Morgunblaðið - 23.05.1970, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 23.05.1970, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 23. MAÍ 11970 Markús Jónsson frá Giljum — Minning AÐ morgni hvítasunnudags, 17. þ.ni., lézt í Landspítalanuim móð- urbróðir minn, Markús Jónsson frá Giljum í Mýrdal, sem mig langar að leiðarlokuim alð minn- ast örfáum orðutm og þakka órofa tryggð utm nær 50 ár. Marfcús var fæddur 20. októ- ber 1892 á Giljum. Voru for- eldraT hans hjónin Sigríður Jak- obsdóttir og Jón Jónsson, setm þar höfðu þá búið um tíu ár — eða frá 1882. Stóðu að Markúsi mýrdælskar- og eyfellskar ættir sem óþarft er að rekja hér nán- ar. Einungis má segja það með sanni, að margt af því var hið dugmesta fólk. Meðal annarra voru ömmubræður hams þeir Jón Mýrdal, sagnasfcáld, og Runólfur Jónsson í Vík, sem var þekktur fræðimaður á sinni tíð. Þau Sigríður og Jón á Giljum höfðu verið vinnuhjú í Hjörleifs- höfða hjá hinum kunna bónda og fræðimanni, Markúsi Lofts- syni, og var mikil vinátta alla tíð milli heimilanna á Giljum og í Hjörleifshöfða. Má m.a. marka það af því, að þau Gilnahjón létu þann son sinn, sem nú er kvadd- ur, heita í höfuðið á óðalsbónd- anum í Höfðanum, og áður höfðu þau látið annan son sinn heita Hjörleif. Markús ólst upp í fjölmennuim systkinahópi, en þau voru sjö, sem komust upp. Af þeim lifa enn þrjú, tveir bræður, Hjörleif- ur og Lárus, og ein systir, Sig- ríður. Marfcús vann heimili foreldra sinna allt það gagn, er hann mátti, þegar hann óx úr grasi, eins og önnur systkmi hams, enda var Gilnaheimilið alla tíð mjög samhent. Árið 1920 lézt Jón á Giljuim, og tók Marfcús þá við búi ásarnt móður sinni og bræðrum, Hjör- leifi og Lárusi. Þegar Lárus hvarf að heiman 1928, bjuggu þeir áfram, Markús og Hjörleif- ur, og taldist Markús fyrir bú- inu. Eins og áður getur, var móð- ir þeirra fyrir framan hjá þeim í fyrstu, en þegar heilsu hennar tók að hraka eftir 1930, bjuggu þeir með ráðsfconum, því að þeir kvæntust ekki. Móðir þeirra lézt í hárri elli árið 1941 og hafði þá verið rúm- liggjandi árum saman. Þeir bræður hlynntu að henni ásamt systkinum srnium, eins og bezt varð á kosið. Var háttur þeirra systkina, sem búsett voru í Beykjavík, að leita til átthag- anna að sumri til og dveljast á Giljum við heyvinnu og önnur störf, er máttu gagna heimilinu. Var það ekki sízt, eftir að Ragn- hildur, systir þeirra, dó árið 1926, aðeins fertug að aldri. Þá má geta þess, að á Giljuan ólust upp frá frumbernsku tvær systkinadætur og voru þar í skjóli afa og ömmu til fullorðins- ára. Þær eru Hulda Jónisdóttir og Jónína Magnúsdóttir, báðar nú búsettar í Reykjavfk. Var eindrægni systkinahópsins á Giljum og glaðværð rómuð meðal allra, sem til þekktu, og munu margir eldri Mýrdælingar og Eyfellingar minnast Gilna- heimilisins og þeirrar gestrisni, sem þeir nutu þar. Ekki dró það úr ánægju heimsófcnanna, að Lárus léfk á orgel, og var oft glatt á hjaMLa þar við söng og hljóð- færaslátt. Á heimilinu dvaldist alla tíð frá 