Morgunblaðið - 26.09.1968, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 26.09.1968, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLABIÐ, FIMMTUDAGUR 26. SEPT. 196«. FYRIRHEITIÐ Höf undur: Aleksei Arbúzov Leikstjóri: Eyvindur Erlendsson Leikmynd: Una Coltins ' ÞAU FÁHEYRÐU tiðindi urðu á laugaxdagskvöldið, sennilega fyrir hreina handvömm, að efnt var til frumsýninga samtímis í Þjóðleikhúsinu og Iðnó. Ég var sv<J lánsamur að vera erlendis, svo ég þurfti ekki að gera upp á imilli leikhúsanna það kvöldið, en á sunnudagskvöld komst ég ekfci undain því og sá þá aðra sýn ingu á „Fyrirheitinu" í Þjóðleik- húsinu við góðar undirtekitir sárafárra áhorfenda. Er raunar furðulegt að verkíð skuli ekki vekja meiri forvitni rneðal leik- listarunnenda, því sannarlega er okkur ekki á hverjum degi boð- ið uppá nýleg rússnesk verk í leikhúsuni h«fuðstaðarins. ^Fyrixh&itiS" er eftir Aleksei ' Arbúzov (1 1908), sem hóf rit- höfundarferil sinn fimmtán ára gamall, en fékk fyrsta leikrit sitt, „Stétt", frumsýnt 193«. Hann hefur orðið vinsæll fyrir leikrit sín í heimalandinu og raunar vakið athygli víðar, m.a. meS leikritunum „Tanja", „Saga frá Irkútsk", „Klukkan tólf" «g verkinu sem Þjóðleikhúsið hefur nú tekið til sýningar, en það hef- ur meðal annars verið sýnt við miklar vinsældir í Lundúnum og New York. Einhver af leikritum Arbúzovs munu hafa verið flutt í Ríkisútvarpinu. „Fyrirheitið" er einföld og viðburðalítil saga um samskipti þriggja einstaklinga, konu og tveggja karlmanna, á 17 ára skeiði, en á bakgrunninum eru hinir voveiflegu atburðir í Len- íngrad á stríðsárunum, þegar Þjóðverjar sátu um borgina á þriðja ár og hungrið og kuldinn surfu að íbúunum. Ekki fer milli mála að þessi ógnvænlegi bak- grunnur lyftir sögu þremenn- inganna í æðra veldi, ljær henni mikilvæga . mennska vídd með því að tengja hana heimssögu- legum viðburðum og rjúfa þröngan einkaheim persónanna. Þá eru þaS ekki sjálfar ógnirnar sem höfundurinn leitast við að lýsa, heldur sá heimur allsleysis og mennskrar hlýju og sam- kenndar sem hörmungarnar skapa: einstaklingurinn stendur nakinn og heill á barmi glötunar ög dauða, heíur engu að tapa nema eigingirninni og ekkert að vinna nema inntak hvers líðandi andartaks. Þannig <er ástatt um þremenningana í fyrsta þætti leiksins, en síðan kemur lífið og gerir heldur betur strik í reikn- inginn. Verkið er slungið sér- kennilegri og tærri ljóðrænu, umvafið töfraljóma hinna björtu nátta í Leníngrad, þráttfyrir óhrjáleik atvikanna. „Fyrirheitið" fjallar fyrst og fremst um timann og skaðvæn áhrif hans á líf og tilfinningar hvers einstaklings. Að þessu leyti á verkið ýmislegt sam- merkt með leikriti Priestleys, „Tíminn og við", sem Leikfélag Reykjavíkur sýndi fyrir nokkr- um árum, nema hvað enska Hákon Waage (Marat) og Þóruna Magnúsdóttir (Líka). Arbúzov er hagvirkur leik- ritasmiður. Þrsmur þáttum leiksins, sem gerast með margra I SKÓLANUM, HÉIMA OG í STARFINU ÞURFA ALLIR MARGA BIC