forseta í utanríkismálum telja
þær hugaróra. Séð í ljósi bréfs
Sovétríkjanna um Kína hljóta
Rússar að telja þær barnalegar.
En Kínverjum ætti að vera
dillað.
Karachi, 31. marz — NT3 —
Forsætisráðherra Kínverska
Alþýðulýðveldisins, Liu Shao
Chi kom heim til Peking í
dag úr opinberri heimsókn í
Pakistan.
I opinberri yfirlýsingu sem
gefin var út eftir viðræður
þeirra Lius og Ayub Khans,
forseta, sagði að ríki beirra
myndu vinna að því að efla
vináttuböndin sín á milli.
Pakistan lýsir einnig yfir
stuðningi við Kína um aðild
að Sameinuðu þjóðunum. og
lögð er áherzla á að, Kashmir
deiluna beri að leiða til iykta
með þjóðaratkvæðagreiðslu
íbúanna þar um framtíð uuds
ins.
FRÁ KÍNA, ÁN ÁSTARKVEÐJU: Bilið milli Moskvu og Peking breikkaði enn, er Mao Tse-
Tung, sem á myndinni sést ásamt manni þeim, sem líklega erfir völd hans, Liu Shao-Chi,
við hersýningu í Peking, sendi Leonid Brezhnev, aðalritara Kommúnistaflokks Sovétríkj-
anna, harðyrt bréf, þar sem b oði um að kínversk sendinefnd sæti 23. fiokksþingið, var gjör-
samlega hafnað.