1882 Sigríður Þorsteinsdótt- ir, einstök gæðakona og frábært vinnulhjú. Hún lézt 1942. Má segja, að þá væru þeir bræður, Markús ag Hjörleifur, orðnir einir eftir á hirnu gamla heimili, sam staðið haifði um 60 ár. Um þetta leyti hafði Mairkús þjáðst af heymæði nokkur ár og þoldi þess vegna sveitastörfin ekki sem skyldi. Árið 1943 brá hann þvi búi og seldi jörðina. Fluttust þeir bræð ur þá suður til Rvíkur og hafa æ síðam verið búsettir hér eða í næsta nágrenni borgarinnar. Var einkar kært með þeiim bræðrum og raunar ölluim systfcinunum og uppeldissystrum. Munu þau 611 geyma í þafcklátum huga minn- ingu um kæran bróður og trygg- an vin. Fyrstu árin vann Markús ým- is störf, en árið 1949 varð hann húsvörður Alþingis og gegndi því starfi, þar til hann lét af því fyrir aldurs sakir haustið 1963. Naut hann mifkilla vinsælda allra þeirra, sem með honum unniu, fyrir einstaka geðprýði og reglusenú í starfi. Sást það m.a. á því, að hann var ráðinn þing- vörður eftir þennan tíma, þegar þing sat, og var það til haustsins 1968, en þá var heilsu hains mjög tekið að hraka. Engínn veifiskati var Markús og lítið gefið um allt það los, sem virðist nú gaeta of víða. Sem dæmi uim það má nefna, aið hann bjó allt frá 1948 í Tjarnar- götu 10 A og hugði aldrei á flutning þaðan, meðan heilsu nyti. Bar hann hlýjan hug til húsbænda sinna þar og vék oft að því við mig, hversu vel sér liði í því húsi. Þá má segja, að Alþingishúsið hafi lengstum ver- ið annað heimili hans, enda naut hann lengi aðhlynningar Mar- grétar Valdknarsdóttur, sem annast þar veitingair uim þing- tímanin. Þá hafði Markús einnig mjög gaman af að fylgjast með þing- málum, enda voru margir al- þingismenn góðir vinir hans alla tí«; Á síðastliðnum vetri ágerðist mjög sjúkdómur sá, sem Markús hafði barizt við um nokfcur ár og reynzt hefur mörgum skæð- ur. Vissi hann mjög vel, að hverju stefndi, enda þótt hann talaði lítt um. Þó lét hann það uppi við mig síðustu vikurnar, sem hann átti ólifaðar, að sér væri eklkert að vanbúnaði að leggja upp í hinztu förina, enda var hainn sáttur við allt og alla. Siðustu árin átti Markús á hverju sumri athvarf í skjóli Jónínu frænfcu sinnair og manns hennar, Jóns Pálssonar frá Heiði, í suimarbústað þeirra á bletti þeim úr Gilmalandi, sem Markús hélt eftir, þegar hann seldi óðaíl sitt. Er enginn efi á, að þangað austur í átthagama sótti hann þann lífsþrótt, sem fleytti hon- um áfram þrátt fyrir hinn mikla vágest, sem a® honum sótti. Var Markús þeim hjónum mjög þakfklátur fyrir vinsemd þeirra og margháttaða aðistoð siíðustu árin. Hafði hann jafnvel á orði við mig, þegar ég heimsótti hann á sjúkrahúsið í síðasta sinn, að hann ætti e. t. v. eftir að dveljast enn um sinn í bústaðnum við Deildará. Ekki fór samt svo. Tryggð Markúsar við Mýrdal- inn sinn fagra sýndi hann bezt með þvi, að hann hafði fyrir löngu gert ráðstafanir til þess að verða lagður til hinztu hvíldar í Reyniskirkj'Ugarði, þar sem for- eldrar hans og mörg systkini hvíla. Þanga'ð austur flytur