Hákon Waage (Marat), Arnar Jónsson (Leonídik) og Þórunn Magnúsdóttir (Líka) í öðrum þætti. verkið er allt smáborgaralegra og þrengra. „Fyrirheitið" býr yfir einhverri þeirri eigind sem ósjálfrátt minnir á Tsékhov — eða er það bara hiran sérkenni- legi rússneski hugblær, einlægn- in, tryggðin og vinábtan, dapuir- leikinn og Ljóðrænan, þráin eftir því stóra og frjósama handan við rúmhelgina? ára millibili, er skipt í samtals 14 atriði, sem bvert um sig varpa ljósi á þær breytingar er tíminn veldur innra með persónunum. Þróunin er markviss, allt að því óhugnanlega rökvís. Af sinni frægu kaldhæðni leika örlögin sér að tilfinningum persónanna, blekkja og afvegaleiða, dulbúa styrk og veikleika, unz þar er Verksmiðjusalan Laugavegi 42 (áður Sokkabúðin) selur vörur á hagstæðu verði: Nælonsokkar kr. 15.— Crepesokkar kr. 39.— Frottesloppar, dörau og herra aðeins kr. 495.— Handklæði kr. 35—, 65.— Rúllukragapeysur úr lambsull aðeins kr. 195.— Álnavara á hálfvirði. Samkvæmiskjólaefni aðeins kr. 195.— meterinn. Komið og gerið goð kaup Verksmiðjusalan Laugavegi 42. komið að byrja verður uppá nýtt í þeirri von að betur takist að fenginni reynslu. Eyvindur Erlendsson setti „Fyrirheitið" á svið, og er það fyrsta leikstjórnarverkefni hans i Þjóðleikhúsinu. Sviðsetningin var í mörgu tilliti ferskleg og lifandi, en hún geldur þess að tveir leikenda eru nýliðar, og má telja mikið dirfskubragð að leggja svo þunga raun á nálega óreyndar herðar. Hefði ekki verið nær að finna viðaminna verkefni handa hinum ungu leik'indum, sem vitanlega þurfa að fá tækifæri til að glíma við verðug viðfangsefni? Einsog fyrr segir, gerist leikurinn á 17 árum, og er leikendum ætlað að túlka þrjú æviskeið, það fyrsta innan við tvítugt (16—1« ára), næsta fjórum árum síðar og það síðasta þrettán árum þar á eftir. Það furðulegasta vi'ð sýninguna var kannski það, að hinum ungu leikendum tókst sízt upp í túlkun sinni á fyrsta skeiðinu, æskuárunum. Hygg ég að þar eigi leikstjérínn meiri sök á mistökunum en leikararnir. Hann hefur af einhverjum ókunnum orsökum Uosið að gera unga fólkið barnalegt úr hófi fram, ýkja allt látæði þess og tjáningu, og fyrir bragðið verða nokkurskonar straumrof í leikn- •um. Sú samkveiking sem á að eiga sér stað í lok fyrsta þáttar átti sér aldrei stað, og þannig var í rauninni kippt tilfinninga- legum stoðum undan framhald- inu, þó áhorfendur gerðu sér ef- laust flestir ljóst hvað fyrir höf- undimum vakir og samsinntu því innra me'ð sér. Mér fannst líka hljómfallið eða rýtminn í fyrsta þætti losaralegur og víða bein- línis þvingaður fram með of- forsi, þannig að eðlileg tjáning og viðbrögð leikenda fengu alls ekki notið sín. Af þeim sökum fór líka talsvert af ljóðrænu leiksins forgörðum. Túlkun tveggja seinni þáttanna tókst hinsvegar miklu betur, og voru víða í þeim skemmtileg tilþrif. Arnar Jónsson, sem lék Leoníd- ik, skilaði sínu hlutverki jafn- bezt, enda reyndastur leikenda. Hafði hann hlutverkið