hann nú, um leið og farfuglarnir koma í dalinn 'hans unaðsríka, þangað, sem hugurinn leitaði jafnan, enda þótt hann ætti búsetu hér á möl- inni rúman aldarfjórðung. Veit ég, að honum verður síðasta för- in kær og honum fylgja á leiðar- enda hugir samferðamanna hains, því að engan óvildarmann átti hann, enda var hann grand- var maður til orðs og æðis og mátti í enigu vaimm sitt vita. Þetta veit ég, að allir þeir, sem honum kynrutust, geta vottað með mér. Að endingu, kæri frændi, vil ég þakka alla vinsemd þína við mig og fjölskyldu mina, og vissulega væri unnt að segja margt frá umglingsárum minum á Giljuim í skjóli ömmu minnar og móðurbræðra, en slíkar minn- ingar er gott að geyma í þakk- látu hjarta og óþarft að flíka þeim hér. Allt slíkt geymist, en gl-eymist ekki. J. A. J. FYRIR níutíu árum ganga í hjónaband ung stúlka, Sigríður Jafcobsdóttir, ættuð undan Eyja- fjöllum, og tæplega þrítugur maður, Jón Jónsson frá Brekk- um í Mýrdal. Þau hefja búsfcap á Rofum í Mýrdal, litlu koti, sem nú er löngu komið í eyði. Þar búa þau í tvö ár, en flytjast sið- an að Giljum í sömu sveit. Ekfci var um stórbúsfcap að ræða á Giljum, því að þar var þá tvíbýli. En er sambýlismaður þeirra flyzt af jörðinni, ráðast þaiu í að kaiupa alla jörðina. Fjórtán börn eignuoust þau Sig- ríður og Jón, og eru nú aðeins þrjú ofar moldu. f minniogargrem, sem Ólafur Halldórsson í Suöur-Vlk skrifaði í Óðin að Jóni á Giljum látnura, segir m.a. svo: „Árið 1882 fluttust þau hjón að Giljum í Mýrdal, og fór þá fyrir alvöru að koma í ljos, hve mikidii búsýslumaður Jón sál. var. Hann fann, að hey bóndans eru ódrjúg í garði, og því byggði hatnn stóra og vandaða hlöðu, sem tók aEan heyfenig jarðarinn- ar, byggði timburhús í stað torf- bæjar, reisti búpeningshús alð nýju, stæfckaði og ræktaði tún sitt, svo töðufall tvöfaldaðist, breytti engi sínu í áveituengi, girti búf járhaga, og í stuttu máli gerði hann ábýlisjörð sína að ásjálegu og arðvænlegu höfð- ingisset:i. Heimili umræ'ddxa hjóna var hið virðulegasta í alla staði; risna þeirra var aíllkunn og rómuö af þeim, sem til þekktu. Þá var heimilislifið hið ánægjulegasta, enda voru hjón- in einkar saimhent í öllu, og saim- tafca um allt, er varðaði heill og heiður heimilisins." Nú á tímum getum við nauim- ast gert okikar í hugarlund, hví- llíkt feikna átak það var að koma því í verk, sem aið fraiman er talið; ihvílíkri elju, áræði og bjartsýni þau Gilnahjón hafa verið búin. Úr þessum jarðvegi var Mark- ús Jónsson sprottinn, enda voru isterikustu þættirnir í fari hans mjög fast mótaðir: sparsemi, natni og ástundun í starfi, en þó síglatt viSmót og bjartsýni. Hann fylgdist mjög vel með gangi mála og hafði ákveðnar skoðan- ir á málefnium líðandi stundar. Vinfastur var hamn og hjálpsam- ur þekn, er honum kynntust. Ekki er tilganigur þeasara lína að refcja æviferil Markúsar. Hitt er mér meira í mun að þakka honum fyrir meira en hálfrar aldar niáin kynni. Það er svo margs að minnast, alð mér verður orða vant. Ég hygg, afð