fuUkom- lega á valdi sínu frá upphafi, en leikur hans varS helzti úthverf- ur í si*asta þætti, þar sem mest reyndi á hann, einsog innlifunin brygðist og grípa yrði til tækni- bragða. í heild var sairrt- túlkun Arnars á hinum tilfinninganæma Leonídik hugkvæm og heilsteypt. Þórunn Magnúsdéttir lék Líku, stúlkuna sem vinirnir elska, og gerði hlutverkinu fur'ðugóS skil þegar á leikinn leiS, en var eins »g fyrr segir alltof barnaleg og þvinguð í fyrsta þætti. Bezt var túlkun hennar í síðasta þætti; þar náði hún góSum t»kum á uppgjif og magnleysi þeirrar konu sem brugðizt hefur hug- sjón sinni. Raddbeiting Þórimn- ar var örugg »g eðlileg á hinu þrönga tónsviði seinni þáttanna, en hún hafði ekki vald á blæ- brigðum fyrsta þáttar. Hákon Waage lék Marat, hinn vellygna vonbiðil Líku, sem læt- ur í minni pokann fyrir vini sínum í fyrstu atrennu, en sigr- ar í þeirri næstu. Hann galt þess í fyrsta þætti á sama hátt og Þórunn, að leikurinn var í rangri tóntegund framanaf, en hann sótti-í sig veðrið, þó framganga hans í seinni þáttunum væri ekki allskostar örugg eða lýta- laus, einkum a'S því er varSaði raddbeitingu. Eigi að siður skynjaði maður í túlkun han« ákveðna þróun, vöxt, þroska. VerkefniS var honum ofviða, en vakti grun um hvað í honum býr. Fyrir minin smekk voru leiifc- tjöld Unu Collins þaS nýstár- legasta og merkilegasta viS sýn- inguna, þé þau ættu kannski ekki beint viS hinn raunsæja anda verksins. SviSsmyndin var djörf, táknræn og stér í sniSum, Ijósmyndir notaðar af mikilli hugkvæmni ©g frumleik til að magna sviSinu líf. Hinsvegar má vera a0 leiktjöldin hafi dregið athyglina frá efni sjálfs leiksins, og ekki er ósennilegt aS „víS- átta" og margbreytileiki sviSsina hafi gert hinum ungu leikendum óþarflega erfitt fyrir. Þeir kynnu að hafa náð betri tölfrim á leikn- um með öflugra aðhaldi sviðs- ins, þ.e.a.s. þrengri og þéttari sviðsmynd. Þýðing þeirra Steinunnar Briem og Eyvinds Erlendssonar á leikritinu er ákaflega hnökrótt og losaTaleg, víða flatoeskjuleg og beinlínis klunnaleg, og held ég að hana hefSi mátt bæta tE muna með meiri yfirlegu og næmara eyra fyrir framsögn leik- enda. Einsog fyrr segir var sýn- ingunni vel tekið af leikhúsgest- um, þó hún væri hvergi verulega hrífandi. Sigurður A. Magnússon. Kosningum til A.S.Í. þings haldið áfrant NOKKUR félög hafa nýveriS kosið fulltrúa sina á A.S.I. þinig, en kosningu til þingsins lýkur 6. október. Fara þau hér á eftir: Félag ísl. rafvirkja: Óskar Hallgrímsson, Magnús Geirsson, Sigurður Sigurjónsson, Bjarni Sigfússon, Jón Á. Hjörleifsson. Verkakvennafélag Keflavíkur og Njarðvíkur: Anna Pétursdótt- ir, Ásta Kristjánsdóttir og Þóra Gísladóttir. Félag bifvélavirkja: Sigurgest- ur Guðjónsson og Arni Jóbanns- Ungur kaupfélagsstjdii óskar eftir atvinnutilboðum, gæti hafið störf í des- ember eða eftir samkomulagi. Tilboð sendist afgr. MbL fyrir 3. október merkt: „Kaupfélagsstjóri — 2042".

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.