öllum þeim mörgu, er kynntust Markúsi í starfi og tómstundum, verði mér saimmála um það, að græsfculaus glaðværð hans og samvizkusemi í öllum störfum var frábær. Þar var á ferðinni engin tilbúin sýndarmennsfca, heldur rótgróin arfleifð úr föðurgarði, eins og áður var að vikið. Hin síðari ár kenndi Markús þess meins, sem dró hamm til dauða að morgni hvítasunnudags. f þeirri raun kom fram sá styrk- ur í skaphöfn hans, sem kom mörgum á óvart. Sjálfum var honum áreiðanlega ljóst, að hverju fór, en gleði sinni og séflj- arró hélt hann svo fulilkomlega, að vinir hans og venzlafólk greiradu ekki neinn imun þar á. Er við hjónin kvöddum hann á Landspítafenum þremur dögum fyrir amdlát hans, var hann hress og glaður. Hann vissi, að við vorum á leið aiustur að Giljuim, og bað ofcfcur að sfcila kveðjum til vina sinna þar og sveitarinnar kæru. Það er mjög bjart yfir saim- verustundum okfcar Markúsar öliuim, en efcki sízt síðuistu árin. Hann átti þess kost, er hann seldi Giljurnar, að hallda í sinni eigu ismábletti, er hann hafði til ráðstöfunar. Með aðstoð bræðr- anna Markúsar og Hjörleifs auðn- aðist okkur h.iónum að koma upp kofa á þessum bletti. Mér er ekki grunlaust um, að Marfcús hafi með þessu fundizt seim tengsl sín við Giljur, moldima, grasið og sveitina, væru óslitin. Þar vaæ hains sterfcasta rót. Þaðan dró líf hans þann safa, er nægði til að halda horuum síunig- um til seinasta dags. Við munum aldrei gleyma björtu vorkvöld- unum né sumarlöngum dögum í önn eða gleði. Ávallt var Markiis hrófcur fagnaðarins í litla sumarbústaðin- um, þótt elztur væri að árum og vanheill, einfeum hin síðari ár. Við eigum hvorki eftir að bjástra oftar saman í hvamminum skjól- sæla við Deildará né heldur dorga á Heiðarvatni. Nú hefur þú, kæri vinur, lagt á hafið mikla, ótrauður og glað- ur á guðs þíns fund. Hafðu þökk fyrir allt. J. P. Óeining innan EBE í fiskveiðimálum Briisisel, 20. miaí — NTB AÐ öllum líkindum mun ekki nást samkomulag innan ráðherra nefndar Efnahagsbandalagsins um sameiginlega stefnu í fi.sk- veiðimálum í ár. Var þessi frétt höfð eftir áreiðanlegnm heim- ildum í Briissel í dag og byggð á þeim árangurslausu viðræðum, sem þar hafa átt isér stað um þetta efni að undanförnu. Ekfci hefur tekizt að sam- ræma að neinu miarki hin ólíku sjóiniarmiið og endia þótt þetta mál verði tekið til umræðna á ráðherrafundinum í Luxembourg á mánuidaig cg þriðjudag, virð- ast likurnar á áranigri erugar. Ein af ástæðunum fyrir þessu er talin vera sú. að sum af löndium Efniahagsbainidalaigisiins vilji bfða með að gainga frá samnin'gtum um fiskveiðimálin, unz lönd eins og Danmörk og Noretgiur hafa gemgið í EfnjaihagBibanidalagið, ef úr slíku verður. — Varnir gegn Framhald af bls. 5 úr garði, en reyndin var í eldri hverf- unum. Stefna verður að því, að fram- kvæmdir fari fram jafnihliða uppbygg- ingu og fólksflutningum. Nú eru uppi allt önnur viðhorf en fyrir 10 til 15 ár- ibb, þegar megin verkefnið var að út- rýma heilsuspillandi húsnæði. Þessi breytireg hlýtur að gefa ofckur tæfcifæri til þess að verja fjármagni okkar til annarra hluta, sem af efna- legum ástæðum hafa orðið að sitja á hakainum til þessa. Við verðum að huga betur að mennt- un; gera skólana færari um að veita börnuim okkar þá beztu menntun og uppeldi, sem völ er á. Við verðum að huga að fegrun borgarlandsins. Við verðum að koma við vörnum gegn fé- lagslegum vandamálum, sem ævinlega koma upp í fjölmenni; ýmis konax spillingu í mannlífinu, afbrotum, drykfcjusfcap og eiturlyfjaneyzlu. Við verðum að viðhalda hinum óspilltu náttúrugæðum, sem við ráðuim yfir, en aðrar þjóðir hafa tapað. Við höfum enn tært drykkjarvatn og ómengað and- rúmsloft; þetta verðum við að varð- veita. — Þú minntist á mengunarvandann. — Augljóst er, að nú þegar verður að koma í veg fyrir stórhættulega þróun í þessum efnuim. Framkvæma þarf ítar- lega rantrisókn á mengunarhætturaii við Reykjavík og til allra hugsanlegra var- úðarráðstafana þarf að grípa. Gildi þeirra verður ekki metið til fjár. Við vitum af örlögum iðnaðarþjóðanna í þessum efnum; við höfum enn tæki- færi til að koma í veg fyrir slíka vá hér. Hina vegar verðum við að nýta orku landsins til frekari iðnaðarstarfsemi, í þeiwi tilgangi að styrkja efnahagslífið. En við verðum að vera á verði gegn óæskilegum fylgifisikum slíkrar upp- byggingar. Þar verður að koma til náin samvinna við nágranna sveitarfélögin. — Þú talar þarna um samstarf. — Ofckar ráðstafainir yrðu haldlitlar ef graranarnir gripu ekki til sömu ráða. Auk þess verðuir að efla þetta sam- starf sveitarfélaga á höfuðborgarsvæð- inu á mörgum öðrum sviðum. Kanna verður, hvort ástæða sé til að koma satmgöngum milli þessara svæða í nú- tímalegra horf. Nágranötiar o^kkar, marg- ir hverjir, eru ekki um of hrifnir af flugvailargerð á Áiftanesi. Vinina verð- ur að því að marfca ákveðna stefnu í flugvallanmálum, svo unnt sé að haga öðrum framfcvæmdum í samræmi við það. íbúar á höfuðborgarsvæðinu verða hiklaust að huga strax að því, hvernig þeir ætla að tryggja sér góðar samgöng- ur í lofti við aðra etaði innanlands og erlendis. — Hvað hefur þú að segja um félags- lega aðstoð við ungt fólk? — Á ákveðnu aldurstímabili er ógern- ingur að binda eða hefta unigt fólik, það fer sánu fraim. Þá gerast oft á tíðum at- burðir, sem óæskilegir teljast. Ef spyrna á við fæti, verðum við að vekja áhuga uniga fóifcsins fyrr. Æskulýðsráð verð- ur að taka unglingana fyrr inn í sína starfsetmi. Þannig má beina hugðarefn- um þeirra inn á þær brautir, er þeir helzt kjósa. Með þessu xná veita þeim vegainesti, sem kannski reynist afdrifa- ríkt meðal, þegar þeir komast á óróa- aldurinn. — Hvað um hugsjónir unga manns- ins, Mnrkiis? — Hugsjónir unga mannsins eru í sjálfu sér en,gu merkilegri en vonir og framtíðardraumar þeirra, sem nú eru á gamals aMri og reistu þessa falleigu borg, sem ofckur þykir vaent um. Anmarfl er ég aknennt á xnóti því, að framtakissemin sé látin fuðra upp á hugsj ónabáliwu.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.